نام
درباره وجه تسمیه جهرم، سه نظریه جالب توجه وجود دارد. برخی بنای آن را به «همای دخت بهمن»، دختر اسفندیار نسبت میدهند، اما روایت غالب این است که این شهر توسط اردشیر یکم، پنجمین پادشاه هخامنشی، بنا نهاده شده است. نام کهن این شهر «گهرم» بوده و در کارنامه اردشیر بابکان نیز از آن با نام «زرهم» یاد شده است.
لقبها
جهرم با چندین لقب زیبا شناخته میشود که هر یک داستانی پشت خود دارند:
- چتر سبز: به دلیل انبوه درختان نخل که از دور مانند چتری سبز بر فراز شهر خودنمایی میکنند.
- دارالمومنین: لقبی که رهبر معظم انقلاب به دلیل حضور پرشور مردم در انقلاب و دفاع مقدس به این شهر اعطا کردند.
- شهر طلای ترش و دیار نخل و نارنج: اشاره به محصولات شاخص کشاورزی منطقه، یعنی لیموترش و خرما.
تاریخ
جهرم یکی از قدیمیترین شهرهای ایران است و ریشههای آن به سده چهارم پیش از میلاد بازمیگردد. حکیم ابوالقاسم فردوسی در شاهنامه، شانزده بار از این شهر نام برده و از آبادانی آن در دوران هخامنشی و ساسانی سخن گفته است.
پیش از اسلام
در دوران ساسانیان، جهرم به اوج شکوفایی خود رسید و به عنوان منطقهای شاهزادهنشین شناخته میشد. حمدالله مستوفی در «نزهةالقلوب» جهرم را شهری آباد و از بناهای بهمن بن اسفندیار معرفی میکند. آثار به جا مانده از آن دوران، مانند چهارطاقیها و قلعه گبری، گواهی بر اهمیت استراتژیک و معماری باشکوه این شهر در روزگار باستان است. در فارسنامه ابنبلخی به صراحت آمده که در روزگار پادشاهان ساسانی، جهرم جزو مواجب ولیعهد بوده است.
پس از اسلام
فتح جهرم به دست مسلمانان در سال ۲۳ هجری رخ داد. با این حال، این شهر در سدههای ۴ تا ۶ هجری به یکی از مراکز مهم صنعتی و کشاورزی فارس تبدیل شد. پارچههای پرنقش و نگار، گلیم و زیلوهای معروف جهرمی به دیگر نقاط صادر میشد و شهرت جهانی داشت. مالیات جهرم در دوره آل بویه نیز همچنان به ولیعهد تعلق داشت که نشان از جایگاه ویژه آن دارد.
صفویه تا قاجاریه
در دوره صفویه، کاشت درخت خرما در جهرم رواج یافت و باغداری رونق گرفت. سیاحان مشهوری مانند شاردن و تاورنیه در سفرنامههای خود از جهرم و جاده ادویه (یکی از مسیرهای فرعی جاده ابریشم) که از این منطقه میگذشت، توصیفاتی به یادگار گذاشتهاند. در دوره قاجار، جهرم پس از شیراز و بوشهر، بزرگترین و آبادترین شهر فارس معرفی شد و از نظر وسعت از شهرهایی چون قم و کاشان پیشی گرفت. مردم جهرم در نهضت تنباکو و انقلاب مشروطه نیز نقشآفرینی کردند.
دوره معاصر
جهرم در جریان انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، حماسههای بینظیری آفرید. این شهر از معدود شهرهایی بود که جرقههای انقلاب از اوایل دهه ۴۰ در آن زده شد و حکومت پهلوی مجبور به اعلام حکومت نظامی در آن گردید. تقدیم ۱۲۰۰ شهید در جنگ تحمیلی، نشان از غیرت و دلدادگی مردم این دیار به میهن و آرمانهایشان دارد.
جغرافیا
موقعیت جغرافیایی
شهر جهرم در نیمه جنوبی استان فارس و در منطقهای کوهستانی واقع شده است. حدود چهار پنجم از مساحت شهرستان را ارتفاعات تشکیل میدهد که بخشی از رشته کوه زاگرس هستند. ارتفاع متوسط شهر از سطح دریا حدود ۱۰۵۰ متر است.
آب و هوا
جهرم در منطقه نیمهخشک گرم قرار دارد و آب و هوایی گرم و نسبتاً خشک دارد. میانگین دمای سالانه آن حدود ۲۰ درجه سانتیگراد و میزان بارندگی سالانه حدود ۲۸۵ میلیمتر است. تابستانهای گرم و زمستانهای معتدل از ویژگیهای این شهر است.
آبها
رودخانههای قرهآغاج، شور و سیمکان از مهمترین رودخانههای منطقه هستند. سد سلمان فارسی، بزرگترین سد استان فارس با گنجایش ۱۴۰۰ میلیون متر مکعب، در ۴۰ کیلومتری جهرم بر روی رودخانه قرهآغاج احداث شده است.
پوشش گیاهی و گونههای جانوری
پوشش گیاهی جهرم ترکیبی از درختان بومی و نوار جنگلی زاگرس است. حیات وحش منطقه نیز شامل کل، آهو، قوچ، میش، کبک و انواع پرندگان و خزندگان میشود.
مردم
جمعیت
بر اساس آخرین سرشماری (سال ۱۳۹۵)، جمعیت شهر جهرم ۱۴۱,۶۳۴ نفر و جمعیت شهرستان ۱۸۶,۲۶۹ نفر بوده است. جهرم سومین شهر پرجمعیت استان فارس و پنجمین شهر بزرگ جنوب ایران محسوب میشود.
زبان و مذهب
مردم جهرم فارسیزبان بوده و به لهجه شیرین جهرمی صحبت میکنند. اکثریت قریب به اتفاق آنان مسلمان و پیرو مذهب شیعه هستند. پیش از اسلام، دین زرتشت در این منطقه رواج داشت و آثار آتشکدههای باستانی گواه این مدعاست.
جاذبهها
جهرم با ۵۶ اثر تاریخی ثبت شده، گنجینهای از جاذبههای گردشگری را در خود جای داده است:
- غار سنگتراشان: یکی از شگفتانگیزترین غارهای دستساز جهان که در دل کوه تراشیده شده است.
- بازار جهرم: بازاری سنتی و قدیمی با طاقهای بلند و راستههای پرجنب و جوش.
- مسجد و مدرسه خان: بنایی باشکوه از دوره صفویه.
- چهارطاقی قطبآباد و قدمگاه جهرم: یادگارهایی از دوران ساسانی.
- امامزادگان متعدد: از جمله امامزاده فضل بن موسی بن جعفر (ع)، برادر تنی امام رضا (ع).
اقتصاد و صنعت
اقتصاد جهرم بر دو پایه اصلی کشاورزی و صنعت استوار است.
کشاورزی
جهرم به حق بزرگترین باغ شهر ایران نامیده میشود. این شهر با تولید سالانه بیش از یک میلیون تن محصولات باغی، ۲/۱ درصد از خرما و ۶ درصد از مرکبات جهان را تولید میکند. خرمای شاهانی جهرم از مرغوبترین انواع خرما در جهان است و لیموترش جهرم نیز شهرت جهانی دارد. جهرم بزرگترین مرکز تولید لیموشیرین در جهان است.
صنایع دستی و رهآورد
- سوغات: خرما (به ویژه شاهانی)، مرکبات (لیموترش، لیموشیرین، نارنگی)، آبلیمو، بهار نارنج، فرآوردههای خرما (رنگینک، حلوا براتی).
- صنایع دستی: قالی، گلیم، جاجیم، حصیرهای برگ نخل، ظروف مسی و گیوه.
زیرساختهای مهم
- بهداشت و درمان: جهرم قطب درمانی جنوب کشور است و با سه بیمارستان فعال و چندین مرکز تخصصی، خدمات پزشکی را به استانهای همجوار نیز ارائه میدهد.
- فرودگاه بینالمللی: فرودگاه شهدای جهرم، دومین فرودگاه استان فارس، پروازهایی به تهران، مشهد و چابهار دارد.
- منطقه ویژه اقتصادی: وجود منطقه ویژه اقتصادی، بندر خشک و پتروشیمی، جهرم را به یکی از قطبهای صنعتی کشور تبدیل کرده است.
