وجه تسمیه؛ ریشهای در تاریخ
نام بجستان در منابع مختلف با نگارشهای گوناگونی ثبت شده است. برخی آن را «باجستان» میدانند و معتقدند که در گذشته، دریاچهای در منطقه ترشیز و بجستان وجود داشته که اکنون به کویر نمک تبدیل شده است. در دو سوی این دریاچه، دو محل باجگیری وجود داشته: یکی «بجستان» به معنای «باج ستان» و دیگری «بجورد» به معنای «باج بده». امروزه نیز تپهای خاکی در جنوب بجستان با آثار ساختمانی قدیمی، یادگار آن روزگار است.
پیشینه؛ از کتیبههای پهلوی تا کاروانهای تیمور
قدمت بجستان به دوران باستان بازمیگردد. در تورفان چین، کتیبهای به زبان پهلوی کشف شده که از شخصیتی به نام «مهر» یاد میکند و محل درگذشت او را بجستان معرفی میکند. نخستین جغرافیدانی که از بجستان نام برده، یاقوت حموی است که در کتاب «معجمالبلدان» آن را دهکدهای از توابع نیشابور معرفی کرده است. در دوره صفویان، این شهر در معرض تاختوتاز ازبکان بود و در سال ۱۲۸۹ قمری، قحطی شدیدی را تجربه کرد که به مرگ و مهاجرت بسیاری انجامید. اما در دوران قاجار، بجستان به اوج رونق خود رسید و شبکه گسترده راهها و رباطهای متعدد (مانند فخرآباد و زینآباد) آن را به مرکز دادوستد تبدیل کرد.
موقعیت جغرافیایی؛ چهارراه کویر و کوهستان
شهر بجستان در جنوب استان خراسان رضوی، در فاصله ۵۰ کیلومتری غرب گناباد و ۶۲ کیلومتری شمال فردوس واقع شده است. این شهر در کنار محور اصلی ارتباطی استانهای جنوبی کشور به مشهد (جاده ۹۱ و بزرگراه ۷۸ آسیا) قرار دارد و به همین دلیل، مقصدی مناسب برای مسافران عبوری است.
آثار فرهنگی و تاریخی؛ گنجینههای ثبتشده
بجستان دارای آثار فرهنگی ارزشمندی است که در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسیدهاند. از جمله این آثار میتوان به رباطها، کاروانسراها و بناهای تاریخی اشاره کرد که هرکدام داستانی از گذشته پرافتخار این منطقه روایت میکنند.
مشاغل و هنرهای سنتی؛ صنایع دستی زنده
هنرهای سنتی در بجستان همچنان جریان دارند. از گیوهبافی در روستاهای جزین و بقچیر گرفته تا گلیمبافی در یونسی و فخرآباد، هرکدام بخشی از هویت این منطقه را حفظ کردهاند. قالیبافی با نقش بلوچی نیز در گذشته شهرت جهانی داشت و به خارج از کشور صادر میشد.
جاذبههای گردشگری؛ از کویر تا ییلاق
بجستان ترکیبی شگفتانگیز از کویر و کوهستان است. از یک سو به کویر نمک منتهی میشود و از سوی دیگر به کوههای مرتفع سیاهکوه. مناطق ییلاقی مانند تنکه نسترن، بوستان طبیعی نوبهار، دره آهنگ و سد سریده (سد شهید احمدنژاد) با لالهها و شقایقهای بهاری، چشم هر بینندهای را خیره میکنند.
منطقه حفاظتشده هلالی با وسعت ۱۲۰ هزار هکتار، خانه گونههای جانوری کمیابی مانند آهو، کل و بز، قوچ و میش، سمور و گربه وحشی است. پوشش گیاهی آن نیز شامل زیره سیاه، کاکوتی، رازیانه، درختان بنه و انجیر میشود.
مجموعه پارک طبیعی و باغ پرندگان بجستان نیز در مرکز شهر قرار دارد و با پرندگانی مانند طاووس و طوطی، فضایی دلنشین برای گردشگران فراهم کرده است.
سوغات؛ طعمی از بهشت
انار بجستان زبانزد خاص و عام است. تیمور گورکانی در کتاب «منم تیمور جهانگشا» میگوید: «در قریه بجستان، اناری خوردم که هسته نداشت و در هیچ جا اناری به خوشطعمی آن نخوردم». علاوه بر انار، کلوچه و حلوا، زعفران، زیره، حنا، پسته و محصولات خشکباری از سوغات معروف این شهر هستند.
آموزش و فرهنگ؛ مراکز علمی
بجستان امروزه چندین مرکز آموزش عالی دارد که به توسعه علمی و فرهنگی منطقه کمک میکنند.