جغرافیا
آران و بیدگل در جنوب غربی دریاچه نمک واقع شده و فاصله آن تا این دریاچه تنها ۳۵ کیلومتر است. این شهر در غرب کویر مرنجاب و منطقه یخاب قرار گرفته و موقعیت جغرافیایی خاص آن، ترکیبی از زیباییهای کویری و تمدن کهن را به نمایش میگذارد.
آب و هوا
آب و هوای آران و بیدگل گرم و خشک است؛ تابستانهایی سوزان با دمایی بیش از ۵۵ درجه سانتیگراد و زمستانهایی سرد با حداقل دمای ۷- درجه سانتیگراد. بارش سالانه حدود ۱۳۸ میلیمتر و میانگین دمای سالانه ۹/۱۹ درجه سانتیگراد است. اما بهار و پاییز، فصلهای طلایی این شهر هستند؛ زمانی که هوا معتدل میشود و گردشگران از اقصی نقاط جهان برای لذت بردن از زیباییهای کویر به اینجا میآیند.
تاریخچه
تحقیقات باستانشناسی نشان میدهد که انسان عهد حجر، پس از فرود از کوهها، در مسیر کمانی شکل اطراف کویر نمک سکونت گزید. این سکونتگاهها در تپه سیلک کاشان، قم، ری و دامغان شناخته شدهاند. پس از تخریب تپه سیلک در اوایل هزاره اول پیش از میلاد، مهاجمان پیروز، فین کاشان کنونی را مسکن خود قرار دادند و آبادیهایی مانند آران دشت، بیدگل، نوشآباد، نیاسر و ورزآباد پدید آمدند.
در دوره صفوی، ژان شاردن، جهانگرد معروف، از این منطقه بازدید کرد و در توصیف آن سخن گفت. در دوره قاجار، آران و بیدگل دو قریه جداگانه بودند و هر یک شهرداری مستقل داشتند. سرانجام در سال ۱۳۵۴ خورشیدی، این دو شهر با نام «گلآرا» یکپارچه شدند و در مردادماه ۱۳۷۵، بخش آران از شهرستان کاشان جدا شد و شهرستان آران و بیدگل به رسمیت شناخته شد.
قدیمیترین اثر مکتوبی که به آران اشاره دارد، کتاب «الاعلاق النفیسه» نوشته ابن رسته در سال ۲۹۰ قمری است. همچنین در کتاب «تاریخ قم» که ۱۳۰۰ سال پیش نوشته شده، از آران و وشاد و هراسکان نام برده شده است.
وجه تسمیه
اسامی آران، آرو، آرو بیدگل، ویگل و گلآرا، نامهای رسمی و محلی این منطقه بودهاند. درباره علت نامگذاری نظریات متعددی وجود دارد که هر یک به گوشهای از تاریخ این سرزمین اشاره میکند.
مردم
زبان و لهجه
یکی از ویژگیهای منحصربهفرد آران و بیدگل، تنوع لهجهای بسیار زیاد است. گاهی دو همسایه دیواربهدیوار با لهجههای متفاوت صحبت میکنند و از اصطلاحاتی استفاده میکنند که دیگران متوجه آن نمیشوند. قومیت مردم این شهر فارس است و به زبان فارسی صحبت میکنند. در گذشته، یک زبان محلی به نام «زبان دهی» نیز رواج داشت که سالهاست از میان رفته است.
جمعیت
بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت این شهر ۶۵,۴۰۴ نفر (۲۰,۳۱۵ خانوار) بوده است.
مراکز علمی و دانشگاهی
آران و بیدگل دارای مراکز علمی، دانشگاهی و حوزوی متعددی است که نقش مهمی در توسعه فرهنگی و آموزشی منطقه ایفا میکنند.
غذاهای ویژه
غذاهای محلی آران و بیدگل، طعمی فراموشنشدنی دارند. از جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کباب زردک
- خورشت نخود آله
- شله بریان با زیره
- گوشت و لوبیا
- آش سماق
- خورشت ماست
- قیمه ریزه آران و بیدگل
- حلیم گوشت و عدس
- خورشت اسفناج (خورشت نخود و اسفناج با گوشت و نخود)
زیارتگاهها و مساجد
این شهر دارای مساجد تاریخی و زیارتگاههای متعددی است که هر یک داستانی از ایمان و هنر معماری را روایت میکنند.
جاذبههای طبیعی
طبیعت کویری آران و بیدگل، با تپههای شنی و آسمان پرستاره، یکی از جذابترین مقاصد برای کویرنوردی و عکاسی است.
حمامها و آبانبارها
حمامها و آبانبارهای تاریخی این شهر، یادگارهایی از معماری سنتی و سبک زندگی در دل کویر هستند.
خانههای تاریخی
خانههای تاریخی آران و بیدگل با معماری اصیل ایرانی، شما را به سفری در زمان دعوت میکنند.
محلهها
آران و بیدگل از دو بخش مجزا به نامهای آران و بیدگل تشکیل شده بود که در اسفند ۱۳۴۴ دیوارهای میان آنها فرو ریخت و این دو بخش یکی شدند. امروزه محلههای قدیمی هر بخش، هویت و فرهنگ خاص خود را حفظ کردهاند.
آیینها
آیین هور بابایی
این آیین که به «هور بابا» یا «هوم بابا» نیز معروف است، در ماه رمضان و معمولاً در شب پانزدهم این ماه (شب تولد امام حسن مجتبی) برگزار میشود. در این مراسم، گروهی از کودکان و نوجوانان پس از افطار جمع میشوند و با انتخاب یک صندوقدار و یک میاندار، در کوچههای شهر به گردش درمیآیند. میاندار تکخوان گروه است و صندوقدار هدایا (پول و خوراکی) را جمع میکند. بچهها در پاسخ به هر بیت، «هور بابا، هور بابا» میگویند. این مراسم نوعی تشویق نابالغان برای شرکت در آیین روزهداری است و برگرفته از رفتار امام حسن و امام حسین (ع) در شبهای ماه رمضان میباشد.
آیین سنجزنی
این آیین در فهرست ملی میراث فرهنگی ناملموس ایران ثبت شده است و در شب تاسوعای حسینی برگزار میگردد.
