نام
درباره ریشه نام «خمام» روایتهای مختلفی وجود دارد:
۱. خمام به معنای «جایی که گرما و رطوبت زیاد دارد» یا «گرمابه»: از ریشه «خم» (به معنای خم شدن، جمع شدن) یا «خمّ» (در عربی به معنای گرما، حرارت). اشاره به آب و هوای گرم و مرطوب جلگه گیلان (شرجی).
۲. تحریف شده «خمهایان» یا «خماهن»: برخی معتقدند «خم» به معنای خم (نوعی ظرف سفالی بزرگ) و «ان» پسوند مکان است («جایگاه خمها» – شاید محل تولید سفال).
۳. برگرفته از نام قوم «خم» (از اقوام کهن گیلان).
۴. منسوب به شخصیت تاریخی به نام «خما» یا «خمام» (احتمالاً از امرای محلی گیلان در دوره صفوی).
در گویش گیلکی محلی، آن را «خومام» (Khūmām) تلفظ میکنند.
شیوه نگارش
در متون تاریخی دوره صفوی و قاجار (مانند تاریخ گیلان و سفرنامههای اروپاییان)، از این منطقه با نام «خمام» یاد شده است. در دوره پهلوی، خمام به عنوان یکی از دهستانهای بخش مرکزی شهرستان رشت شناخته میشد. در سال ۱۳۹۲، بخش خمام از شهرستان رشت جدا و به شهرستان خمام (به مرکزیت شهر خمام) ارتقا یافت. امروزه در متون رسمی، املای «خمام» (Khomām) رایج است.
پیشینه
خمام کهن؛ از تمدن کهن گیلان تا کاروانسراهای صفوی
پیشینه سکونت در منطقه خمام به دوران پیش از اسلام (دوره اشکانی و ساسانی) بازمیگردد. این منطقه بخشی از سرزمین گیلان بود که در کتیبههای هخامنشی از آن با نام «گلها» (Gelae) یاد شده است. در دوره صفوی، به دلیل قرار گرفتن در مسیر ارتباطی پایتخت (قزوین و سپس اصفهان) به بندر انزلی (بازرگانی با روسیه و اروپا)، خمام رونق یافت. کاروانسراها و پلهایی در این دوره ساخته شدند. در دوره قاجار، خمام به عنوان یکی از روستاهای مهم رشت، مرکز تولید ابریشم (نوغانداری) و برنج بود. بازرگانان گیلانی از طریق انزلی ابریشم خمام را به روسیه و اروپا صادر میکردند.
دوران پهلوی و پس از انقلاب
در دوره پهلوی، با احداث جاده آسفالته رشت-انزلی (جاده ۴۹)، خمام در مسیر اصلی قرار گرفت و رشد جمعیتی قابل توجهی یافت. کشاورزی (برنج، چای، بادام زمینی، نوغانداری) رونق گرفت. پس از انقلاب ۱۳۵۷، خمام با توسعه خدمات شهری، صنایع تبدیلی (شالیکوبی، بستهبندی)، و احداث شهرکهای مسکونی جدید رشد کرد. در سال ۱۳۹۲، خمام به شهرستان ارتقا یافت (شامل شهرهای خمام، کوچصفهان و بخش مرکزی). امروزه خمام با نزدیکی به رشت و انزلی، به یکی از شهرهای خوابگاهی و کشاورزی مهم گیلان تبدیل شده است.
جغرافیا
شهرستان خمام در شمال استان گیلان، در جلگه مرکزی گیلان (دشت حاصلخیز بین کوهستان البرز و دریای خزر) و در مسیر ارتباطی رشت به انزلی واقع شده است:
- مرکز شهرستان: شهر خمام
- فاصله تا رشت (مرکز استان): ۱۲ کیلومتر (۱۵ دقیقه)
- فاصله تا بندر انزلی: ۲۰ کیلومتر (۲۵ دقیقه)
- فاصله تا تهران: ۲۷۰ کیلومتر (۳ ساعت – از طریق جاده رشت-قزوین (آزادراه))
- ارتفاع از سطح دریا: منفی ۱۵ تا منفی ۲۰ متر (پایینتر از سطح آبهای آزاد – جلگه گیلان)
- موقعیت جغرافیایی: جلگه مرکزی گیلان، حاشیه تالاب انزلی (غرب) و رودخانه پیربازار (شرق)
مساحت شهرستان خمام حدود ۱۹۷ کیلومتر مربع است. شهر خمام حدود ۵ کیلومتر مربع مساحت دارد.
بخشها و شهرهای تابعه
شهرستان خمام دارای ۲ بخش و ۲ شهر است:
- بخش مرکزی: شهر خمام، دهستان خمام (روستاهای چوکام (جوکم)، پیشگاه، چماقان، صفرمحله، تمیشه، محمدیه، کما)
- بخش مرکزی (غرب): شهر کوچصفهان، دهستان چوکام (روستاهای چوکام، فرشکی،...)
آب و هوا
خمام دارای اقلیم معتدل و مرطوب خزری (نیمه گرمسیری مرطوب) با تابستانهای گرم و مرطوب و زمستانهای معتدل و بارانی است:
- بهار: بسیار دلپذیر، سبز و پرگل، بارانی (بهترین فصل، اردیبهشت و خرداد عالی است)
- تابستان: گرم و مرطوب (بیشینه ۳۰-۳۳ درجه)، رطوبت بالا (۷۰-۸۵ درصد) – شرجی
- پاییز: طلایی و خنک، بارانی (مهر و آبان زیبا است)
- زمستان: معتدل و مرطوب (کمینه ۲-۸ درجه)، باران فراوان، برف نادر و مختصر
بارندگی سالانه بسیار بالا (حدود ۱,۲۰۰-۱,۴۰۰ میلیمتر – یکی از پربارانترین مناطق ایران) و عمدتاً در پاییز و زمستان (باران) و بهار. رطوبت نسبی هوا در تمام سال بالاست (۷۰-۹۰ درصد).
خطرات طبیعی
- سیل: رودخانه پیربازار و شاخههای آن (تالاب انزلی) در زمان بارشهای بسیار سنگین طغیانی میشوند (سیل ۱۳۹۸ خسارت زد).
- تالاب انزلی و افزایش سطح آب (در فصل بارانی)
- خشکسالی (به ندرت – در سالهای کم باران، کشاورزی برنج و چای آسیب میبیند).
- زلزله: خمام در کمربند لرزهخیز البرز قرار دارد (گسلهای فعال در دریای خزر و کوهستانهای جنوبی).
- رطوبت و نم (بسیار بالا – باعث فساد زودرس مصالح ساختمانی و بیماریهای تنفسی).
نمای شهر
خمام شهری با بافت نسبتاً فشرده و جلگهای (مسطح) است. بافت قدیمی (محلههای «بازار»، «میدان»، «قلعه»، «پیشگاه»، «چماقان») با خانههای آجری-گلی (با پیهای چوبی برای مقابله با رطوبت)، کوچههای باریک، حیاطهای مرکزی و باغچههای کوچک (اغلب با درخت پرتقال، نارنج، ازگیل). بافت جدید (مناطق «شهرک ولیعصر»، «مهرگان»، «شهید رجایی»، «بلوار امام خمینی (امتداد جاده رشت-انزلی)»، «بلوار ساحلی (حاشیه رودخانه)») با خیابانهای عریضتر، آسفالت بهتر و ساختمانهای نوساز (اغلب ۲-۳ طبقه، با نمای آجری یا کاشی و عایق رطوبتی).
خیابانها و میدانهای اصلی
- میدان امام خمینی (مرکزی، قطب تجاری)
- بلوار امام خمینی (قسمتی از جاده رشت-انزلی، شلوغترین خیابان)
- خیابان شهید بهشتی
- خیابان ولیعصر
- خیابان طالقانی (بازار)
- میدان آزادی (ورودی از سمت رشت)
- بلوار ساحلی (کنار رودخانه پیربازار)
معماری
معماری سنتی خمام تحت تأثیر اقلیم مرطوب خزری (باران، رطوبت، نم)، فرهنگ گیلکی-ایرانی و تأثیرپذیری از معماری رشت و انزلی شکل گرفته است:
ویژگیهای معماری سنتی (گیلکی)
- خانههای آجری-گلی بر روی پایههای چوبی بلند (تا یک متر از سطح زمین) برای جلوگیری از نفوذ رطوبت و سیلاب – این ویژگی شاخص معماری گیلان است (معروف به «سکو» یا «پایه»).
- سقفهای شیروانی (دو شیب) با شیب تند و ورق فلزی گالوانیزه (در قدیم حصیر و سفال) برای دفع سریع آب باران.
- ایوان (تالار یا ورندا) در جلو یا اطراف خانه (با سقف پوشیده) – محل نشستن و استراحت در هوای بارانی و مرطوب.
- پنجرههای بزرگ چوبی دوجداره (ارسی دار) برای دریافت نور در هوای ابری.
- دیوارهای ضخیم (معمولاً ۳۵-۵۰ سانتیمتری) با عایق رطوبتی (قیرگونی در قدیم)
- شومینه (بخاری دیواری) و بخاری نفتی (در گذشته بخاری چوبی و هیزمی)
- حیاط مرکزی با حوض و باغچه (پر از گل و گیاه به دلیل رطوبت بالا)
- استفاده از چوب (بلوط، توسکا، افرا) در اسکلت ساختمان (در قدیم) و در و پنجره
نمونههای شاخص معماری سنتی
- خانه تاریخی تیموری (دوره قاجار، با ایوان و ستونهای چوبی، در خمام)
- حمام تاریخی خمام (دوره قاجار، با گنبدها و طاقهای آجری، در حال مرمت)
- مسجد جامع خمام (مسجد جامع قدیم، با شبستانی ستوندار و مناره آجری)
- بازار قدیم خمام (راسته بازار سرپوشیده با سقف شیروانی و دکانهای چوبی)
معماری معاصر
ساختمانهای جدید با اسکلت بتنی، نمای آجری یا کاشی (با عایق رطوبتی)، سقف شیروانی با ورق گالوانیزه یا سفال، پنجرههای دوجداره آلومینیومی یا یوپیویسی (ضد رطوبت)، کفسازی مرتفع از سطح زمین، و تهویه اجباری. ارتفاع حداکثر ۳-۴ طبقه (به دلیل رطوبت و بادهای شدید).
جمعیتشناسی
بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر خمام ۱۶,۴۲۹ نفر و جمعیت کل شهرستان خمام ۴۱,۵۵۹ نفر بوده است. برآورد سال ۱۴۰۳ جمعیت شهر خمام را حدود ۱۸,۰۰۰-۲۰,۰۰۰ نفر میداند (با حومه نزدیک به ۲۵,۰۰۰). نرخ رشد جمعیت حدود ۱.۱ درصد در سال (متوسط، به دلیل نزدیکی به رشت و مهاجرت معکوس).
گروههای قومی
خمام شهری با اکثریت گیلک (گیلانی) و اقلیت قاجار (ترک) و مهاجران (فارس، آذری، کرد) است:
- گیلکها (گیلانیها): حدود ۸۵-۹۰ درصد، مسلمان شیعه، به زبان گیلکی (لهجه شرقی گیلکی – نزدیک به رشتی) سخن میگویند.
- قاجار (ترکهای قاجار): حدود ۵-۷ درصد (بازماندگان ایل قاجار (قاجارها) که در دوره صفوی و قاجار در گیلان ساکن شدند)، مسلمان شیعه، به ترکی قاجاری (گویشی از ترکی آذربایجانی) صحبت میکنند.
- فارسها، آذریها، کردها و مهاجران افغانستانی: حدود ۵-۸ درصد (کارمندان، معلمان، نظامیان، کسبه).
گویش
زبان رسمی و رایج در ادارات فارسی است. اما در سطح شهر، زبان گیلکی (لهجه رشتی-خمامی) زبان مادری اکثریت است. برخی ویژگیهای گیلکی خمامی:
- «چُوری؟» (چطوری؟)، «خَارِه؟» (خوب است؟)، «مِهره؟» (آمدهای؟)، «بَشُم» (بروم).
- واژگان خاص: «بِزِئن» (زدن)، «خوراک» (غذا)، «بائو» (باد)، «وئه» (باران).
دین
اکثریت قریب به اتفاق مردم خمام مسلمان و شیعه دوازدهامامی (بیش از ۹۸ درصد) هستند. اقلیت بسیار ناچیزی از اهل سنت و مسیحیان (ارامنه) در بین مهاجران وجود ندارد.
اقتصاد
اقتصاد خمام بر پایه کشاورزی (برنج، چای، بادام زمینی، ابریشم (نوغانداری)، باغداری، دامداری)، صنایع تبدیلی و خدمات (نزدیکی به رشت و انزلی) استوار است.
کشاورزی (بخش عمده)
خمام یکی از قطبهای کشاورزی استان گیلان است:
- برنج (شالیزاری): مهمترین محصول. ارقام «هاشمی»، «طارم محلی»، «طارم هاشمی»، «گیلانه»، «حسنی»، «دابو»، «جمشید»، «باقری». شالیزارهای وسیع در اطراف خمام (روستاهای چوکام، پیشگاه، صفرمحله، تمیشه).
- بادام زمینی: خمام قطب تولید بادام زمینی در گیلان و یکی از مهمترین مناطق تولید در ایران. خاک سبک و حاصلخیز جلگه برای کشت بادام زمینی بسیار مناسب است. محصول به صورت خام، شور، بو داده و آجیل فرآوری میشود.
- چای: باغات چای در ارتفاعات محدود (دامنه کوههای جنوبی شهرستان – مناطق تمیشه و صفرمحله). چای خمام (از مرغوبیت متوسط تا خوب).
- نوغانداری (پرورش کرم ابریشم): خمام پیشینه دیرینه در تولید پیله ابریشم دارد. برگ توت (درختان توت در حاشیه شالیزارها و باغات) غذای اصلی کرم ابریشم. ابریشمکشی و تولید نخ ابریشم (برای بافت پارچههای سنتی (چادرشب، ابریشمبافی)).
- باغداری: پرتقال، نارنگی، لیمو شیرین و ترش، کیوی (محدود)، انار، ازگیل (ازگیل گیلانی)، خرمالو، گردو، فندق.
- سبزیجات و صیفیجات (خیار، گوجه، بادمجان، کدو، سبزی خوردن – کشت دوم بعد از برنج).
- چای و دامداری: پرورش گوسفند و گاو (شیری و گوشتی، محدود). تولید لبنیات سنتی (پنیر محلی (پنیر گیلانی شور)، کره، ماست، دوغ، سرشیر).
صنایع تبدیلی و تولیدی
- شالیکوبی (برنجکوبی): چندین واحد شالیکوبی در خمام و روستاهای اطراف (تبدیل شلتوک به برنج سفید).
- کارگاههای فرآوری بادام زمینی: بو دادن، نمک زدن، بستهبندی، تولید کره بادام زمینی (محدود).
- کارگاههای ابریشمکشی و ریسندگی ابریشم (سنتی و نیمه صنعتی – نخ ابریشم برای چادرشببافی).
- صنایع دستی: چادرشببافی (پارچه ابریشمی سنتی گیلان – بسیار نفیس)، حصیربافی (از برگ نی و بوریا)، سفالگری، قالیبافی (فرش گیلان – طرحهای محلی).
خدمات و تجارت
- بازار هفتگی (روزهای جمعه): عرضه برنج تازه، بادام زمینی (خام و فرآوری شده)، سبزیجات، لبنیات محلی، چای، ابریشم، دام زنده.
- بازار روزانه (خیابان طالقانی، میدان امام خمینی)
- مراکز خرید محدود: چند پاساژ کوچک و فروشگاه زنجیره ای.
- نزدیکی به رشت (۱۲ کیلومتر) و انزلی (۲۰ کیلومتر) – بسیاری از مردم خمام برای خرید و خدمات به رشت مراجعه میکنند.
گردشگری
خمام به دلیل طبیعت بکر (شالیزارها، تالابها، باغات، توتستانها)، پیشینه کشاورزی (بادام زمینی، ابریشم) و نزدیکی به تالاب انزلی و جنگلهای اطراف، مقصدی برای گردشگری کشاورزی (آگروتوریسم) و روستایی (عمدتاً گردشگران داخلی از رشت، تهران و قزوین).
جاذبههای طبیعی
- تالاب عروس (بخشی از تالاب بینالمللی انزلی در غرب شهرستان خمام): تالاب انزلی (ثبت شده در کنوانسیون رامسر) با نیزارها، لالههای تالابی (آبش، نیلوفر آبی)، پرندگان مهاجر (فلامینگو، پلیکان، اگرت، حواصیل، قو)، ماهیهای مختلف (کپور، کلمه، سوف، اردک ماهی). قایقسواری در تالاب از روستاهای غربی خمام (چوکام، فرشکی) امکانپذیر است.
- رودخانه پیربازار: ماهیگیری، طبیعتگردی، حاشیهگردی.
- شالیزارهای برنج (اطراف خمام، روستاهای چوکام، پیشگاه، صفرمحله، تمیشه): مناظر سبز و آرامشبخش (بهار و تابستان)، تماشای نشاءکاری (خرداد) و درو (شهریور و مهر). عکاسی عالی.
- باغات بادام زمینی (مزارع بادام زمینی): در تابستان و پاییز، تماشای برداشت بادام زمینی (شهریور و مهر).
- توتستانها (درختان توت در حاشیه مزارع): غذای کرم ابریشم.
- جنگلهای تمیشه و صفرمحله (دامنه کوههای جنوبی): جنگلهای هیرکانی (بلوط، ممرز، توسکا، افرا، انجیلی) با هوای خنک و چشمههای آب معدنی.
جاذبههای تاریخی و فرهنگی
- بقعه امامزاده ابراهیم (امامزاده خمام): زیارتگاه محلی، بقعه متبرک با گنبد فیروزهای و ایوان چوبی – قدمت صفوی و قاجار، بازسازی شده.
- بقعه امامزاده سید جلالالدین (در روستای چماقان)
- حمام تاریخی خمام (دوره قاجار، در حال مرمت)
- خانه تاریخی تیموری
- بازار قدیم خمام (راسته بازار سنتی)
- پل تاریخی (پل خشتی یا پل چوبی) بر روی رودخانه پیربازار – دوره قاجار (مرمت شده).
روستاهای هدف گردشگری
- روستای چوکام (جوکم) (تالاب انزلی، شالیزار، بادام زمینی، اقامتگاه بومگردی)
- روستای پیشگاه (شالیزار، توتستان، خانههای سنتی گیلکی)
- روستای صفرمحله (باغات چای، جنگلهای کوهپایهای)
- روستای تمیشه (جنگل، چشمه، هوای خنک)
- روستای فرشکی (حاشیه تالاب انزلی، پرندگان)
فعالیتهای تفریحی
- قایقرانی در تالاب انزلی (از روستاهای غربی خمام)
- پرندهنگری (تالاب انزلی – فصول مهاجرت پاییز و زمستان)
- خرید مستقیم بادام زمینی، برنج، چای از کشاورزان
- بومگردی و اقامت در خانههای سنتی (در حال توسعه)
- کوهپیمایی در جنگلهای تمیشه و صفرمحله
زیرساخت
ترابری
- جاده: خمام بر روی جاده ۴۹ (رشت-انزلی) قرار دارد. فاصله تا رشت ۱۲ کیلومتر (۱۵ دقیقه)، تا انزلی ۲۰ کیلومتر (۲۵ دقیقه). آزادراه رشت-قزوین (جاده ۲) نیز در نزدیکی (حدود ۱۰ کیلومتری جنوب) قرار دارد.
- اتوبوس: پایانه مسافربری خمام (کوچک) با خطوط منظم به رشت، انزلی، تهران، قزوین، کرج (اغلب از رشت باید سوار شد).
- تاکسی و سرویسهای آنلاین: تاکسی خطی درون شهری و بین شهری (به رشت، انزلی، روستاهای اطراف). اسنپ و تپسی (در رشت فعال است، در خمام محدود – بهتر است از تاکسی خطی استفاده کنید).
- راهآهن: نزدیکترین ایستگاه راهآهن در رشت (۱۲ کیلومتر – ایستگاه راهآهن رشت (قطار رشت-تهران) در حال تکمیل است و تا حدودی فعال شده).
- فرودگاه: نزدیکترین فرودگاه، فرودگاه بینالمللی سردار جنگل رشت (۲۵ کیلومتری) با پروازهای داخلی (تهران، مشهد، کیش، عسلویه، اهواز، تبریز، اصفهان، شیراز) و خارجی محدود (ترکیه، امارات، عراق).
فضای سبز
سرانه فضای سبز خمام متوسط (حدود ۱۰ متر مربع). پارکهای اصلی:
- پارک ملت (مرکز شهر)
- پارک ساحلی (کنار رودخانه پیربازار)
- پارک بانوان
- پارک جنگلی (محدود، در دست احداث)
بهداشت و سلامت
- بیمارستان حضرت رسول اکرم (خمام): تنها بیمارستان شهرستان، با ۶۴ تخت مصوب، بخشهای داخلی، جراحی عمومی، زنان و زایمان، اطفال، آیسییو، اورژانس.
- بیمارستان تأمین اجتماعی (ندارد)
- درمانگاه تخصصی شهید رجایی (محدود)
- کمبود پزشک فوق تخصص (برای جراحیهای پیچیده و تخصصهای نادر): بیماران با شرایط حاد به رشت (۱۲ کیلومتر) منتقل میشوند (بیمارستانهای رشت (حافظ، پورسینا، رازی، شفا، ۱۷ شهریور) فوق تخصصی هستند).
فرهنگ و هنر
تئاتر و سینما
- سینما (سالن سینما ندارد). تئاترهای محلی و تعزیه در مناسبتها (محرم، رمضان) در تالار فرهنگ و ارشاد اسلامی خمام و حسینیهها برگزار میشود. برای سینما رفتن به رشت مراجعه کنید.
موسیقی
موسیقی گیلکی (با سازهای نیانبان، قیچک، کمانچه، لَلِهوا (نیلبک)، دایره، دهل) در مراسم عروسی، جشنهای محلی و مراسم سنتی (عروسبران، نوروزخوانی) شنیده میشود. آهنگهای فولکلور گیلان (تصنیفهایی به زبان گیلکی) در میان مردم محبوب است.
آیینها و سنتها
- مراسم نوروزخوانی (نوروزی خوانی) – به زبان گیلکی
- مراسم قالیشویان (در برخی روستاهای اطراف – محدود)
- آیینهای عاشورا و محرم (سینهزنی، زنجیرزنی، نخلگردانی، تعزیه (شبیهخوانی))
- مراسم چرشنبهسوری (چهارشنبهسوری) با آتش
- جشنواره بادام زمینی (شهریور ماه – خمام) – نمایشگاه و جشن برداشت بادام زمینی
صنایع دستی
- چادرشببافی (پارچه ابریشمی سنتی گیلان) – نفیسترین و شاخصترین صنایع دستی خمام
- حصیربافی (از برگ نی و بوریا – زیرانداز، سبد، کلاه)
- سفالگری (محدود)
- قالی و گلیم (فرش گیلان – طرحهای محلی و گلدار)
موزهها
خمام موزه رسمی ندارد. موزه کوچک مردمشناسی (در محل حمام تاریخی در حال مرمت) در دست تجهیز است.
ورزش
- کشتی محلی (کشتی گیلکی، مشابه کشتی پهلوانی با قوانین خاص): محبوب در میان گیلکها.
- فوتبال: تیم شهرداری خمام (لیگ استان گیلان). ورزشگاه اصلی: ورزشگاه تختی خمام (گنجایش ۳,۰۰۰ نفر).
- والیبال و فوتسال (سالنهای سرپوشیده – نسبتاً محبوب).
- کوهنوردی (در جنگلهای تمیشه و صفرمحله – جنوب شهرستان).
- دوچرخهسواری (جاده خمام-چوکام-تالاب انزلی).
- قایقرانی و پارو (تالاب انزلی و رودخانه پیربازار).
اماکن ورزشی
- ورزشگاه تختی (چمن طبیعی)
- سالن ورزشی شهید رجایی (چندمنظوره – والیبال، فوتسال، بسکتبال)
- باشگاه بدنسازی (تعدادی محدود)
آموزش و پژوهش
- دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمام (تأسیس ۱۳۸۷، با دانشکدههای کشاورزی، علوم انسانی، فنی و مهندسی – کوچک).
- دانشگاه پیام نور مرکز خمام (محدود).
- دانشگاه علمی کاربردی (مرکز خمام) (رشتههای کشاورزی، صنایع تبدیلی).
- آموزشکده فنی و حرفهای (مرکز خمام) (بسیار کوچک).
- حوزه علمیه امام جعفر صادق (ع) (شیعه).
مشکلات زیستمحیطی
- آلودگی تالاب انزلی: فاضلاب شهری و کشاورزی (کود و سموم شیمیایی، فاضلاب) از خمام و روستاهای اطراف به تالاب انزلی تخلیه میشود. تهدید جدی برای اکوسیستم تالاب.
- رطوبت بسیار بالا و نم (مشکل همیشگی – فساد ساختمانها، قارچ و کپک، بیماریهای تنفسی).
- فاضلاب: شبکه فاضلاب شهری در حال احداث (بخشهای مرکزی تحت پوشش، حومه و روستاها از چاه جذبی استفاده میکنند که به تالاب و سفرههای آب زیرزمینی آسیب میزند).
- کمبود آب شرب در تابستان (در برخی سالهای خشک).
- مدیریت پسماند: سایت دفن زباله (در شهرستانهای همجوار) مشکلات زیستمحیطی ایجاد میکند.
- ترافیک سنگین در جاده رشت-انزلی (بلوار امام خمینی خمام) – به دلیل عبور خودروهای سنگین و مسافری.
- بافت فرسوده (محلههای قدیمی اطراف بازار و میدان).
سیاست
خمام مرکز شهرستان خمام در استان گیلان است. شهرستان خمام در سال ۱۳۹۲ از شهرستان رشت جدا و مستقل شد. فرماندار خمام توسط استاندار گیلان منصوب میشود. شهرداری خمام (یک منطقه شهرداری) توسط شورای اسلامی شهر خمام (با ۷ عضو) اداره میشود. امام جمعه خمام (نماینده ولی فقیه) از روحانیون شیعه است.
