تاریخ
از خاراکس تا خرمشهر
قدمت خرمشهر به حدود ۱۶۳ سال پیش از میلاد مسیح بازمیگردد. در آن زمان، این منطقه «خاراکس» نام داشت؛ شهری که به افتخار سردار اسکندر مقدونی نامگذاری شد. برخی مورخان معتقدند خاراکس پایتخت پادشاهی میسان بوده که در سده دوم پیش از میلاد در جنوبغربی ایران شکل گرفت. پس از ویرانی خاراکس به دست اسکندر، شهری به نام «بیان» در همان محل بنا شد. بعدها، در دوران اسلامی، این شهر به «مُحَمَّره» معروف شد و سرانجام در سال ۱۳۴۲ خورشیدی به «خرمشهر» تغییر نام یافت.
آبادی بیان
آگاهیها درباره آبادی «بیان» بسیار اندک است، اما تا سده چهارم هجری قمری این آبادی وجود داشته و مقدسی، جغرافیدان معروف، از آن یاد کرده است. به نظر میرسد خرمشهر کنونی در جایی غیر از «بیان» بنا شده باشد. با این حال، تاریخ دقیق بنای شهر جدید مشخص نیست و در منابع تاریخی، از نبردها و لشکرکشیهای مختلف خبری از «بیان» یا نام بعدی آن نیست.
دوران معاصر
خرمشهر کنونی در اوایل سده سیزدهم هجری توسط شیخ کعب بن غضبان کعبی، از حاکمان امارت عربی فلاحیه (شادگان امروزی)، تأسیس شد. در سال ۱۲۳۵ هجری بارویی به دور آن کشیدند و این شهر بهسرعت به بندری مهم و تجاری در منطقه تبدیل شد. اما این رشد، خشم امپراتوری عثمانی را برانگیخت. عثمانیها که خرمشهر را جزئی از خاک خود میدانستند، چندین بار به این شهر حمله کردند و آن را غارت و ویران ساختند. با این حال، مقاومت مردم عرب خرمشهر و دیپلماسی امیرکبیر در عهدنامه ارزروم (۱۸۴۷ میلادی) باعث شد حق حاکمیت ایران بر این شهرها به رسمیت شناخته شود.
جنگ ایران و عراق
در شهریور ۱۳۵۹، صدام حسین با ادعای مالکیت بر خرمشهر و آبادان، تجاوز نظامی خود را به ایران آغاز کرد. خرمشهر ۳۴ روز در برابر ارتش بعث مقاومت کرد؛ مقاومتی که با ایستادگی نیروهای مردمی، سپاه پاسداران و تکاوران نیروی دریایی ارتش همراه بود. سرانجام، شهر اشغال شد، اما این مقاومت، نماد غیرت و میهنپرستی ایرانیان شد. امروزه، آثار جنگ هنوز بر پیکر این شهر باقی است و یادمانهایی مانند شهدای گمنام شلمچه، روایتگر آن روزهای سخت هستند.
مهمترین فعالیتهای اقتصادی
نخستین اسکله خرمشهر در سال ۱۳۰۸ خورشیدی به بهرهبرداری رسید. با ساخت ۶ اسکله بزرگ دیگر در کرانههای اروندرود، این بندر در جنگ جهانی دوم نقشی حیاتی در پیروزی متفقین ایفا کرد. پس از جنگ، اسکلههای بتنی مدرنتری ساخته شد و امروزه، بندر خرمشهر با ۲۰ اسکله بزرگ، روزانه ظرفیت تخلیه ۴۰۰۰ تا ۶۰۰۰ تن بار را دارد. حضور گمرک و سازمان بنادر و دریانوردی، این شهر را به یکی از مهمترین قطبهای تجارت خارجی ایران تبدیل کرده است.
فرهنگ و مردم
مردم خرمشهر ترکیبی از اقوام مختلف، بهویژه عربها و فارسیزبانها هستند. این تنوع فرهنگی در زبان، موسیقی، غذا و آیینهای محلی به زیبایی نمایان شده است. اغلب مردم به زبان فارسی تسلط دارند و ریشههای عربی آنها، غنای فرهنگی خاصی به این شهر بخشیده است.
موقعیت جغرافیایی
خرمشهر در منتهیالیه جنوبغربی ایران، استان خوزستان و حاشیه خلیج فارس، بین دو رودخانه کارون و اروند رود واقع شده است (۳۰ درجه شمالی و ۴۸ درجه شرقی).
صنعت
مقر اصلی شرکت نفت و گاز اروندان، بهرهبردار چاههای نفت منطقه، در این شهر قرار دارد.
جاذبههای گردشگری
خرمشهر بیش از آنکه فقط شهری جنگی یا نفتی باشد، جاذبههای گردشگری جذابی دارد:
- موزه دفاع مقدس: یادگاری از روزهای مقاومت و ایستادگی
- ساحل زیبای رودخانه کارون: مکانی آرامشبخش برای قدمزدن و تماشای غروب
- نخلستانها: مناظر سرسبز و بکر
- یادمان شهدای گمنام شلمچه: نماد ایثار و فداکاری
- مسجد جامع خرمشهر: بنایی تاریخی و مذهبی
