وجه تسمیه
کوار واژهای فارسی به معنای «سبدی پر از میوه» است. در برخی منابع تاریخی، این شهر با نام «کُواد» شناخته میشود. ابن بلخی در فارسنامه خود (سال ۵۰۰ هجری قمری) از قباد ساسانی به عنوان بنیانگذار این شهر یاد میکند: «چون قباد به پادشاهی نشست، سیرتهای نیکو نهاد و عمارتهای خرم بنا نهاد؛ و آثار او این شهرهاست کی در اصل او بنا کرده است، ارجان و نواحی آن … شهر آباد کُواد،.... قباد: کواذ: کواد: کوار.»
جغرافیا
کوار با عرض جغرافیایی ۲۹°۱۱′ شمالی و طول ۵۲°۴۲′ شرقی در مرکز استان فارس واقع شده است. این شهرستان از شمال با شیراز، از غرب با فیروزآباد، از جنوب با خفر و از شرق با سروستان همسایه است.
ارتفاع متوسط کوار از سطح دریا ۱۵۸۹ متر است و آب و هوایی معتدل مدیترانهای دارد. دمای هوا در گرمترین روزهای تابستان به ۴۳ درجه سانتیگراد و در سردترین شبهای زمستان به ۵- درجه سانتیگراد میرسد. متوسط بارندگی سالانه ۳۲۴ میلیمتر است.
جغرافیای کوار ترکیبی از دره، کوه، دشت و رودخانه است. رود قرهآغاج، دومین رود بزرگ استان فارس، از میان دشتها و درههای کوار عبور میکند و پیوندی ناگسستنی با فرهنگ مردم این منطقه دارد. در منطقه فرمشکان نیز رودخانه گبری از چشمههای فراوان سرچشمه گرفته و به قرهآغاج میپیوندد. رشته کوه بزرگ سپیدار با بلندترین ارتفاع در جنوب کشور (۳۱۰۰ متر) در این شهرستان واقع شده و مملو از جنگلهای انبوه و چشمهساران است.
تاریخ
شهر کوار در سال ۵۰۰ میلادی توسط قباد اول ساسانی بنیان نهاده شد. اما آثار کاخی هخامنشی و تپههای باستانی پیش از سد تاریخی بند بهمن نشان میدهد که این منطقه بسیار پیشتر از دوران ساسانی، سکونتگاهی آباد و حاصلخیز بوده است. کوار به دلیل همجواری با شهر گور (نخستین پایتخت ساسانیان) و قرار گرفتن در مسیر بندر سیراف به شمال، از راههای اصلی ارتباطی ایران به شمار میرفته است.
پس از اسلام نیز کوار اهمیت خود را به عنوان شاهراه و قطب کشاورزی حفظ کرد. در دوران صفویه، کوار یکی از بلوکات ۱۰۴ گانه ایران بود و طایفه بورکی به این منطقه کوچانده شدند. پلی جدید و کاروانسرایی بزرگ در این دوران در کوار احداث شد. کوار در سال ۱۱۶۵ هجری قمری توسط علیمردان خان بختیاری ویران شد، اما در دوران کریم خان زند دوباره آبادانی یافت. در دوره قاجار، مردم کوار نقش تأثیرگذاری در مبارزات ضد استعماری و نهضت مشروطه داشتند.
مردم
جمعیت
بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر کوار ۳۱,۷۱۱ نفر بوده است.
زبان
مردم کوار به فارسی و قشقایی سخن میگویند. فارسی رایج در این شهر لهجه خاص خود را دارد که اندکی تحت تأثیر لهجه شیرازی است.
دین و مذهب
مردم کوار پیرو مذهب شیعه اثنیعشری هستند.
آثار و ابنیه تاریخی
شهرستان کوار دارای تپههای تاریخی از دوران پیش از تاریخ تا هخامنشیان است که برخی از آنها مانند تل هکوان توسط باستانشناسان کاوش شدهاند. مهمترین بنای باستانی کوار، سد تاریخی بند بهمن است که قدمت آن به دوران هخامنشیان میرسد و قدیمیترین سد مورد استفاده در ایران محسوب میشود. همچنین پل ارتباطی بر روی رودخانه قرهآغاج از دوران ساسانیان و پلی دیگر از دوران صفویان در این منطقه وجود دارد. آثاری از یک کاخ هخامنشی نیز در کوار یافت شده است.
اماکن زیارتی
مشهورترین زیارتگاه کوار، بقعه امامزاده ابوالقاسم از نوادگان امام موسی کاظم (ع) است که در دامنه کوه مشرف به دشت کوار و در مسیر جاده شیراز به کوار واقع شده است. همچنین حرم مطهر شهدای گمنام با قبور ۵ شهید گمنام و یادبود شهید حاج عبدالله اسکندری در این شهرستان قرار دارد. در تفرجگاه خضرنبی نیز یک شهید گمنام به خاک سپرده شده است.
مشاهیر
- میرزا حسین خان معتمد دیوان کواری: رهبر مشروطهخواهان فارس در دوران قاجار که پس از مبارزات فراوان، توسط عوامل قوام به قتل رسید.
- علی به کواری: عارف و سالک اوایل قرن پنجم هجری که پس از سفر حج در خانقاه خود در کوار به ارشاد مریدان پرداخت.
- سعید کواری: شاعر و سخنور قرن دهم هجری که تنها چند شعر از دیوان او باقی مانده است.
- ملا ماندگار بورکی: کلانتر بلوک کوار در زمان کریم خان زند که با احداث کانال آبی، کشاورزی کوار را رونق بخشید.
اقتصاد
کشاورزی
دشت کوار با خاک مرغوب و آب دائمی رودخانه قرهآغاج، از مراکز مهم کشاورزی کشور است. محصولاتی مانند گندم، جو، ذرت، هندوانه، انگور، انار، هلو و انجیر در این منطقه تولید میشود.
دامپروری
کوار از مراکز عمده تولید شیر و گوشت کشور است و سه کارخانه لبنیاتی و صدها گاوداری صنعتی و سنتی در آن فعال هستند.
حمل و نقل
وجود بیش از ۱۰,۰۰۰ کامیون در این شهرستان، نشاندهنده سهم بزرگ کوار در حمل و نقل جادهای کشور است.
صنعت
بزرگترین کارخانه فولاد بخش خصوصی کشور (ذوبآهن پاسارگاد کوار) در این شهرستان احداث شده است. همچنین کارخانه خوراک دام و طیور (شیرین دانه)، کارخانه قند و دهها واحد تولیدی دیگر در کوار فعال هستند. بیشترین تولید آجر در استان فارس نیز مربوط به این شهرستان است.