وجه تسمیه
قائمشهر در طول تاریخ با نامهای مختلفی شناخته شده است:
- چمنو: ترکیبی از «چمن» و «او» (آب در زبان تبری) به معنای ناحیهای پر از چمن و آب. امروزه محلهای به نام «جمنان» در شهر وجود دارد.
- توجی (تریجی): شهری باستانی در نزدیکی ساری که با قائمشهر امروزی مطابقت دارد.
- علیآباد: نامی که در دوران قاجار به این منطقه داده شد.
- شاهی: در شهریور ۱۳۱۴ به دلیل نزدیکی به زادگاه رضاشاه (سوادکوه) به این نام تغییر یافت.
- قائمشهر: پس از انقلاب ۱۳۵۷، نام شهر به قائمشهر تغییر پیدا کرد.
زبان و مردم
مردم قائمشهر از قومیت طبری هستند و به گویش قائمشهری از زبان مازندرانی سخن میگویند. این گویش شباهت زیادی به گویشهای فیروزکوهی، سوادکوهی، جویباری و ساروی دارد. اکثریت مردم این شهر مسلمان و شیعه دوازدهامامی هستند.
پیشینه تاریخی
از عصر آهن تا دوران اسلامی
کاوشهای باستانشناسی در قائمشهر منجر به کشف سفالهای ۵۰۰۰ ساله و ابزارهای سنگی شده است که قدمت زندگی در این منطقه را به عصر آهن میرساند. در دوران صفویان، این شهر مورد توجه ویژه قرار گرفت و در دوران قاجار با نام علیآباد پایهگذاری شد.
دوران پهلوی؛ طلوع شکوفایی
شکوفایی واقعی قائمشهر از دوران پهلوی آغاز شد. ساخت راهآهن سراسری ایران از این شهر شروع شد و کارخانجات بزرگی مانند کارخانه نساجی مازندران (یکی از بزرگترین کارخانجات نساجی خاورمیانه) در آن تأسیس شد. این شهر به کانون پذیرش جمعیت و صنعت تبدیل شد.
انقلاب و پس از آن
در جریان انقلاب ۱۳۵۷، نام شهر از شاهی به قائمشهر تغییر یافت. امروزه این شهر با جمعیتی نزدیک به ۲۰۵ هزار نفر (بر اساس سرشماری ۱۳۹۵)، پرتراکمترین شهر استان مازندران محسوب میشود.
موقعیت جغرافیایی و آب و هوا
قائمشهر در ناحیه البرز مرکزی و در ارتفاع ۵۱ متری از سطح دریا واقع شده است. این شهر از دو ناحیه دشتی و کوهپایهای تشکیل شده و دارای اقلیم معتدل و مرطوب است. میانگین بارش سالانه آن ۸۵۰ میلیمتر است که زمستانها نیمی از آن را تأمین میکند.
شهر از شمال به دریای مازندران، از جنوب به رشته کوههای البرز، از شرق به ساری و از غرب به بابل محدود میشود. فاصله آن تا تهران ۲۳۷ کیلومتر است.
جاذبههای گردشگری
رودخانههای تلار و سیاهرود
قائمشهر یکی از معدود شهرهای استان است که دو رودخانه تلار و سیاهرود را در غرب و شرق خود جای داده است. این رودخانهها که از ارتفاعات سوادکوه سرچشمه میگیرند، جلوۀ زیبایی به بافت شهری بخشیدهاند. پارک ساحلی سیاهرود و پارک ساحلی سراج (در حاشیه تلار) از مکانهای تفریحی محبوب هستند.
سد زمزم (برنجستانک)
این سد خاکی با هسته رسی، در نزدیکی روستای برنجستانک واقع شده و منظرهای دلنشین برای گردشگران فراهم کرده است.
موزه شهر
ساختمان قدیمی شهرداری قائمشهر که قدمت آن به سال ۱۳۰۵ شمسی برمیگردد، به موزه تبدیل شده است. این موزه دارای بخشهای مردمشناسی، کتابخانه و باستانشناسی است.
نمایشگاه بینالمللی مازندران
این مجموعه به مساحت ۱۴ هکتار در حاشیه رودخانه تلار واقع شده و میزبان رویدادهای مختلف فرهنگی و تجاری است.
فرهنگ و آداب و رسوم
نوروزخوانی
پانزده روز قبل از عید نوروز، نوروزخوانان با خواندن اشعار محلی و مدح امامان، طلیعه سال نو را مژده میدهند. این سنت دیرینه در قائمشهر همچنان زنده است.
کشتی لوچو
این کشتی محلی مازندرانی در گذشته در مراسم عروسی اجرا میشد و امروزه در تابستانها پس از وجین شالیزارها برگزار میشود.
تیرگان (تیرماسیزه شو)
جشن تیرگان در سیزدهم تیرماه برگزار میشود و یکی از جشنهای باستانی ایران است.
سوغات و صنایع دستی
غذاهای سنتی
ناز خاتون، آش گزنه، آش ترش، ته چین، فسنجان، مرغ ترش، باقالا پلو، کدو پلو و اکبر جوجه از جمله غذاهای محلی این شهر هستند.
شیرینیها و تنقلات
تندیرنون (نان محلی)، سوهان کنجد (پشتزیک)، برنجک (بهادانه)، پیس گندله و کوماج.
صنایع دستی
صنایع چوبی، مبلسازی، نساجی، گونیبافی، حصیربافی، گلیمبافی، جاجیمبافی و سفالگری.
محصولات کشاورزی
انواع مرکبات، کیوی، برنج، شکر سرخ (از نیشکر)، کنجد، عسل و ابریشم.
ورزش در قائمشهر
قائمشهر یکی از قطبهای ورزش ایران است. باشگاه فوتبال نساجی مازندران (تأسیس ۱۳۳۸) یکی از قدیمیترین تیمهای ایران است که در سال ۱۴۰۱ قهرمان جام حذفی فوتبال ایران شد. ورزشگاه شهید وطنی (شهنا سابق) از دهه ۱۳۲۰ میزبان مسابقات فوتبال بوده است.
ورزشکاران این شهر در رشتههای ووشو، کبدی، وزنهبرداری، اسکیت، شنا، کشتی و بوکس افتخارات جهانی کسب کردهاند.