نام بیرجند
نام این شهر، «بیرجند» است که در منابع کهن به صورت‌های «برجند»، «برجن»، «برکن» و «بیرگند» نیز ثبت شده است. ریشه این نام در هاله‌ای از ابهام و داستان‌های اسطوره‌ای پیچیده شده است.
برخی بر این باورند که «بیژن»، پهلوان نامدار شاهنامه، بنیان‌گذار این شهر بوده و نام خود را بر آن نهاده است. نظریه‌ای دیگر، «بیر» را در زبان ساسانی به معنای «چاه» و «جند» را به معنای «شهر» می‌داند؛ ترکیبی که به «شهر چاه‌ها» اشاره دارد. همچنین احتمال می‌رود که در دوران فتح ایران توسط اعراب، این مکان اردوگاه لشکریان بوده و «بئر» (مقر) و «جند» (لشکریان) در کنار هم، نام «بیرجند» را شکل داده‌اند.
جدیدترین نظریه، نام بیرجند را با واژه اوستایی «ورزنه» (Verezan) به معنای شهر و محله مرتبط می‌داند. این گوناگونی در روایت‌ها، نشان از قدمت و اهمیت تاریخی این منطقه دارد.
تاریخ و جغرافیای بیرجند
بیرجند، سرزمینی کهن در دل تاریخ ایران، همواره بخشی از ناحیه «قهستان» (کوهستان) بوده است. این منطقه از غرب و جنوب غرب به خوسف، از شمال به قائن، از شرق به حاجی آباد و اسدیه و از جنوب به رشته‌کوه باغران محدود می‌شود.
پیش از اسلام
شواهد باستان‌شناسی، قدمت بیرجند را به هزاران سال پیش می‌رساند. اشعار حکیم نزاری، وجود محله «گبرآباد» در بافت قدیمی شهر، کاوش‌های قلاع باستانی و کتیبه‌های پهلوی اشکانی در اطراف، همگی حکایت از تمدنی غنی در این خطه دارند. گمان می‌رود که بیرجند در اواخر دوره ساسانیان، توسط زرتشتیان یزدی و کرمانی به عنوان منزلگاهی در حاشیه کویر بنا شده است.
پس از اسلام
یاقوت حموی، جغرافی‌دان نامدار، از بیرجند به عنوان یکی از شهرهای قهستان یاد کرده است. حمدالله مستوفی نیز آن را مرکز ولایتی با محصولات فراوانی چون زعفران و انگور معرفی می‌کند. بیرجند در طول تاریخ، چندین بار بر اثر زلزله ویران شد، اما از دوره صفویه و با روی کار آمدن خاندان امیریه، رونق دوباره‌ای یافت.
افشاریه و قاجاریه
در اواخر دوره افشاریه، با استقرار خاندان خزیمه، بیرجند به مرکز قهستان تبدیل شد. موقعیت راهبردی این شهر در مسیر ارتباطی هند و آسیای شرقی، باعث شد تا سیاحان و مأموران خارجی زیادی از آن دیدن کنند. در دوره قاجار، با وجود کمبود آب، بیرجند همچنان مرکز ناحیه باقی ماند و شاهد تأسیس کنسولگری‌های انگلستان و روسیه بود. مدرسه شوکتیه نیز در این دوره (۱۲۸۴ شمسی) به عنوان یکی از نخستین مدارس نوین ایران تأسیس شد.
پهلوی و جمهوری اسلامی
دوران پهلوی، نقطه عطفی در توسعه بیرجند بود. لوله‌کشی آب شهری در سال ۱۳۰۲، احداث فرودگاه در سال ۱۳۱۲ (سومین فرودگاه کشور) و ساخت جاده مشهد-زاهدان، تحولات بزرگی را رقم زدند. پس از انقلاب اسلامی نیز با ایجاد شهرک صنعتی، دانشگاه‌های متعدد و ارتقای سازمان‌های اداری، بیرجند به یکی از قطب‌های آموزشی و صنعتی شرق کشور تبدیل شد. در سال ۱۳۸۳، این شهر به عنوان مرکز استان خراسان جنوبی انتخاب شد.
گویش بیرجندی
یکی از جذابیت‌های فرهنگی بیرجند، گویش محلی آن است. گویش بیرجندی از شاخه‌های فارسی نو است که به دلیل قرارگیری شهر در منطقه‌ای کوهستانی و دور از مسیر هجوم‌ها، بسیاری از ویژگی‌های کهن زبان فارسی را حفظ کرده است. این گویش، همچون گنجینه‌ای زنده، تاریخ زبان فارسی را در خود دارد.
زیرساخت‌ها
مراکز بهداشتی و درمانی
شهر بیرجند با ۵ بیمارستان فعال، خدمات درمانی مناسبی را به ساکنان و مسافران ارائه می‌دهد.
سینما
اولین سینمای بیرجند در سال ۱۲۹۲ شمسی فعالیت خود را آغاز کرد. امروزه نیز دو سینمای «فردوسی» و «بهمن» در این شهر فعال هستند.
حمل و نقل
- هوایی: فرودگاه بین‌المللی شهید کاوه بیرجند، پس از فرودگاه‌های قلعه مرغی و بوشهر، سومین فرودگاه ایران است که در سال ۱۳۱۲ ساخته شد. این فرودگاه امروزه پروازهای داخلی به مشهد، تهران، شیراز و اصفهان و پروازهای خارجی به مقاصد مذهبی مانند کربلا، نجف و مکه را انجام می‌دهد.
- زمینی: ترمینال مسافربری و باربری بیرجند در شمال شهر، ارتباط این شهر را با مراکز استان‌های دیگر فراهم می‌کند. پروژه آزادراه سربیشه-بیرجند-تربت‌حیدریه نیز در انتظار تصویب است.
- ریلی: خط آهن مشهد-زاهدان که از بیرجند عبور می‌کند، در سال ۱۴۰۲ کلنگ‌زنی شده و پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال ۱۴۰۵ به بهره‌برداری برسد.
مراکز آموزش عالی
بیرجند به عنوان یک قطب آموزشی در شرق کشور شناخته می‌شود. دانشگاه بیرجند، دانشگاه صنعتی بیرجند و دانشگاه علوم پزشکی بیرجند از جمله مراکز معتبر این شهر هستند. به ازای هر ۹ نفر شهروند، یک دانشجو وجود دارد که بالاترین نرخ دانشجویی در کشور است. مدرسه شوکتیه نیز با بیش از یک قرن قدمت، نماد آموزش نوین در این منطقه است.
مشاهیر بیرجند
بیرجند زادگاه و محل زندگی بسیاری از نام‌آوران تاریخ ایران بوده است. برای آشنایی با این چهره‌های برجسته، می‌توانید به بخش «اهالی بیرجند» مراجعه کنید.
جمعیت
بر پایه آخرین آمار، جمعیت بیرجند در سال ۱۴۰۲ به بیش از ۲۳۹ هزار نفر رسیده است. اکثریت مردم این شهر فارسی‌زبان هستند و اقوام مختلفی از جمله عرب‌تباران خراسان در آن زندگی می‌کنند. این تنوع فرهنگی، به غنای اجتماعی شهر افزوده است.
جاذبه‌های گردشگری
بیرجند، گنجینه‌ای از جاذبه‌های تاریخی و طبیعی است که هر سلیقه‌ای را راضی می‌کند.
- تاریخی: باغ اکبریه (ثبت‌شده در یونسکو)، باغ رحیم آباد، ارگ کلاه فرنگی، قلعه بیرجند و مدرسه شوکتیه.
- طبیعی: بند دره، بند امیر شاه، آبشار چهارده و باغ شوکت‌آباد.
- موزه‌ها: موزه باستان‌شناسی و مردم‌شناسی در باغ اکبریه، موزه مشاهیر در خانه پردلی، موزه میراث پهلوانی در زورخانه امیر عرب و موزه وقف در مدرسه شوکتیه.
آب و هوا
بیرجند دارای آب و هوای نیمه‌بیابانی با زمستان‌های سرد و تابستان‌های خشک و گرم است. میانگین بارش سالانه ۱۷۱ میلی‌متر است که بیشتر از آذر تا اردیبهشت رخ می‌دهد. کمترین دمای ثبت‌شده ۲۱.۵- و بیشترین آن ۴۴ درجه سانتیگراد بوده است. این شهر به طور میانگین ۷۶ روز در سال دمای زیر صفر و ۱۴۲ روز دمای بالای ۳۰ درجه دارد.
نگارخانه
برج بانک صادرات بیرجند، دومین سازه بلند شهر پس از برج سیلو، نمادی از معماری مدرن در این شهر تاریخی است.
روستاهای شهرستان بیرجند
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان بیرجند ۲۶۰ آبادی در ۱۰ دهستان و ۲ بخش ثبت شده است که ۱۸۱ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۲۷٬۱۶۵ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان بیرجند ببینید.
دهستان‌های شهرستان بیرجند
- دهستان باقران — بخش مرکزی، ۷۵ آبادی، ۵٬۵۳۳ نفر جمعیت
- دهستان شاخن — بخش مرکزی، ۸ آبادی، ۳٬۹۴۰ نفر جمعیت
- دهستان خوسف — بخش خوسف، ۲۸ آبادی، ۳٬۳۱۱ نفر جمعیت
- دهستان القورات — بخش مرکزی، ۲۷ آبادی، ۲٬۹۰۷ نفر جمعیت
- دهستان قلعه زری — بخش خوسف، ۲۳ آبادی، ۲٬۷۱۱ نفر جمعیت
- دهستان کاهشنگ — بخش مرکزی، ۱۸ آبادی، ۲٬۱۸۸ نفر جمعیت
- دهستان شاخنات — بخش مرکزی، ۱۰ آبادی، ۱٬۹۵۴ نفر جمعیت
- دهستان براکوه — بخش خوسف، ۳۱ آبادی، ۱٬۸۱۸ نفر جمعیت
- دهستان فشارود — بخش مرکزی، ۷ آبادی، ۱٬۴۴۴ نفر جمعیت
- دهستان جلگه ماژان — بخش خوسف، ۳۳ آبادی، ۱٬۳۵۹ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان بیرجند
- روستای قلعه زری — دهستان قلعه زری، ۱٬۷۴۹ نفر
- روستای شاخن — دهستان شاخن، ۱٬۴۶۸ نفر
- روستای میریک — دهستان شاخن، ۱٬۱۵۲ نفر
- روستای تقاب — دهستان خوسف، ۹۲۰ نفر
- روستای خراشاد — دهستان باقران، ۷۹۸ نفر
- روستای بجد — دهستان باقران، ۷۸۷ نفر
- روستای سیوجان — دهستان خوسف، ۷۸۷ نفر
- روستای گازار — دهستان شاخنات، ۷۶۵ نفر
- روستای فدشک — دهستان خوسف، ۶۸۴ نفر
- روستای شوشود — دهستان فشارود، ۶۴۹ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی بیرجند
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۱۰۵ شعبه از ۲۲ بانک در شهرستان بیرجند فعال است که ۱۴ شعبه از آن‌ها دارای خودپرداز هستند. پرشعبه‌ترین بانک‌های بیرجند بانک سپه با ۲۳ شعبه، بانک ملی ایران با ۱۷ شعبه و بانک صادرات ایران با ۱۰ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در بیرجند
- شعب بانک سپه در بیرجند — ۲۳ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در بیرجند — ۱۷ شعبه، ۱۴ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک صادرات ایران در بیرجند — ۱۰ شعبه
- شعب بانک کشاورزی در بیرجند — ۸ شعبه
- شعب بانک تجارت در بیرجند — ۸ شعبه
- شعب بانک ملت در بیرجند — ۷ شعبه
- شعب بانک مسکن در بیرجند — ۶ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در بیرجند — ۶ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در بیرجند — ۴ شعبه
- شعب بانک ایران زمین در بیرجند — ۲ شعبه
- شعب پست بانک ایران در بیرجند — ۲ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در بیرجند — ۲ شعبه
- شعب بانک دی در بیرجند — ۱ شعبه
- شعب بانک کارآفرین در بیرجند — ۱ شعبه
- شعب بانک اقتصاد نوین در بیرجند — ۱ شعبه
- شعب بانک گردشگری در بیرجند — ۱ شعبه
- شعب بانک پارسیان در بیرجند — ۱ شعبه
- شعب بانک پاسارگاد در بیرجند — ۱ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه رسالت در بیرجند — ۱ شعبه
- شعب بانک سرمایه در بیرجند — ۱ شعبه
- شعب بانک شهر در بیرجند — ۱ شعبه
- شعب بانک سینا در بیرجند — ۱ شعبه
بیمارستان‌های بیرجند
در ایران‌گاه ۱۰ بیمارستان از شهرستان بیرجند ثبت شده است که ۱ مورد از آن‌ها بیمارستان تخصصی‌اند و مجموعاً ۱٬۰۴۰ تخت فعال دارند.
- بیمارستان ولیعصر (عج) بیرجند — عمومی، ۳۲۸ تخت فعال
- بیمارستان رازی بیرجند — عمومی، ۲۲۰ تخت فعال
- بیمارستان امام رضا بیرجند — عمومی، ۲۰۷ تخت فعال
- بیمارستان حضرت ابوالفضل (ع) — عمومی، ۱۲۶ تخت فعال
- بیمارستان بوعلی نزاجا بیرجند — عمومی، ۴۶ تخت فعال
- بیمارستان رحیمی — عمومی، ۴۶ تخت فعال
- بیمارستان ایرانمهر — تخصصی سرطان و انکولوژی، ۳۷ تخت فعال
- بیمارستان مهر بیرجند — عمومی، ۳۰ تخت فعال
- مرکز جامع درمان بیماران خاص — عمومی
- کلینیک ویژه تخصصی ثامن الحجج — عمومی
دانشگاه‌های بیرجند
در ایران‌گاه معرفی کامل ۲ دانشگاه دولتی شهرستان بیرجند ثبت شده است که قدیمی‌ترین آن‌ها دانشگاه بیرجند با تاسیس در سال ۱۳۵۴ است.
در صفحه‌ی هر دانشگاه، دانشکده‌ها، رشته‌ها، شرایط پذیرش، خوابگاه‌ها، امکانات رفاهی و راه‌های ارتباطی آن را می‌بینید.
- دانشگاه بیرجند — تاسیس ۱۳۵۴، دارای خوابگاه، دارای پارک علم و فناوری
- دانشگاه صنعتی بیرجند — تاسیس ۱۳۷۱، دارای خوابگاه، دارای پارک علم و فناوری
فهرست همه‌ی دانشگاه‌های کشور در صفحه‌ی دانشگاه‌های ایران در دسترس است.
نظرهای مخاطبان دربارهٔ بیرجند
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر