نام
نام «انزلی» از واژه گیلکی «انزلیج» به معنای اسکله یا لنگرگاه گرفته شده است. این نام به دوران پیش از شهرنشینی بازمیگردد، زمانی که تالاب انزلی با قدمتی ۱۵۰۰۰ ساله، پناهگاهی امن برای کشتیها بود. در دوره پهلوی (۱۳۰۴ تا ۱۳۵۷)، نام شهر به «بندر پهلوی» تغییر یافت، اما پس از انقلاب ۱۳۵۷، نام اصیل خود را باز یافت.
باشندگان
مردم بومی انزلی را «انزلیچی» مینامند؛ واژهای که ریشه در «انزلیج» دارد. زبان مردم گیلکی (با گویش بیهپس) و فارسی است. در طول تاریخ، مهاجران ارمنی، لهستانی و آذری نیز به این شهر آمده و به غنای فرهنگی آن افزودهاند.
تاریخ
انزلی پیشینهای کهن دارد. «کارلاسرنا»، جهانگرد ایتالیایی در دوره ناصرالدینشاه، از این شهر بازدید کرد و اطلاعات ارزشمندی درباره جمعیت، معماری و طبیعت آن ثبت کرد. وجود گمرک و ارتباط بازرگانی با اروپا، انزلی را به شهری پیشرو در آشنایی با دستاوردهای غرب تبدیل کرد.
ساختمانهای کهن
بندر انزلی با وجود تخریب بسیاری از بناهای تاریخی، هنوز آثاری ارزشمند از گذشته را در خود جای داده است:
- اسکله انزلی: بندرگاهی در جنوب خزر با رتبه سوم کشور از نظر تخلیه و بارگیری. موجشکنهای غازیان و انزلی در سال ۱۲۷۴ خورشیدی ساخته شدند.
- شمسالعماره: برجی ۵ طبقه از سنگ و آجر که ناصرالدینشاه آن را «زیباتر از هر منظره در اروپا» توصیف کرد. متأسفانه در سال ۱۳۰۶ تخریب شد.
- حمام شاه انزلی: ساخته هدایتالله خان فومنی در اوایل دوره قاجار، که محل اقامت شاهان قاجار بود.
- سایر بناها: کاخ میانپشته، برج ساعت، پل غازیان، کلیسای مریم مقدس، و عمارت قاسماف از دیگر آثار تاریخی ثبتشده هستند.
جغرافیا
وضعیت طبیعی
بندر انزلی در طول جغرافیایی ۴۹ درجه و ۲۸ دقیقه و عرض ۳۷ درجه و ۲۸ دقیقه، با ارتفاع منفی ۲۶ متر از سطح دریا واقع شده است. این شهر از شمال به دریای خزر، از جنوب به صومعهسرا و رشت، از شرق به خمام و از غرب به رضوانشهر محدود میشود. نوار ساحلی ۴۴ کیلومتری و تالاب انزلی، دو اکوسیستم ارزشمند این منطقه هستند.
اقلیم
انزلی با میانگین بارش سالانه ۱۸۵۰ میلیمتر، عنوان «پربارانترین شهر ایران» را یدک میکشد. تابستانهای گرم و مرطوب و زمستانهای ملایم دارد. میانگین دما در سردترین ماه (فوریه) ۷ درجه و در گرمترین ماه (ژوئیه) ۲۶ درجه سانتیگراد است. رطوبت نسبی بین ۷۱ تا ۹۷ درصد متغیر است و شمار روزهای یخبندان تنها ۷ روز در سال است.
مردم
زبان و طوایف
مردم انزلی عمدتاً گیلک هستند و به زبان گیلکی (گویش بیهپس) و فارسی صحبت میکنند. طوایف پنجگانه قدیمی شامل سرخی، استاد محمدرضی و دیگران هستند. ترکهای انزلی بیشتر از مهاجران جمهوری آذربایجان در دوره شوروی هستند.
مذهب
اکثریت مردم مسلمان شیعه هستند، اما ارمنیان مسیحی نیز از دیرباز در این شهر زندگی مسالمتآمیزی داشتهاند. کلیسای مریم مقدس و کلیسای ارتدوکس روسی از بناهای تاریخی این شهر هستند. احمد نوریزاده، شاعر غیرارمنی، اشعار ارمنیاش در کتابهای درسی ارمنستان تدریس میشود.
اشتغال و سوغات
در گذشته، صیادی و کشاورزی شغل اصلی مردم بود. امروزه مشاغل اداری، دولتی و آزاد رایجتر است. سوغات اصلی شامل انواع ماهیان خزری، سبزیجات محلی، ترشیجات، صنایع دستی چوبین و مروار بافی است. بازار ماهی و شنبهبازه، مکانهای عالی برای خرید هستند.
اقتصاد
بندر انزلی با وجود منطقه آزاد تجاری-صنعتی، به قطب اقتصادی شمال کشور تبدیل شده است. این بندر ۷.۳ درصد از ترانزیت ورودی ایران را به خود اختصاص داده و سالانه بیش از ۴ میلیون تن کالا از آن عبور میکند. کریدور شمال-جنوب و راهآهن قزوین-رشت-انزلی، اهمیت این منطقه را دوچندان کرده است.
صنعت گردشگری
جاذبههای گردشگری انزلی متنوع و چشمگیرند:
- تالاب بینالمللی انزلی: یکی از بزرگترین تالابهای جهان با اکوسیستم منحصربهفرد
- کاخ موزه نیروی دریایی میانپشته
- پلهای تاریخی انزلی و غازیان
- پارک ساحلی (بلوار) و موجشکنها
- آکواریوم منطقه آزاد انزلی: یکی از بزرگترین آکواریومهای خاورمیانه
- بازارهای متنوع: بازار کاسپین، انزل مال، شنبهبازه و بازار گیلار
ورزش
انزلی با بیش از ۱۴۵۰۰ ورزشکار سازمانیافته، مقام نخست کشور را از نظر نسبت ورزشکار به جمعیت دارد. باشگاه ملوان، یکی از معروفترین باشگاههای فوتبال ایران، در این شهر قرار دارد. قایقرانی، شنا و واترپولو از رشتههای موفق این شهر هستند.
نخستینهای انزلی
- نخستین شهرداری (بلدیه) ایران در سال ۱۲۷۶ شمسی در انزلی تأسیس شد.
- نخستین نیروی دریایی شمال ایران در دوره نادرشاه با کشتیسازی در انزلی شکل گرفت.
- انزلی به عنوان «دروازه اروپا»، اولین شهری بود که با دستاوردهای غربی آشنا شد.
مشاهیر
از چهرههای سرشناس انزلی میتوان به جلیل ضیاءپور (پدر نقاشی مدرن ایران)، احمد عاشورپور (خواننده)، سیروس قایقران (اسطوره فوتبال)، پارسا پیروزفر (بازیگر)، سعید عزتاللهی (فوتبالیست) و میلاد کیمرام (بازیگر) اشاره کرد.
