نام
سه روایت برای نامگذاری کمیجان وجود دارد که هرکدام به دورهای از تاریخ این شهر اشاره دارند. این نامها از «کم جان» تا «قمیان» در گذر زمان تغییر کردهاند.
زبان
امروزه مردم کمیجان و منطقه برچلو (بزچلو) به زبان ترکی سخن میگویند. اما این ترکی، به دلیل همجواری با مناطق فارسیزبان، با واژههای فارسی درآمیخته است. در برخی روستاهای کمیجان نیز هنوز زبان تاتی شنیده میشود؛ گویشی کهن که ریشه در تاریخ این سرزمین دارد.
محلههای کمیجان
شهر کمیجان از محلههای متنوعی تشکیل شده که هرکدام هویت و پیشینه خاص خود را دارند. از محله انار با باغهای سرسبز گرفته تا محله یزدیها و پاسگاه قاباقه، هر گوشه این شهر داستانی برای گفتن دارد.
تقسیمات کشوری
کمیجان به عنوان مرکز شهرستان، شامل بخش مرکزی و دهستانهای زیر است:
- دهستان اسفندان: شامل روستاهای سوسنآباد، اسفندان، چابار، چلبی، دره سبز، راستگردان، کلوان، کوت آباد، یاسبلاغ و یساول
- دهستان وفس: شامل روستاهای خمارباغی، ذادوقآباد، روشنایی، سمقاور، فتحآباد، فضلآباد، قازوق، استهری، امره، بلاغ رضا، تکیه، چالمیان، چهرقان، سیدآباد، عوداغاج، فرک، فریسآباد، میدانک، وفس، ولازجرد، شهرک صنعتی کمیجان و یوسف کهریز
- دهستان خسروبیک: شامل روستاهای جعفرآباد، خسروبیگ، خیرآباد، سبزآباد، سردرآباد، سوران، شادقلعه، عاصمآباد، علیآباد، محمودآباد، ینگه ملک، سایجان، طرلان، کشنهآباد، ولیدآباد، رحمتآباد، حسنآباد، اقچه کهریز، اکبرآباد امرآبادی، پرکک، خاتمآباد، فامرین، نهرپشته، امامزاده عباس، حسینآباد، مهدیآباد، سلوکلو و ابراهیمآباد
صنایع دستی
صنایع دستی کمیجان، بازتابی از هنر و ذوق مردمان این دیار است. متأسفانه اطلاعات دقیقی از انواع این صنایع در دسترس نیست، اما بیشک قالیبافی، گلیمبافی و سفالگری از جمله هنرهای رایج در این منطقه بودهاند.
آب و هوا
کمیجان از دو اقلیم متفاوت بهره میبرد. بخشهای جنوبی و غربی آن تحت تأثیر هوای سرد همدان هستند، در حالی که جنوب شهر با دشتهای هموار، هوایی خنکتر دارد. به طور کلی، آب و هوای کمیجان معتدل و خشک است و حداکثر دمای تابستان به ۳۵ درجه سانتیگراد میرسد. میزان بارندگی در این منطقه محدود است.
آموزش عالی
دانشگاه آزاد کمیجان
دانشگاه آزاد اسلامی واحد کمیجان در بهمن ۱۳۸۲ فعالیت خود را آغاز کرد. این دانشگاه در زمینی به مساحت ۳۲.۵ هکتار، در فاز اول ۴۷۰۰ مترمربع فضای آموزشی ساخته است. در حال حاضر ۳۱۰ دانشجو در رشتههای کاردانی کامپیوتر، الکترونیک و حسابداری و کارشناسی حسابداری مشغول تحصیل هستند. پس از تکمیل فاز اول، رشتههای حقوق، بازرگانی، الکتروتکنیک و عمران نیز به این دانشگاه اضافه خواهند شد.
دانشگاه پیام نور
دانشگاه پیام نور واحد کمیجان در شهریور ۱۳۸۵ با ۲۶۵ دانشجو در رشتههای حقوق، مدیریت بازرگانی، ادبیات فارسی، الهیات، علوم اجتماعی و مهندسی رایانه شروع به کار کرد. این دانشگاه در زمینی به مساحت ۷ هکتار در محله عیسیآباد، ظرفیت پذیرش ۲۰۰۰ دانشجو را دارد.
خانه معلم
خانه معلم کمیجان در مرکز شهر و روبروی مدرسه ۱۷ شهریور قدیم ساخته شده بود. این مکان محل استراحت معلمانی بود که از اراک برای تدریس به کمیجان میآمدند.
درمان
بیمارستان امام علی کمیجان
این بیمارستان در سال ۱۳۷۶ توسط سلیمان اناری در محله انار ساخته شد و در سال ۱۳۸۱ با حضور وزیر بهداشت افتتاح گردید. بیمارستان امام علی با ۳۶ تخت مصوب، بخشهای اورژانس، اطفال، نوزادان، داخلی و تسهیلات زایمانی را داراست. همچنین خدمات دیالیز، دندانپزشکی، روانپزشکی و تغذیه نیز در این مرکز ارائه میشود. این بیمارستان در خیابان شهید بهشتی کمیجان واقع شده و تمام مناطق شهرستان و برخی شهرهای مجاور را پوشش میدهد.
درمانگاه
درمانگاه کمیجان در سال ۱۳۳۸ ساخته شد. اولین پزشک این درمانگاه، دکتر لقمانی بود و پس از او پزشکان هندی و پاکستانی نیز در این مرکز به مداوای بیماران میپرداختند. با وقف بخشی از اراضی توسط خاندان رشیدی، زایشگاه و مرکز مامایی نیز به این درمانگاه اضافه شد. این مرکز در ابتدای خیابان امام خمینی واقع است و هماکنون زیر نظر شبکه بهداشت و درمان شهرستان کمیجان فعالیت میکند.
موقعیت جغرافیایی
مسیرهای ارتباطی
کمیجان در موقعیتی مرکزی نسبت به شهرهای اطراف قرار دارد؛ به طوری که فاصله آن با تفرش و اراک کمتر از ۱۰۰ کیلومتر است. یکی از پروژههای مهم برای بهبود ارتباطات، اتصال جاده کمیجان به جاده همدان-ساوه از طریق دره «وفس» است. این پروژه مسافت کمیجان تا ساوه را از ۲۲۰ به ۱۵۰ کیلومتر و مسافت کمیجان تا تهران را از ۳۳۰ به ۲۶۰ کیلومتر کاهش میدهد.
نشریات
نشریات محلی کمیجان شامل هفتهنامههای «شمس استان مرکزی»، «آفتاب کمیجان» و «امید استان مرکزی» است که در سطح استان توزیع میشوند. دفاتر این نشریات در کمیجان و اراک قرار دارند.
آداب و رسوم
مراسم شب عید قربان: در این شب، منجوقهایی به نام افراد فامیل درون کوزهای میاندازند و با آب و یک حبه قند، آن را زیر آسمان قرار میدهند. در روز عید، پس از قربانی، دختربچهها با خواندن شعرهای سنتی، منجوقها را بیرون میآورند و فال هر نفر مشخص میشود.
مراسم شال اندازی: در روز اول عید، مردم با پارچهای به در خانهها میروند و از صاحبخانه میخواهند آن را با تخمه، آجیل، پول یا سکه پر کند.
مراسم سوت آشی: این مراسم که در فهرست آثار ناملموس ملی ثبت شده، هر ساله در نیمه دوم اردیبهشت یا نیمه اول خرداد برگزار میشود. خانمها با جمعآوری شیر دامها، آش شیر را با ترکیب شیر و بلغور گندم تهیه میکنند. این مراسم در کنار آبهای روان برگزار میشود و با شادی و پایکوبی همراه است.
جاذبه دیدنی
باغهای کمیجان
باغهای سرسبز کمیجان، دور تا دور شهر را پوشاندهاند. تاکستانهای انگور، درختان زردآلو، هلو، بادام و گردو، چهرهای بهشتگونه به این شهر بخشیدهاند.
حمامهای قدیمی
محلههای قدیمی کمیجان هرکدام حمامهایی داشتهاند که امروزه بیشتر آنها تخریب شده یا به فراموشی سپرده شدهاند.
تپه چهرگزی
این تپه باستانی در محله انار، یکی از آثار تاریخی کمیجان است. گفته میشود در روزگاران قدیم، قلعه گبرها بر فراز این تپه قرار داشته که پس از مدتی ویران شده است. برخی نیز این مکان را زادگاه شاعر نامدار، فخرالدین عراقی میدانند.
بازار
بازار قدیمی کمیجان در خیابان شهید حجازی واقع بود و چندین حجره داشت. گفته میشود نقشه این بازار را «عاصم السلطنه» از شیراز آورده بود و شبیه بازار وکیل شیراز بوده است. متأسفانه این بازار توسط شهردار وقت تخریب شد، اما در سال ۱۳۹۴ بازارچهای به عنوان بازار صنایع دستی در همان مکان ساخته شد.
پارک شهر
این پارک که در حد فاصل محله انار و کمیجان قرار دارد، فضای سبز دانشگاه پیام نور نیز محسوب میشود. دو شهید گمنام دفاع مقدس در این پارک آرمیدهاند و محیطی مفرح برای مردم شهرستان، به ویژه در تابستان، فراهم کرده است.
حوزه علمیه
حوزه علمیه کمیجان در کنار مسجدی در بازار قدیم ساخته شده بود و آرامگاه میرزا اصغر در داخل آن قرار داشت. امروزه این مکان به صورت متروکه درآمده و بخشی از آن برای ساخت هنرستان ساعی تخریب شده است.
مهدیه کمیجان
مهدیه کمیجان در محله پاسگاه قاباقه واقع شده است. این بنا در سال ۱۳۵۶ با خرید ملک کربلایی براتعلی کاشی کمیجانی و بخشش بخشی از وجه آن، ساخته شد. سالهاست که نماز جمعه و جلسات مذهبی در این مکان برگزار میشود.
قلعههای کمیجان
قلعه خاندان بهادری و قلعه عیسی بهادری از جمله جاذبههای تاریخی کمیجان هستند که یادگار روزگاران گذشتهاند.
بام کمیجان
بام کمیجان در بالاترین نقطه شهر و در ورودی محله انار قرار دارد. این مکان با جنگل، وسایل پارکی، نشیمنگاه و کبابپزهای سنتی، فضایی دلنشین برای گردشگران فراهم کرده است. از فراز بام، چشماندازی بینظیر از تمام شهر خواهید دید.
موزه میراث فرهنگی
موزه میراث فرهنگی کمیجان در مکانی تاریخی به نام قلعه ایجاد شده است. در این موزه، اشیاء قیمتی، سفالهای دوران مادها و تاتها، خمرههای قدیمی و آثار ارزشمند دیگر نگهداری میشود.
قناتها و چشمهها
قناتها و چشمههای کمیجان، رگهای حیاتی این شهر هستند که باغها و زمینهای کشاورزی را سیراب میکنند.
صنعت
شهرک صنعتی کمیجان در ۵ کیلومتری جاده همدان واقع شده و یکی از قطبهای صنعتی کوچک استان به شمار میرود. شرکتهای مختلفی در این شهرک مشغول به فعالیت هستند.
کشاورزی
عمده محصولات باغی و زراعی کمیجان شامل انگور و بادام است. گندم، جو و سایر غلات و حبوبات نیز در این منطقه کاشت و برداشت میشوند. بیشتر مردم شهرستان در باغها و زمینهای کشاورزی خود مشغول به کار هستند.