ریشه نام بردسیر
نام بردسیر از دل تاریخ و زبان فارسی میانه برآمده است. این شهر در ابتدا توسط اردشیر بابکان، بنیانگذار سلسله ساسانی، بنا نهاده شد و «وه اردشیر» (به معنای جای نیک اردشیر) نامیده میشد. پس از حمله اعراب، این نام دستخوش تغییراتی شد و از «به اردشیر» به «بردشیر» و نهایتاً به «بردسیر» تبدیل گشت. برخی آن را با واژگان «گرمسیر» و «سردسیر» همریشه میدانند و معتقدند «برد» در زبانهای لری و کردی به معنای «سنگ» است؛ بنابراین بردسیر یعنی «سرزمین سنگدار» یا «مکان سنگ». همچنین در متون تاریخی، از این شهر با نام «گواشیر» نیز یاد شده که برگرفته از «ویه ارتخشیر» (صورت قدیمیتر نام اردشیر) است.
پیشینه تاریخی؛ از ذوب مس تا پایتخت کرمان
بردسیر یکی از قدیمیترین زیستگاههای بشری در ایران است. تحقیقات باستانشناسی در تل ابلیس نشان میدهد که مردم این منطقه حدود ۶۰۰۰ سال پیش، برای اولین بار در جهان به صنعت ذوب مس دست یافتند و اشیایی چون سنجاق و ظروف مسی میساختند. ارتباط سفالهای این منطقه با بینالنهرین، سوریه و هند، از تبادلات فرهنگی گسترده در هزاران سال پیش حکایت دارد.
در دوران آل بویه، بردسیر به مرکزیت ایالت کرمان تبدیل شد و در زمان سلجوقیان، کتابخانهای با ۵۰۰۰ جلد کتاب و چندین بیمارستان و مدرسه در آن فعال بود. متأسفانه حمله مغول، این شهر آباد را به ویرانی کشاند، اما شکوه گذشته آن هنوز در بناهای تاریخی باقی مانده است.
بردسیر پیش از اسلام
وجود آثاری چون پیر جارسوز، برج نگار و قلعه ارگ بردسیر، قدمت این شهر را به دوران پیش از ساسانیان میرساند. به روایت ناصرالدین منشی، گشتاسب بن لهراسب در این منطقه به شکار پرداخت و دستور ساخت قنات و آتشکدهای را صادر کرد. همچنین آذر ماهان، حاکم کرمان در عصر انوشیروان، روستایی به نام ماهونک در بردسیر بنا نهاد که هنوز پابرجاست.
بردسیر پس از اسلام
پس از اسلام، نام بردسیر در تواریخ به عنوان مرکز کرمان ذکر شده است. به گفته جغرافیدانان عرب، این شهر دارای چهار دروازه (ماهان، خبیص، زرند و مبارک)، قلعهای مستحکم و مسجد جامعی باشکوه بود. مقدسی در قرن چهارم هجری، بردسیر را شهری کوچک اما بسیار آباد توصیف کرده است. با گذشت زمان، نام «بردسیر» جای خود را به «شهر کرمان» داد و امروزه شهر کنونی کرمان بر روی همان بستر تاریخی بنا شده است.
ویژگیهای انسانی
دین و مذهب
اکثریت مردم بردسیر مسلمان و شیعه دوازده امامی هستند و ارادت خاصی به اهل بیت (ع) دارند. در گذشته، زرتشتیان و دراویش اهل حق نیز در این منطقه سکونت داشتند. منطقه کوه پنج به «دارالحسین» شهرت دارد.
زبان و گویش
زبان مردم بردسیر فارسی با لهجه کرمانی است، اما در مناطق مختلف شهرستان (مانند بیدخوان، نگار و کوهپنج) تفاوتهای گویشی قابل مشاهده است.
جغرافیای طبیعی
بردسیر با ارتفاع ۲۰۴۴ متر از سطح دریا، تابستانهایی خنک و زمستانهایی سرد و برفی دارد. روستاهای ییلاقی لالهزار، بیدخوان، قلعه عسکر و ماهونک از مقاصد محبوب گردشگری هستند. روستای اردیکان در دامنه کوه هزار، بلندترین منطقه مسکونی ایران محسوب میشود.
جاذبههای گردشگری
تاریخی
- تپه ابلیس: گهواره صنعت ذوب مس در جهان
- ارگ بردسیر و برج نگار: یادگارهایی از معماری ساسانی
- حمامهای قدیمی لالهزار و قریتالعرب
- آسیابهای آبی ترشاب و حنیفه
مذهبی
- پیر جارسوز (پیر برحق): زیارتگاهی با معماری منحصربهفرد
- امامزاده سیدمحمد و مسجد جامع بردسیر
- قدمگاه حضرت ابوالفضل و زیارتگاه خواجه بدرالدین
صنایع دستی و محصولات
صنایع دستی
قالیبافی، گلیمبافی، پتهدوزی و چادرشب از مهمترین هنرهای دستی بردسیر هستند.
محصولات لبنی
لبنیات سنتی بردسیر، به ویژه پنیر پوستی، شهرت زیادی در کرمان دارد. این پنیر که در مشکهای پوست گوسفند نگهداری میشود، طعمی منحصربهفرد و ماندگاری بالایی دارد.
گل محمدی
بردسیر با گل محمدی و گلاب عجین شده است. روستاهای لالهزار، قریهالعرب و باغسرخ مراکز اصلی کشت این گل هستند. اسانس خالص گل محمدی بردسیر چنان مرغوب است که خریدارانی از فرانسه برای تهیه عطرهای لوکس خود به این شهر سفر میکنند. همچنین بخش گلزار بردسیر رتبه اول استان در تولید سیب و گلابی را دارد.
صنایع و معادن
شهرستان بردسیر دارای معادن غنی از جمله مس، آهن، طلا و سنگهای ساختمانی (مرمر و تراورتن) است. معدن مس درآلو با قدمت ۵۰۰ ساله و معدن مس باب شمیل از مهمترین آنها هستند. کارخانه فلوتاسیون سولفید مس در این منطقه در حال احداث است.