سکونت: از دل کوهستان تا دشتهای فریدن
داستان سکونت در این منطقه به دوران شاه عباس اول و کوچاندن گرجیها به ایران بازمیگردد. گرجیهای فریدن پس از بنای روستای جدید (افوس)، به دو شاخهٔ شمالی و جنوبی تقسیم شدند. شاخهٔ شمالی به سوی دشت رفت و محل سکونت خود را تُرِلی (თორელი) نامید که بعدها به میاندشت معروف شد. شاخهٔ جنوبی نیز به سوی کوهستان رفت و فریدونشهر امروزی را بنا نهاد. جالب است بدانید که گرجیهای ایران هنوز هم این شهر را با نام سُپِلی (به معنای آبادی) میشناسند؛ نامی که ریشه در عمق تاریخ و فرهنگ آنها دارد.
پیشینه: پیوند دو روستا در ساحل رودخانه
هستهٔ اولیه شهر از دو مکان جغرافیایی بوئین و میاندشت تشکیل شده است که هر دو توسط گرجیهای تبعیدی شاه عباس اول بنا شدند. این جنگاوران برای حفاظت از منطقهٔ فریدن و پایتخت (اصفهان) در برابر حملات بیگانگان در این سرزمین ساکن شدند. در گذشتهای نه چندان دور، این دو روستا در دو سوی رودخانه و با فاصله از یکدیگر قرار داشتند. اما احداث شاهراه اصفهان – لرستان در سالهای قبل از ۱۳۵۰، رشد و توسعهٔ آنها را شتاب بخشید. ایجاد تأسیسات خدماتی و ساختمانها، فاصله را از میان برداشت و در سال ۱۳۷۷، روستای ششجوان نیز به این مجموعه پیوست تا شهر امروزی بویین و میاندشت شکل بگیرد.
نامگذاری: از انبار محصول تا یادگار گرجستان
دربارهٔ نام «بوئین» نظرات جالبی وجود دارد. برخی صاحبنظران آن را به معنای «انبار» دانستهاند و معتقدند «بوئین کره» به معنای انبار محصول بوده است. اما «میاندشت» که به دلیل قرارگیری در میان دشتی وسیع به این نام معروف شده، در میان گرجیها به «تُرِلی» (toreli) شهرت دارد. این واژه تغییر یافتهٔ «توللی» است که در زبان گرجی به معنای «اهل تولی» میباشد. تولی تا حدود سیصد سال پیش نام منطقهای در استان کاختی گرجستان بوده است. گویا گرجیزبانان پس از کوچ به این منطقه، نام زادگاه خود را بر سرزمین جدید نهادهاند.
جغرافیا: سرزمینی حاصلخیز با چشمههای جوشان
علت پیدایش این مکان جغرافیایی، بهرهبرداری از آب رودخانه و چشمههای متعدد اطراف و زمینهای حاصلخیز کنار رودخانه بوده است. وجود ۱۲ رشته قنات و ۱۵ دهانه چشمه نقش منابع آب را در توسعه این شهر به خوبی نشان میدهد. از دیرباز، این مکان مرکزی برای داد و ستد کالا و ارتباط بین روستاها بوده و تأمین مایحتاج اولیهٔ عشایر چهارلنگ در ییلاق را نیز بر عهده داشته است.
مردم: همزیستی پنج قوم در یک شهر
یکی از شگفتیهای بویین و میاندشت، تنوع قومی آن است. پنج قوم گرجی، ارمنی، فارس، لر و تُرک در کنار هم زندگی میکنند. به همین دلیل، در میدان ورودی شمالی شهر، المانی با پنج پایه به عنوان نمادی از این همزیستی نصب شده است. از نظر زبان، همه ساکنان به فارسی مسلط هستند، اما بسیاری از مردم محلهٔ میاندشت به زبان گرجی نیز صحبت میکنند. تمامی مردم این شهر مسلمان و از مذهب شیعه هستند.