نام
نام بهشهر در طول تاریخ دگرگونیهای زیادی داشته است. در دوره ساسانی «تَمیشَه» نام داشت که برگرفته از نام دانه تمشک است. پیش از دوره تیموری «کبودجامه» و پیش از شاه عباس بزرگ «خرگوران» نامیده میشد. شاه عباس بزرگ به افتخار مادرش خیرالنساء بیگم ملقب به «اشرف الملوک»، نام شهر را به «اشرف» یا «اشرفالبلاد» تغییر داد. در دوره پهلوی اول، به دلیل عربی بودن واژه «اشرف»، نام آن به «بهشهر» به معنای «بهترین شهر» تغییر یافت.
تاریخ
پیشدادیان و کیانیان
در اسطورههای ایرانی، تَمیشَه (بهشهر کنونی) اقامتگاه فریدون پادشاه ایرانیان بوده است. بر اساس شاهنامه فردوسی، تَمیشَه دومین پایتخت فریدون پس از آمل بوده و بنای آن به او نسبت داده شده است. ابن اسفندیار نقل میکند که فریدون پس از پیروزی بر ضحاک، تمیشه را پایتخت خود کرد. همچنین گفته میشود که قریه «کوسان» (به معنای کوهستان) در گذشته «طوسان» نام داشته و به دست توس پسر نوذر از خاندان کیانیان بنا شده است.
سلوکیان و اشکانیان
در زمان لشکرکشی آنتیوخوس سوم سلوکی به هیرکانی، از بخشی به نام «تامبراکس» یاد شده که احتمالاً همان تَمیشَه (بهشهر کنونی) بوده است.
ساسانیان
تَمیشَه در دوره ساسانی نیز شهری آباد بود. انوشهروان دادگر (خسرو انوشیروان) به این شهر رفت و دستور ساخت بارو و دیوار دفاعی «مار سرخ» را برای جلوگیری از یورش ترکان و قبایل شرقی صادر کرد. تَمیشَه شرقیترین شهر تپورستان و در مرز با گرگان بود.
پس از اسلام
تمیشه به دلیل موقعیت استراتژیک خود، نخستین شهری بود که در یورش تازیان به تپورستان مورد حمله قرار گرفت. این شهر بارها در برابر لشکریان خلفا ایستادگی کرد و مردم آن کشتار شدند. در سده سوم قمری، اسلام در شکل علویان تبرستان در این منطقه رواج یافت.
مغولان و تیموریان
در دوران یورش مغول، امیران کبودجامه (بهشهر کنونی) با والیان مغول همکاری داشتند. اما تیمور لنگ تَمیشَه و کبودجامه را ویران کرد.
صفویان، افشاریان و قاجاریان
شاه عباس بزرگ بناهای باشکوهی مانند باغ عباسآباد، چشمه عمارت، کاخ چهلستون و کاخ صفیآباد را در اشرفالبلاد بنا نهاد. او این شهر را به دیگر نقاط طبرستان ترجیح میداد. نادرشاه نیز در آبادانی اشرف کوشید و کاخ چهلستون را بازسازی کرد. در دوره قاجار، محمدحسنخان قاجار به این شهر علاقه داشت و جهانگردان اروپایی آن را شهری نیمهویران توصیف کردهاند.
کاوشهای تاریخی
کاوشها در غارهای هوتو و کمربند در نزدیکی بهشهر، قدمت این منطقه را به دوره غارنشینی و حدود ۱۰۰۰۰ سال پیش میرساند. گوهرتپه رستمکلا نیز یکی از مهمترین محوطههای باستانی شمال ایران است که به عنوان یک دانشگاه باستانشناسی شناخته میشود.
کهنترین ساکنان مازندران
بقایای باستانی غار شوپری رستمکلا قدمتی بیش از ۱۰۰ هزار سال دارد. این غار با بیش از ۷۵ متر طول و ۷۰۰ متر مربع مساحت، یکی از بزرگترین غارهای مازندران است و در سال ۱۴۰۰ در فهرست میراث فرهنگی کشور ثبت شد.
مردم
زبان و قومیت
مردم بهشهر به گویش تات بهشهری از زبان تاتهای طبری سخن میگویند و از قومیت تات هستند. گروهی از گرجیها نیز که در زمان شاه عباس بزرگ از قفقاز کوچانده شدند، در این شهر سکونت دارند. همچنین گروهی از مردم با نام گالش که به گویش گالشی صحبت میکنند، در این منطقه زندگی میکنند.
جمعیت
بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت بهشهر ۹۴,۷۰۲ نفر بوده است.
جاذبههای گردشگری، طبیعی و تاریخی
- آبشار اسپهاو: آبشاری با ارتفاع ۴۰۰ متر در دل کوه سیاخانی که به صورت پلکانی و کاسهای در ۷ طبقه ایجاد شده است. نام آن به معنای «آب سپید» است.
- آبشار سنگنو: مجموعهای از چهار آبشار در دل جنگلهای کوههای جهان مورا که بزرگترین آن ۱۲ متر ارتفاع دارد.
- آتشکده کاووس: بنایی از دوران ساسانیان در روستای کوهستان که به دست کاووس پسر قباد یکم ساخته شده است.
- مجموعه باغهای عباسآباد: یکی از باغهای ایرانی ثبت شده در میراث جهانی یونسکو که به دستور شاه عباس اول ساخته شده و شامل سد، دریاچه، کاخ، حمام و آسیاب آبی است.
- پل زیر قوسی فلزی شهدای اشرف البلاد: یکی از بزرگترین پلهای زیر قوسی شمال کشور.
- منطقه ویژه اقتصادی بندر امیرآباد: یکی از بزرگترین بنادر شمال کشور با دسترسی به راهآهن.
- کاخ چشمه عمارت: بنایی دو طبقه از دوره صفوی با سیستم آبرسانی منحصربهفرد.
- باغ شاه (پارک ملت): باغی با ابعاد ۱۷۰ در ۵۵۰ متر که محل بارعام شاه عباس بزرگ بوده است.
- شبه جزیره میانکاله: منطقهای بکر با طبیعتی منحصربهفرد و محل اسکان پرندگان مهاجر.
- غار هوتو و غار کمربند: غارهایی با قدمت ۱۰۰۰۰ سال که اسکلت «انسان هوتو» در آنها کشف شده است.
- کاخ صفیآباد: بنایی مربع شکل در دو طبقه که به دستور شاه عباس بزرگ ساخته شد.
- گوهرتپه: محوطهای باستانی که نشاندهنده خروج انسان از غار و شکلگیری نخستین شهرهاست.
- قبرستان تاریخی سفیدچاه: با سنگ قبرهای حکاکی شده بر اساس شغل متوفیان.
مکاننگاری
آب و هوا
بهشهر به دلیل قرارگیری میان کوه و دریا، آب و هوای معتدل و مرطوب با بارش زیاد باران دارد. مناطق جنوبی شهرستان به دلیل ارتفاع زیاد، آب و هوای سردتر و کوهستانی با زمستانهای برفی دارند.
اقتصاد
انار بهشهر شهرت جهانی دارد. نارنگی، پرتقال، برنج، پنبه و دانههای روغنی از دیگر محصولات مهم هستند. کارخانه بهپاک بهشهر یکی از بزرگترین تولیدکنندگان روغن نباتی در خاورمیانه است. پالایشگاه نفت، منطقه ویژه اقتصادی بندر امیرآباد و کشتیسازی صدرا از دیگر عوامل اقتصادی مهم این شهر هستند.
ورزش
کشتیهای محلی مازندرانی مانند «کشتی لوچو» و «کشتی باشال» در بهشهر رایج است. مسابقات کشتی لوچو هر ساله در جشن مردگان (۲۸ تیرماه) برگزار میشود.
شهرسازی
رفتوآمد
فاصله بهشهر تا تهران ۳۰۰، تا ساری ۵۰، تا گرگان ۸۵ و تا رشت ۵۰۰ کیلومتر است.
حمل و نقل
جاده ۲۲ ایران از بهشهر میگذرد. راهآهن سراسری نیز از این شهر عبور میکند. نخستین خط راهآهن سراسری ایران در دوران رضاشاه از بهشهر تا بندر شاه (بندر ترکمن امروزی) کشیده شد.
محلهها
گرجیمحله، فراشمحله، نقاشمحله، بازارمحله، گراییلمحله، زیروان، سنگ زغال، قائم، قنبرآباد، کشتارگاه، تروجن (شهیدآباد)، فرهنگیان، مهدیه، فرودگاه، گلستان، گلشهر، ۱۷ شهریور، نواب صفوی، کوهیخِیل، عبدالحق و شهید سازگار از محلههای بهشهر هستند.
رهآوردها
خوراکهای سنتی
ناز خاتون (خوراک مخصوص بهشهر)، آش گزنه، آش ترش، آش دوغ، ته چین، فسنجان، انار تیم خِرِش، خورش مرغ ترش، باقالا پلو، امرغ شکم پر، کدو پلو، اکبر جوجه و ماهی شکم پر از جمله خوراکهای سنتی بهشهر هستند.
نان و شیرینی
تندیر نون (نان محلی)، حلوای گردو، سوهان کنجد، برنجک، قَتِلمِه (مخصوص ماه رمضان) و کوماج.
ترشی و مربا
بادمجان ترشی، سیر ترشی، هفت بیجار، ترشی یِرآلماسی، ناز خاتون، وینگوم زالک و انواع مربا مانند آلبالو، به، تمشک و بهارنارنج.
میوهها
انار (شهرت جهانی)، انجیر، ازگیل جنگلی، گلابی وحشی، تمشک وحشی، خرمالو وحشی، انواع مرکبات و برنج.
صنایع دستی
صنایع چوبی، مبلسازی، نساجی، حصیربافی، گلیمبافی، جاجیمبافی، جوراببافی، پارچهبافی و سفالگری. بهشهر در سال ۱۴۰۱ به عنوان «شهر ملی گلیچ» معرفی شد.
