نامگذاری
درباره ریشه نام کوهدشت، دو روایت جذاب وجود دارد. برخی معتقدند این نام از شهر باستانی «کوزشت» گرفته شده که حمدالله مستوفی در کتاب «تاریخ گزیده» از آن یاد کرده و خرابههای آن هنوز در شمال شهرستان دیده میشود. روایت دیگر اما به موقعیت جغرافیایی شهر اشاره دارد: کوهدشت در دشتی بزرگ واقع شده که کوهها آن را احاطه کردهاند؛ ترکیب «کوه» و «دشت» که تصویری دقیق از این سرزمین ارائه میدهد.
زبان
مردم کوهدشت به دو زبان شیرین لکی و لری سخن میگویند که هرکدام گویشها و واژگان خاص خود را دارند و غنای فرهنگی این منطقه را دوچندان کردهاند.
مردمشناسی
مذهب
بیشتر مردم کوهدشت مسلمان و پیرو مذهب شیعه دوازدهامامی هستند. بخشی از جمعیت نیز به آیین یارسان اعتقاد دارند. جالب است بدانید که در گذشته، اکثریت مردم پیرو آیین یارسان بودند و با تبلیغ روحانیون شیعه در اوایل و اواسط دوره قاجار، به تدریج به اسلام و مذهب شیعه گرویدند.
جمعیت
بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، کوهدشت با ۸۹٬۰۹۱ نفر جمعیت، چهارمین شهر پرجمعیت استان لرستان محسوب میشود.
تاریخ
کهنترین آثار کشفشده در کوهدشت، مربوط به ۱۵ تا ۱۷ هزار سال پیش در غار «همیان ۲» است. برخی منابع قدمت این آثار را بیش از ۵۴ هزار سال و حتی در تاریخ شفاهی تا ۱۴۸ هزار سال تخمین زدهاند. این یافتهها نشان میدهد که انسان از دوران پارینه سنگی در این منطقه سکونت داشته است.
غار میرملاس
دومین اثر باستانی ارزشمند شهرستان، نقاشیهای ۱۷ هزار ساله غار میرملاس است. این نقوش که در شمال شهرستان واقع شدهاند، صحنههایی از شکار گوزن را به صورت فردی و جمعی به تصویر میکشند. باور بر این است که این نقوش جنبه جادویی و سحرآمیز داشته و شکارچیان برای دستیابی به آرزوهای خود، تصاویر شکار را روی دیواره غار نقش میکردند. نقوش میرملاس و هومیان از جمله آثار بینظیر در سطح کشور هستند که عمدتاً به رنگهای سیاه، اخرایی و زرد طراحی شدهاند. متأسفانه گذشت زمان بخشی از نقوش سوارکار و اسب را در هومیان تخریب کرده است.
معبد سرخ دم لکی
این محوطه باستانی در ۶ کیلومتری شمال شهر و در دامنه کوه چنگری واقع شده است. معبد سرخ دم لکی دارای حصاری است که با توجه به وضعیت کوه ساخته شده و عملکرد تدافعی آن را مشخص میکند. در این محوطه، تختگاه شاهنشین، منازل مسکونی و سنگهای حجاریشده با نقش شیر بالدار و درخت زندگی یافت شده است. کاوشهای باستانشناسی از سال ۱۳۷۷ در این مکان ادامه دارد و اشیایی مانند تابوت سفالی، هاون سنگی و سنجاق مفرغی از آن کشف شده است.
معبد سرخ دم لری
در فاصله ۳۰ کیلومتری معبد سرخ دم لکی، روستایی به نام سرخ دم لری قرار دارد. این محوطه باستانی که مربوط به دوران مفرغ (احتمالاً سده ۷ تا ۵ پیش از میلاد) است، به شماره ۳۶۳۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه منیژه کوهدشت
بر فراز قلهای از کوه سرسرخن، ویرانههای دژی باشکوه به نام قلعه منیژه خودنمایی میکند. طول باروی این قلعه بیش از ۱۰۰ متر و مساحت آن نزدیک به ۲۵۰۰ متر مربع است. در قسمت جنوبی، آثار یک مخزن بزرگ آب با دیوارهای ساروجکشیشده دیده میشود. راه ورود به قلعه تنها از سمت دره است و تسلط آن بر درههای اطراف، بینندگان را حیرتزده میکند. در داخل قلعه، نقبی عجیب با دهانهای ۱۰ متری و عمق ۱۵ متر وجود دارد که سقف آن با ساروج قالببندی شده است. سکههای کشفشده از این محل به دوره اشکانی تعلق دارند.
غار عالی آباد کوهدشت
این غار که یکی از محلهای سکونت انسانهای پیش از تاریخ بوده، پس از یک فرود ۶ متری تا عمق ۴۲۰ متری ادامه مییابد. برای بازدید از آن، تجهیزات فنی کامل مورد نیاز است.
غار بتخانه کوهدشت
این غار در دامنه غربی گردل کوه و در نزدیکی روستای چنار دم چهر قرعلیوند واقع شده است.
پل سی پله کوهدشت
پل سی پله در منطقه سر طرهان و بر روی رودخانه سیمره، در مرز استانهای لرستان و ایلام ساخته شده است. این پل در تنگترین بستر رودخانه و در مسیر یکی از راههای باستانی قرار دارد که کرمانشاهان، ایلام و لرستان را به هم متصل میکرده است. پل دارای ۴ چشمه طاق بوده که تنها دو چشمه آن باقی مانده است. مصالح بنا از گچ و سنگ است و روی هر یک از سنگها علامتی مشخص حک شده است. این پل که از آثار دوره ساسانی به شمار میرود، به شماره ۴۵۱۱ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
جغرافیای کشاورزی کوهدشت
کوهدشت یکی از قطبهای کشاورزی استان لرستان است. کل مساحت اراضی کشاورزی شهرستان ۱۹۱٬۵۷۲ هکتار (۲۵ درصد اراضی زراعی استان) بوده که از این مقدار، ۱۹٬۲۹۷ هکتار آبی و ۱۷۲٬۲۷۵ هکتار دیم است. سالانه ۳۰۹٬۲۰۵ تن محصول زراعی در این منطقه تولید میشود که معادل ۱۶.۷ درصد تولید استان است. همچنین بیش از ۹۰ درصد باغات انار استان لرستان در کوهدشت قرار دارد که عمدتاً در بخشهای طرهان و کوهنانی متمرکز شدهاند. دیگر محصولات کشاورزی منطقه شامل گندم، جو، برنج، ذرت، چغندرقند، نخود، عدس، کلزا، سبزیجات و میوههایی مانند سیب، انگور، هلو و انجیر است. زمینهای مستعد و آبوهوای مناسب، شرایط کشت زعفران و پسته را نیز فراهم کرده است.
دره شیرز
دره شیرز در شمال کوهدشت و در مرز با شهرستان نورآباد واقع شده است. این منطقه با کوههای مرتفع و درههای عمیق، آب و هوایی سرد و کوهستانی در پاییز و زمستان و معتدل در تابستان دارد. پوشش گیاهی و جانوری غنی و وجود سایتهای باستانی از دوره سنگ (عصر حجر) در این دره، آن را به یکی از اولویتهای طرح جامع گردشگری استان تبدیل کرده است.
کوههای مرتفع
کوههای سر به فلک کشیده کوهدشت، از جمله کوه چنگری و سرسرخن، نهتنها مناظر چشمگیری را خلق کردهاند، بلکه میزبان آثار تاریخی ارزشمندی مانند معبد سرخ دم لکی و قلعه منیژه هستند.