تاریخچه
تاریخ باستان
ریشههای اندیمشک به دوران هخامنشی بازمیگردد. این شهر بر روی ویرانههای دو شهر باستانی «لور» و «اندامش» بنا شده است. لور که در زمان اشکانیان رونق داشت، بر سر راه شاهی از گندیشاپور به تیسفون قرار گرفته بود. باستانشناسان با کشف گورها و سفالهای قدیمی، قدمت این منطقه را بیش از ۲۳۰۰ سال تخمین میزنند.
شهر اندامش در دوره ساسانی و به دستور شاپور یکم طراحی شد و به عنوان یک شهر سیاسی و اداری اهمیت داشت. اما با ورود اسلام به ایران، اندامش رو به افول نهاد و لور دوباره احیا شد. جغرافیدانانی چون یاقوت حموی در قرن هفتم هجری از لور عبور کرده و آن را شهری فعال توصیف کردهاند.
تاریخ معاصر
در دوره پهلوی اول و با احداث راهآهن سراسری ایران، ایستگاه راهآهن اندیمشک در کنار قلعه لور ساخته شد. این نقطه عطفی در تاریخ شهر بود. شرکت جنرال موتورز آمریکا نیز شعبهای از کارخانه خودروسازی نظامی خود را در این شهر تأسیس کرد؛ چنانکه در منابع تاریخی ارتش آمریکا از اندیمشک با عنوان «دیترویت کوچولو» یاد میشود.
با ورود شرکتهای داخلی و خارجی در دوره پهلوی دوم، اندیمشک به شهری صنعتی تبدیل شد و میزبان هزاران متخصص و کارگر از سراسر ایران و جهان بود. این شهر در سال ۱۳۱۶ به پیشنهاد فرهنگستان ایران «اندیمشک» نام گرفت و در دی ۱۳۳۵ به بخش و سپس به شهر تبدیل شد.
جغرافیا
موقعیت جغرافیایی
اندیمشک در طول جغرافیایی ۴۸ درجه و ۲۲ دقیقه شرقی و عرض ۳۲ درجه و ۲۹ دقیقه شمالی قرار دارد. این شهر در شمالیترین نقطه خوزستان، هممرز با استانهای ایلام و لرستان است و از جنوب به شوش و از شرق به دزفول محدود میشود.
اقلیم
آبوهوای اندیمشک در اواخر زمستان و بهار، به دلیل قرارگیری در دامنههای سبز زاگرس، بسیار مطبوع است و آن را به یکی از مقاصد محبوب مسافران نوروزی تبدیل کرده است. تابستانها روزهای گرم و شبهای خنک دارد و در زمستان، در برخی مناطق برف میبارد. دمای هوا در گرمترین روزها به بالای ۶۰ درجه سانتیگراد و در سردترین روزها به چند درجه زیر صفر میرسد.
دسترسی به آب شیرین از سرچشمههای دز، اندیمشک را صاحب یکی از بهترین آبهای آشامیدنی کشور کرده است. وجود سدهای بزرگ دز و کرخه در نزدیکی شهر، نهتنها تأمینکننده برق مناطق وسیعی از کشور است، بلکه مقصدی جذاب برای گردشگران به شمار میرود.
رودهای اندیمشک
رودخانههای مهم این شهرستان عبارتند از: دز، کرخه و بالارود.
مردمشناسی
زبان
مردم اندیمشک عمدتاً از قوم لر و از ایلهای بالاگریوه هستند و به گویش لری بالاگریوهای سخن میگویند.
جمعیت
بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت اندیمشک ۱۳۵٬۱۱۶ نفر در ۳۹٬۱۵۱ خانوار بوده است.
مردم
اندیمشک از دیرباز محل قشلاق عشایر لر بوده و پس از یکجانشینی، بخش عمده جمعیت آن را طوایف مختلف لر تشکیل میدهند. همچنین گروههایی از ترکهای افشار و عربهای خوزستان نیز در این شهر ساکن هستند.
سدها و نیروگاهها
سد و نیروگاه دز
سد دز، یکی از قدیمیترین سدهای ایران، در ۲۳ کیلومتری شمال شرق اندیمشک ساخته شده است. این سد بتنی که در سال ۱۳۴۱ توسط یک کنسرسیوم ایتالیایی به پایان رسید، با ارتفاع ۲۰۳ متر در زمان خود ششمین سد بلند جهان بود. دریاچه آن ۶۵ کیلومتر طول و ۳٫۳ میلیارد مترمکعب گنجایش دارد و نیروگاه آن ۵۲۰ مگاوات برق تولید میکند.
سد و نیروگاه کرخه
سد کرخه، بزرگترین سد خاکی ایران و خاورمیانه، در ۲۲ کیلومتری شمال غرب اندیمشک واقع شده است. با تاجی به طول ۳۰۳۰ متر و ارتفاع ۱۲۷ متر، بزرگترین دریاچه مصنوعی ایران را پدید آورده است. این سد در سال ۱۳۸۰ به بهرهبرداری رسید و نیروگاه آن ۴۰۰ مگاوات ظرفیت دارد.
سد و نیروگاه بالارود
این سد در ۲۳ کیلومتری شمال اندیمشک در حال احداث است. با ارتفاع ۸۰ متر و طول تاج ۱۰۵۰ متر، مخزنی به ظرفیت ۱۳۱ میلیون مترمکعب خواهد داشت که ضمن کنترل سیلاب، ۱۳ هزار هکتار از اراضی کشاورزی را آبیاری و ۱۱ گیگاوات برق تولید میکند.
سد تنظیمی پای پل کرخه
این سد در ۱۰ کیلومتری پاییندست سد کرخه و ۲۰ کیلومتری غرب اندیمشک قرار دارد. با دریاچه زیبا و فضای سبز اطراف، به یکی از نقاط گردشگری شمال خوزستان تبدیل شده است.
اندیمشک در دوران جنگ ایران و عراق
حادثه چهارم آذر ۱۳۶۵
در چهارم آذر ۱۳۶۵، اندیمشک به مدت ۱ ساعت و ۴۵ دقیقه توسط ۵۴ فروند جنگنده عراقی بمباران شد. در این حمله که طولانیترین حمله هوایی پس از جنگ جهانی دوم نام گرفته، ۳۰۰ نفر کشته و ۷۰۰ نفر زخمی شدند. یادمانی در مقابل ساختمان راهآهن شهر، یادآور این روز تلخ است.
پادگان دوکوهه
پادگان دوکوهه در ۴ کیلومتری شمال غرب اندیمشک، مهمترین پادگان عملیاتی خوزستان در دوران دفاع مقدس بود. این پادگان که پیش از انقلاب متعلق به لشکر ۹۲ زرهی بود، با شروع جنگ در اختیار سپاه پاسداران قرار گرفت و نقش بیبدیلی در عملیاتهای جنگی ایفا کرد.
اقتصاد
اندیمشک به دلیل موقعیت راهبردی، زمینهای حاصلخیز، معادن نفت، گاز، سیلیس، گچ و سنگ آهن، و همچنین جاده ترانزیتی و راهآهن سراسری، از اهمیت اقتصادی بالایی برخوردار است. سدهای بزرگ دز، کرخه و بالارود نیز بخش بزرگی از نیروی برق کشور را تأمین میکنند.
حمل و نقل
راهآهن اندیمشک به عنوان مرکز ناحیه راهآهن زاگرس، یکی از نقاط حساس راهآهن تهران-جنوب است. دپوی این شهر به دلیل اعزام و تفکیک قطارهای باری، از مهمترین دپوهای ایران محسوب میشود.
معادن
معادن سنگ آهک و دولومیت چناره در شمال شهرستان، ذخایری دارند که تا ۱۰۰ سال قابل بهرهبرداری هستند.
مراکز دانشگاهی
اندیمشک دارای دانشگاه آزاد اسلامی (با ۲۰ رشته تحصیلی)، مرکز تربیت معلم امام رضا و دانشگاه پیام نور است.
کشتی فرنگی
ورزش بومی اندیمشک، کشتی فرنگی است. این شهر قهرمانان بزرگی به ایران معرفی کرده است، از جمله:
- سعید عبدولی: مدال طلای جهان و برنز المپیک ریو
- حبیبالله اخلاقی: مدال طلای آسیا
- امین کاویانینژاد و پویا ناصرپور: دارندگان طلای آسیا
میدان نفتی قلعه نار
این میدان در ۳۰ کیلومتری شمال اندیمشک قرار دارد و ظرفیت تولید ۲۵ هزار بشکه نفت خام در روز را دارد.
گردشگری
اندیمشک به عنوان گذرگاه جهان باستان، مأمن تمدنهای بزرگ آوان، شوشان و سیماش بوده است. آثار باستانی و طبیعی فراوانی در این منطقه وجود دارد:
کلیسا در اندیمشک
این شهر دو کلیسا داشت: یکی در مرکز شهر که تغییر کاربری داده شد و دیگری کلیسای سانتاباربارا در سد دز که اکنون متروکه است.
پلاژ دریاچه دز
پلاژ سد دز در ۳۵ کیلومتری شهر، پیش از انقلاب محل استفاده خانواده شاه بود. این منطقه با رستوران، طبیعت بکر و امکان ایجاد رستوران شناور، مقصدی جذاب است.
دره تنگوان
کوه تنگوان در شمال اندیمشک، با دیوارههای سنگی و صخرهای، برای ورزشهای کوهنوردی و صخرهنوردی بسیار مناسب است.
منطقه گردشگری منگره
این منطقه کوهستانی در شمال بخش الوار گرمسیری، از چند دره تشکیل شده و طبیعتی بکر دارد.
بقعه امیرسیف یا دژ سرقلا
این بقعه در دامنه کوه «سیه» و مربوط به سده ششم و هفتم هجری است و در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۸۵ به ثبت ملی رسیده است.
امامزاده احمد بن موسی (شاهزاده احمد)
این امامزاده در مسیر جاده اندیمشک-خرمآباد و در بخش الوار قرار دارد. طبیعت اطراف آن با جنگلهای چنار، بلوط و پسته کوهی، به «جاده چالوس خوزستان» معروف است. گنبد قدیمی آن متعلق به معماری تیموری است و مردم محلی آن را از اعقاب موسی کاظم میدانند.
داوود خادم و معبد ستارههای نشان دار ساسانی
در دهکده «شیخ» در بخش الوار، مقبرهای با گنبد مخروطی و سنگقبرهای کوفی از سده هفتم هجری وجود دارد.
بقعه شیخ روستای باریکاب
مقبره حاجی باریکآب در روستایی به همین نام، با طبیعتی دلنشین قرار دارد.
امامزاده بابا لَنگ
این بقعه در انتهای دریاچه دز و ۸۵ کیلومتری شمال شرق اندیمشک واقع شده است. گنبد مخروطی ۱۲ متری آن، زیارتگاه اهالی اهل حق است.
قلعه قطب
این قلعه متعلق به خاندان قطب، فئودالهای معروف دوران قاجار و پهلوی، در لور ساخته شده بود.
قلعه کوران (قلعه مناصر)
این قلعه نظامی در شمال شرق اندیمشک و در کنار جاده شاهزاده احمد قرار دارد و قدمت آن به دوره صفویه برمیگردد.
قلعه رزه (قلعه رزمان)
این کاروانسرای چهارایوانی در ۴۵ کیلومتری جاده اندیمشک-خرمآباد، محل حکومت سلاطین اشکانی بوده و در دوره صفوی توسط «حسین خان والی» ساخته شده است.
قلعه حسینی
در شمال کاروانسرای قلعه رزه، بنایی دوطبقه برای نگهبانی ساخته شده که به قلعه حسینی معروف است.
مقبره محمودعلی
این بقعه با گنبد مخروطی در دهستان مازو، مربوط به قرون میانه اسلامی است.
پل باستانی صیحه (آباره عباس خان)
این پل ۱۲ دهانه در ۶ کیلومتری جاده اندیمشک به شوش، برای انتقال آب و آبیاری زمینهای کشاورزی در دوره صفوی ساخته شده است.