وجه تسمیه
نام این شهر در طول تاریخ دستخوش تغییرات جالبی شده است: از «زبسک» و «بردمسکن» گرفته تا «دستبرکن»، «برداسکن» و سرانجام «بردسکن». هر یک از این نامها داستانها و دیدگاههای متفاوتی را در خود نهفته دارند که ریشه در فرهنگ و تاریخ این منطقه دارد.
پیشینه؛ از سربداران تا کاروانهای تجاری
شهرستان بردسکن با قدمتی چند هزارساله، گنجینهای از آثار تاریخی است. برج فیروزآباد، یادگار دوره سلجوقیان، و برج علیآباد از عصر ایلخانیان، تنها بخشی از این میراث کهن هستند. تپه چوپان نیز که به هزاره دوم پیش از میلاد بازمیگردد، گواهی بر تمدن دیرپای این سرزمین است.
بردسکن بخشی از ناحیه تاریخی «ترشیز» بود که در قرن هشتم هجری، صحنه کشمکشهای قدرت میان سربداران و دیگر حکومتهای محلی شد. خواجه علی مؤید، آخرین امیر سربداری، این ناحیه را به قلمرو خود افزود، اما سرانجام با تسلیم به امیر تیمور گورکانی، حکومت سربداران در خراسان فروپاشید. گذشته از نبردهای سیاسی، بردسکن ایستگاه مهمی برای تاجران و بازرگانان بود و کاروانسرای کبودان هنوز یادآور آن روزهای پررونق است.
موقعیت ارتباطی؛ دروازهای به سوی کویر
بردسکن در حاشیه جاده ترانزیتی سبزوار – بجستان قرار دارد؛ مسیری که استانهای کرمان، سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی و شهرستانهای جنوبی خراسان رضوی را به تهران متصل میکند. از نظر ریلی نیز، این شهر در مسیر راهآهن در دست مطالعه سبزوار – کاشمر قرار دارد که در صورت بهرهبرداری، دسترسی به شبکه ریلی سراسری کشور را ممکن میسازد.
موقعیت جغرافیایی؛ در آغوش کوه و کویر
شهرستان بردسکن در کرانه شمالی کویر نمک و در دامنههای جنوبی رشتهکوه کوهسرخ گسترده شده است. این شهرستان که تا سال ۱۳۷۴ بخشی از کاشمر بود، از شمال با ششتمد و سبزوار، از شرق با خلیلآباد، از شمالشرقی با کوهسرخ، از جنوب با طبس و از غرب با شاهرود همسایه است. مرکز آن، شهر بردسکن، در ارتفاع ۹۸۵ متری از سطح دریا و در فاصله ۲۶۵ کیلومتری جنوبغربی مشهد قرار دارد. این شهرستان دارای سه بخش مرکزی، انابد و شهرآباد و ۳۹۳ روستا است.
مردم و فرهنگ
جمعیت
بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، بردسکن ۲۸٬۲۳۳ نفر جمعیت در ۸٬۵۷۰ خانوار دارد.
زبان و گویش
مردم بردسکن به زبان فارسی و با گویش کاشمری سخن میگویند؛ گویشی که ریشه در تاریخ کهن این منطقه دارد.
عشایر
تنوع اقوام و عشایر در بردسکن چشمگیر است. اقوامی چون کلاه درازی، طاهری، ایلخانی، شورچاهی، بلوچ خانزائی، طایفه بیگی، تیموری و عبدالسرخ در این منطقه زندگی میکنند و هر یک با آداب و رسوم خود، رنگ و بوی خاصی به فرهنگ منطقه بخشیدهاند.
جایگاه موسیقی در فرهنگ
موسیقی در بردسکن با زندگی مردم عجین شده است. ترانههای محلی که بر پایه دوبیتی و چهاربیتیخوانی استوارند، روایتگر غمها، شادیها و افسانههای کهن هستند. از آهنگهای معروف میتوان به «محمدحسین نامراد»، «سرحدی»، «حیدر بیگ» و «گل محمد» اشاره کرد. سازهای رایج مانند نی، دایره، قوشمه، سرنا، دهل و دوتار، در مراسم عروسی، بارانخواهی و برداشت محصول نواخته میشوند. رقصهای محلی چون «رقص دایره»، «اسب چوبی»، «چوب بازی» و «رقص دوره» نیز از جذابیتهای فرهنگی این منطقه است.
صنایع دستی و هنرهای سنتی
فرشهای دستباف بردسکن با طرحهای اصیل شاه عباسی، بلوچی و زیرخاکی شهرت دارند. گلیمبافی، جاجیمبافی، خورجینبافی در منطقه درونه، و نمد مالی، کلاه مالی و سفالگری در روستای بابالحکم از هنرهای رایج هستند. نمدهای بابالحکم حتی به کشورهای آلمان، روسیه و عربی صادر میشود. معرق روی چوب، گلسازی و نقاشی روی شیشه نیز در بردسکن طرفداران خاص خود را دارد.
آداب و رسوم
جشنهای بردسکنیها رنگارنگ و پرشور است. از جشن خواستگاری و عروسی گرفته تا جشن خرمن پس از برداشت محصول با رقص چوب بازی، همه نشان از شور زندگی در این دیار دارد. جشن سده در شب دهم بهمن، شبنشینیهای زمستانی با قصههای کهن مانند «فرهاد و شیرین»، «امیر ارسلان» و «یوسف و زلیخا»، بخشی از فرهنگ غنی این مردم است.
سوغات و رهآورد
بردسکن بهشت محصولات باغی است. پسته، انار (و رب انار)، انگور، کشمش، گردو و زعفران این منطقه از کیفیت بالایی برخوردارند. حلوا مغزی که با شیره انگور، کنجد و گیاهی به نام «بیخ» در بابالحکم پخته میشود، سوغاتی خوشمزه و منحصربهفرد است. پسته روستاهای رکنآباد، عظیمآباد و قوژدآباد نیز خواهان بسیاری دارد. گذشته از محصولات خوراکی، گلیمها، قالیچهها، سبدهای حصیرباف، کلاه و نمد نیز سوغاتهای ارزشمند این شهر هستند. پنبهکاری نیز از قدیم در این منطقه رواج داشته، اما خشکسالیهای اخیر آن را کاهش داده است.
اماکن تاریخی، آثار باستانی و جهانگردی
شهرستان بردسکن مملو از آثار تاریخی ارزشمند است که از جمله مهمترین آنها میتوان به برج فیروزآباد (دوره سلجوقیان)، برج علیآباد (دوره ایلخانیان) و تپه چوپان (هزاره دوم پیش از میلاد) اشاره کرد. کاروانسرای کبودان نیز یادگار روزهای پررونق تجارت در این منطقه است.
مراکز آموزش عالی
بردسکن با داشتن سه مرکز آموزش عالی شامل دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه پیام نور و دانشگاه علمی کاربردی، از پویایی علمی مناسبی برخوردار است.
مراکز اقامتی
برای اقامت در بردسکن، گزینههای متنوعی از مهمانپذیرها و اقامتگاههای بومگردی وجود دارد که میتوانند تجربهای دلنشین از مهماننوازی مردم این خطه را برای شما رقم بزنند.
