نام
بندرعباس از ابتدا بندر بوده و نامهایش نیز گواه این نقش هستند. معروفترین نام قدیمی آن «گمبرون» است. برخی ریشه این نام را در کلمه «گمرک» (به معنای تجارت) میدانند و برخی دیگر آن را برگرفته از «کمروون» فارسی به معنای «میگو» میدانند. اما امروز، این شهر به احترام شاه عباس صفوی که پرتغالیها را از آن بیرون راند، «بندرعباس» نامیده میشود.
پیشینه تاریخی
تاریخ پیش از اسلام
قدمت بندرعباس به دوران داریوش بزرگ (۵۲۲ تا ۴۸۶ پیش از میلاد) بازمیگردد. در آن زمان، دریانوردی به نام «سیلاکوس» به فرمان داریوش، سفری پرماجرا را از این بندر به سوی هند و دریای سرخ آغاز کرد. در روزگار اسکندر مقدونی نیز این منطقه با نام «هورمیرزاد» شناخته میشد.
دوره پرتغالیها
در سده شانزدهم، پرتغالیها بر این بندر مسلط شدند و آن را به دلیل فراوانی خرچنگهای ساحلی، «کومورائو» نامیدند. اما در سال ۱۶۲۲، شاه عباس بزرگ با همراهی سردار دلیرش امامقلی خان، پرتغالیها را شکست داد و نام شهر را به «بندرعباس» تغییر داد. از آن پس، این بندر به یکی از مهمترین مراکز تجاری و استراتژیک ایران تبدیل شد.
دوره انگلیسی و هلندی
پس از پرتغالیها، نوبت به انگلیسیها و هلندیها رسید. در سال ۱۶۲۵، ناوگانی ترکیبی از این دو کشور به بندرعباس حمله کردند و کنترل پستهای تجاری را به دست گرفتند. اما هلندیها با هوشمندی از رقیب خود پیشی گرفتند و از سال ۱۶۵۴ تا ۱۷۶۵، تجارت ادویه و ابریشم منطقه را در انحصار خود درآوردند.
دوره عمانیها
بین سالهای ۱۷۹۴ تا ۱۸۶۸، بندرعباس تحت اجاره به سلطنت عمان و زنگبار واگذار شد. این دوره پر از کشمکشهای سیاسی و نظامی بین ایران و عمان بود که نهایتاً با لغو قرارداد اجاره در سال ۱۸۶۸ به پایان رسید.
تاریخ معاصر
بندرعباس در سال ۱۳۳۴، بندری کوچک با ۱۷ هزار نفر جمعیت بود. اما با برنامهریزی برای توسعه به عنوان یک بندر بزرگ، به سرعت رشد کرد. امروز، این شهر با جمعیتی بیش از ۵۲۶ هزار نفر (بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵)، به یکی از کلانشهرهای ایران تبدیل شده است.
جغرافیا
موقعیت
بندرعباس در جنوب استان هرمزگان، جایی که کوه به دریا میرسد، واقع شده است. شیب عمومی شهر از شمال به جنوب است و بخشهای وسیعی از آن، از جمله محله سورو، تنها ۰٫۶ تا ۵ متر از سطح دریا ارتفاع دارند. نزدیکترین شهر به آن، قشم با ۲۸ کیلومتر فاصله است و تهران نیز ۱۲۸۱ کیلومتر با این شهر فاصله دارد.
آب و هوا
هوای بندرعباس گرم و مرطوب است. از نیمه آبان تا نیمه فروردین، هوایی مطبوع و دلپذیر دارد. اردیبهشت و خرداد خشک است و از تیر تا مهر، رطوبت هوا بالا میرود. دمای هوا در گرمترین روزها به ۵۲ درجه و در سردترین روزها به ۲ درجه سانتیگراد میرسد. میانگین بارش سالانه حدود ۲۰۰ میلیمتر است.
مردمشناسی و فرهنگ
جمعیت و مهاجرت
بندرعباس شهری مهاجرپذیر است و اقوام مختلف ایرانی را در خود جای داده. بیشتر مهاجران ابتدا به صورت فردی برای یافتن شغل به این شهر میآیند و پس از مدتی، خانواده خود را نیز به آنجا منتقل میکنند.
دین و مذهب
اکثر مردم بندرعباس مسلمان هستند و از دو مذهب شیعه و سنی پیروی میکنند. اهل سنت بیشتر در محلههای داماهی، خواجه عطاء، اوزیها، سورو و شقو (شهرک توحید) سکونت دارند.
زبان
زبان مردم بندرعباس، فارسی با گویش بندری است. این گویش که ریشه در فارسی کهن دارد، واژگانی از زبانهای انگلیسی، عربی و هندی را نیز در خود جای داده است. برای مثال، واژه «tawāl» از کلمه انگلیسی «towel» به معنای حوله گرفته شده است.
رسوم و سنتها
یکی از رسوم جذاب عروسی در بندرعباس، «حنابندان» است. در این مراسم، زنان شرکتکننده دستان خود را با حنا رنگ میکنند. همچنین رسم جالبی برای راه افتادن کودکان وجود دارد که در آن، کودک را در زنبیلی میگذارند و با خواندن شعر، او را به در خانههای مختلف میبرند.
جاذبههای دیدنی
اماکن تاریخی و مذهبی
- امامزاده سید مظفر: نوه امامزاده عبدالله بن موسی بن جعفر (ع) که از دیرباز مورد توجه مردم است.
- قدمتگاه حضرت سلیمان (ع): زیارتگاهی در مرکز شهر که در بین مردم به «شاه پریون» معروف است.
- مسجد جامع دلگشا: یکی از قدیمیترین مساجد شهر با قدمتی ۲۶۴ ساله.
جاذبههای طبیعی و تفریحی
- ساحل سورو: یکی از قدیمیترین محلههای بندرعباس با خانههای قدیمی رو به دریا و ساحلی شنی برای پیادهروی.
- مجتمع تفریحی آبگرم: در ۳۴ کیلومتری شمال شرقی بندرعباس، با چشمه آب گرم، شهربازی و امکانات گردشگری.
- باغ پرندگان: در چهار کیلومتری جاده بندرعباس- میناب، با ۲۵ قفس از گونههای مختلف پرندگان.
- موزه بزرگ هرمزگان: بزرگترین موزه استان که در آن تاریخ، فرهنگ و سنتهای هرمزگان به تصویر کشیده شده است.
مراکز تجاری
بندرعباس ترکیبی از بازارهای قدیمی و مدرن را دارد. از بازارهای سنتی مانند بازار اوزیها و بازار لاریها گرفته تا مجتمعهای مدرنی مثل سیتیسنتر، مگامال و بندرعباس مال.
حمل و نقل
- فرودگاه بینالمللی بندرعباس: یکی از پررفتوآمدترین فرودگاههای کشور با پروازهای داخلی و خارجی (دبی و جده).
- پایانه مسافربری خلیج فارس: تنها پایانه اتوبوسی شهر با سفرهای متعدد به شهرهای مختلف.
- راهآهن: روزانه قطارهایی به مقصد تهران، اصفهان و مشهد از این شهر حرکت میکنند.
- بندر شهید حقانی: بزرگترین پایانه مسافری دریایی ایران با ظرفیت جابجایی همزمان ۴ هزار نفر به جزایر قشم، هرمز و لارک.
سوغات و تولیدات
بندرعباس به خاطر تنباکو، خرما، نارنگی، انبه، مرکبات، ارده، مسقطی، مروارید و فرآوردههای نفتی معروف است.
ورزش و سینما
تیم فوتبال پالایش نفت بندرعباس در لیگ یک کشور حضور دارد و بازیهای خود را در ورزشگاه ۲۰ هزار نفری خلیج فارس برگزار میکند. این شهر همچنین دارای ۴ سینمای فعال است.
