جمعیت
بر پایه آخرین سرشماری رسمی در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر بیلهسوار ۱۸,۱۸۸ نفر (در قالب ۵,۲۳۷ خانوار) بوده است. شهری کوچک اما پرجنبوجوش که میزبان جمعیتی فراتر از آمار ثابت خود است.
تاریخچه
بیلهسوار، شهری با ریشههای اساطیری و تاریخی عمیق است. نام این شهر در الواح سومری باستان (حدود ۲۴۵۰ سال پیش از میلاد) نیز ذکر شده است. در آن دوران، قوم بزرگ «بیل» در کنار رود کورا و ارس تا دامنههای سبلان زندگی میکردند و «بیل» را به عنوان خدای زمین میپرستیدند. بیلهسوار یادگار همان ایل بزرگ است.
اما روایتهای دیگری نیز برای نام این شهر وجود دارد:
- داستان نادرشاه و فیلها: میگویند نادرشاه افشار در سال ۱۱۴۸ هجری قمری، هنگام عزیمت به دشت مغان برای تاجگذاری، لشکریانش چندین فیل جنگی همراه داشتند و مدتی در این منطقه اردو زدند. از همین رو، این مکان را «پیلسوار» یا «پیلهسوار» نامیدند.
- روایت حمدالله مستوفی: در کتاب ارزشمند «نزهةالقلوب» آمده است که امیری به نام «پیلهسوار» از امرای آل بویه این شهر را بنا نهاد. «پیله» در زبان پارسی به معنای «سوار بزرگ» است.
- معنای جغرافیایی: برخی معتقدند «پیله» به معنای زمین خشک و پهناور میان دو رودخانه است و بیلهسوار نیز بین دو رودخانه بالهارود و آقابیگلر قرار گرفته است.
در دوران قاجار و پس از پیمان تحمیلی ترکمنچای (۱۸۲۸)، بیلهسوار به دو بخش تقسیم شد و بخش شمالی آن به امپراتوری روسیه پیوست. از آن زمان، این شهر به یک پایگاه مرزی و گمرکی مهم تبدیل شد. یکی از تلخترین وقایع تاریخ معاصر بیلهسوار، حمله نیروهای ارتش سرخ در سوم شهریور ۱۳۲۰ بود که طی آن دهها نفر از سربازان و مردم عادی به شهادت رسیدند. امروز، سوم شهریور به عنوان روز شهرستان بیلهسوار نامگذاری شده است.
کشاورزی و دامپروری
بیلهسوار را به حق «انبار غله استان اردبیل» مینامند. خاک حاصلخیز و آب وهوای مساعد، این منطقه را به یکی از قطبهای کشاورزی شمال غرب کشور تبدیل کرده است. بیشتر زمینهای شرکتهای بزرگ کشت و صنعت مغان و پارس در محدوده این شهرستان قرار دارند. گندم، جو، پنبه، کنجد، چغندر قند و انواع بنشن از مهمترین محصولات کشاورزی این خطه هستند. دامپروری نیز رونق فراوانی دارد و فرآوردههای دامی جزو اقلام صادراتی شهرستان به شمار میروند.
آثار تاریخی
بیلهسوار با قدمتی چند هزار ساله، آثار تاریخی ارزشمندی را در خود جای داده است:
- تپههای باستانی: بقایای زندگی انسانهای اولیه در اعصار پیش از تاریخ.
- قیزقالاسی (قلعه دختر): بنایی باستانی و اسرارآمیز از دوران گذشته.
- کاروانسرای خروسلو: ویرانههای یک کاروانسرای صفوی در منطقه خروسلو که یادآور رونق جاده ابریشم است.
- مدرسه امام خمینی (پهلوی سابق): این مدرسه که در سال ۱۳۰۴ شمسی با معماری خاص و با کمک مردم ساخته شد، یکی از مدارس ماندگار و تاریخی ایران به شمار میرود و در فهرست آثار ملی ثبت شده است.
- مزار سربازان گمنام: یادبودی از شهدای مرزبان در جریان حمله سوم شهریور ۱۳۲۰.
گردشگری
بیلهسوار در فصل بهار به بهشتی زمینی تبدیل میشود. دشتهای سرسبز و مراتع سرشار از شقایقهای وحشی، چشم هر بینندهای را خیره میکند. مهمترین جاذبههای طبیعی و تفریحی این شهرستان عبارتند از:
- پارک جنگلی تپه نرگس: پارکی مرزی و دلنشین در داخل شهر که یکی از نقاط دیدنی و منحصربهفرد کشور است.
- دریاچه شورگل: واقع در منطقه خروسلو، مکانی آرام و بکر برای طبیعتگردی.
- جنگلهای حاشیه رود بالهارود: فضایی سرسبز و خنک در کنار رودخانه مرزی.
- بازارچه مرزی بیلهسوار: یکی از مهمترین دلایل سفر به این شهر است. اجناس خارجی با قیمتهای مناسب، بهویژه کت و شلوار مردانه، لباس زنانه و لوازم آرایشی و بهداشتی، در این بازارچه به فروش میرسد و سالانه هزاران نفر را برای خرید به این شهر میکشاند.
راهها
دسترسی به بیلهسوار نسبت به گذشته آسانتر شده است. با حذف گردنه لنگان در شهرستان گرمی، مسیر این شهر به مرکز استان (اردبیل) کوتاهتر و ایمنتر شده است.
- فاصله تا مرکز استان (اردبیل): ۱۵۹ کیلومتر
- فاصله تا نزدیکترین فرودگاه (پارسآباد): ۵۰ کیلومتر
- فاصله تا باکو (پایتخت جمهوری آذربایجان): حدود ۲۲۰ کیلومتر
گمرک بیلهسوار
گمرک بیلهسوار با قدمتی بیش از ۲۰۰ سال، یکی از دو گمرک فعال بین ایران و جمهوری آذربایجان است. این گمرک به صورت شبانهروزی فعالیت میکند و سالانه حدود ۵ میلیون نفر از مرز آن تردد میکنند. ساکنان و متولدین شهرستان بیلهسوار میتوانند با جواز گذر مرزی ۴۵ کیلومتری بدون نیاز به روادید (ویزا) تردد کنند.