سنندج: شهری با طنین موسیقی در دل کوه‌های زاگرس

نام

در متون تاریخی، از سنندج با نام «سنه» یاد شده است. اهمیت نظامی دژ این شهر باعث شد تا آن را «سنه‌دژ» بنامند که بعدها بر اثر تغییرات آوایی به «سنندج» تبدیل شد. مردم بومی گاه این شهر را «کورسان» نیز می‌نامند. برخی ریشه این نام را «سانان دژ» به معنای قلعه و محل سان‌ها (سلاطین) می‌دانند.

تاریخچه‌ای از منطقه سنندج

شهر نو سنندج در دوره صفوی و به دستور شاه صفی در سال ۱۰۴۶ هجری قمری توسط سلیمان‌خان اردلان پایه‌گذاری شد. سلیمان‌خان پس از نابودی دژ حسن‌آباد، مرکز ایالت کردستان را به این منطقه منتقل کرد و شهر را در محل روستای سنه بنا نهاد. او دژ حکومتی را بر روی تپه‌ای ۲۰ متری ساخت و در پیرامون آن، خانه، گرمابه، بازار و مسجد ایجاد کرد. این دژ که «سنه‌دژ» نامیده شد، بعدها به سنندج تغییر نام یافت.

وضعیت طبیعی

سنندج با گستره‌ای نزدیک به ۸۰ کیلومتر مربع، آب و هوایی سرد و نیمه‌خشک دارد. متوسط دما در بهار ۱۵٫۲۰، در تابستان ۲۵٫۲۰، در پاییز ۸٫۴۰ و در زمستان ۳٫۲۰- درجه سانتی‌گراد است. بارندگی سالانه به طور میانگین ۵۰۰ میلی‌متر بوده و این شهر در فصل بهار و تابستان هوایی معتدل و دلپذیر دارد.

مردم و زبان

مردم سنندج کرد هستند و به زبان کردی با گویش اردلانی سخن می‌گویند. این گویش که یکی از برجسته‌ترین گویش‌های کردی است، ویژگی‌هایی مانند حفظ ساخت ارگاتیو در افعال گذشته دارد و از نظر زبان‌شناسان در چارچوب کردی جنوبی طبقه‌بندی می‌شود. عشایر کرد پراکنده در این منطقه شامل کومالی، جاف، گلباخی و بسیاری دیگر هستند.

دین و مذهب

دین مردم سنندج اسلام با مذهب سنی شافعی است. اقلیتی از کردهای شیعه نیز در این شهر زندگی می‌کنند. در گذشته، اقلیت‌های مسیحی و یهودی نیز در سنندج حضور داشتند و هنوز هم کنیسه‌ای با ۱۵۰ سال قدمت در این شهر فعال است که می‌توان کهن‌ترین نسخ سفر تورات را در آن یافت.

فرهنگ و هنر

موسیقی

سنندج قلب تپنده موسیقی کردی است. جشنواره سالانه «دف، نوای رحمت» که دبیرخانه دائمی آن در این شهر قرار دارد، به ساز کوبه‌ای دف اختصاص دارد و از سال ۱۳۹۶ به یک رویداد بین‌المللی تبدیل شده است. ثبت این شهر در شبکه شهرهای خلاق یونسکو در سال ۱۳۹۸، گواهی بر جایگاه والای موسیقی در سنندج است.

رقص گریان: یکی از شاخص‌ترین و عرفانی‌ترین رقص‌های کردی در منطقه، «رقص گریان» است. این رقص با حرکاتی آرام و درون‌گرایانه و ریتم خاص ۷/۸ (۲+۲+۳) اجرا می‌شود و با سازهایی چون تنبور، شمشال و دف همراهی می‌گردد. برخی پژوهشگران این رقص را با آیین‌های مهرپرستی و رقص خسروانی دوران ساسانی مرتبط می‌دانند.

سینماها

نخستین سینمای رسمی سنندج، «سینما فردوسی» بود. امروزه پردیس سینمایی بهمن با ۷ سالن، سینما شیدا و تالار فجر از سینماهای فعال شهر هستند. جالب‌ترین جاذبه سینمایی سنندج، سینمای روباز پارک امیریه در دامنه کوه آبیدر است که با پرده‌ای به ابعاد ۱۲×۲۵ متر، بزرگ‌ترین سینمای روباز جهان محسوب می‌شود.

جشن‌ها و روز سنندج

مردم سنندج نوروز و چهارشنبه سوری را به عنوان جشن‌های ملی و باستانی با شور و شوق برگزار می‌کنند. روز ۶ اردیبهشت هر سال به عنوان «روز سنه» (روز سنندج) نام‌گذاری شده است که سالروز فرمان شاه صفی برای ساخت این شهر است.

مراکز گردشگری و تاریخی

موزه‌ها

• موزه سنندج (عمارت ملا لطف الله شیخ الاسلام): این عمارت قاجاری با معماری بی‌نظیر، شامل بخش‌های باستان‌شناسی و مردم‌شناسی است. ارسی بزرگ تالار آن که ۴ سال برای ساختش زمان صرف شده، یکی از جذاب‌ترین بخش‌های موزه است.
• موزه تاریخ طبیعی: وابسته به آموزش و پرورش استان، شامل پیکره جانوران مختلف منطقه کردستان است که به صورت تاکسیدرمی به نمایش درآمده‌اند.

عمارت و خانه‌های تاریخی

از جمله عمارت‌های تاریخی سنندج می‌توان به عمارت خسروآباد، عمارت مشیر دیوان، عمارت امجدالاشراف، عمارت وکیل الملک، خانه کرد (عمارت آصف وزیری) و خانه پیر مرادی اشاره کرد.

حمام‌ها

حمام‌های تاریخی مانند حمام شیشه، حمام خان و حمام وکیل الملک از جمله آثار ارزشمند این شهر هستند.

دیگر آثار تاریخی

• پل تاریخی قشلاق: واقع در شرق سنندج بر روی رودخانه قشلاق، از آثار دوره صفویه و زندیه.

جاذبه‌های مذهبی

سنندج با بیش از ۱۴۰ مسجد، به عنوان «شهر مساجد ایران» شناخته می‌شود. از مساجد تاریخی می‌توان به مسجد دارالاحسان، مسجد دارالامان و مسجد وکیل اشاره کرد. امامزاده پیرعمر، مقبره هاجر خاتون (خواهر امام رضا) و کلیسا و کنیسه تاریخی نیز از دیگر مکان‌های مذهبی هستند.

اماکن تفریحی

• پارک جنگلی آبیدر: در غرب سنندج، بر دامنه کوه آبیدر، با چشم‌اندازی بی‌نظیر از شهر. این پارک دارای باغ امیریه، سینمای روباز و مجسمه ۱۵ متری «پدر کرد» است که بلندترین مجسمه ایران به شمار می‌آید.
• چهارباغ خسروآباد: یکی از زیباترین چهارباغ‌های ایران پس از چهارباغ اصفهان.
• سد وحدت (قشلاق): در ده کیلومتری شمال شهر، دریاچه‌ای زیبا را پدید آورده است.

اقتصاد و صنعت

سنندج دارای نیروگاه سیکل ترکیبی و چهار شهرک صنعتی است. شرکت تراکتورسازی کردستان، مجتمع پتروشیمی کردستان (بزرگ‌ترین واحد صنعتی شهر) و صنایع نساجی، کفاشی و چرم‌سازی از جمله فعالیت‌های صنعتی این شهر هستند. قالی‌بافی سنندج نیز با بافت بسیار ظریف و گره متقارن، شهرت جهانی دارد.

بازارها

بازار تاریخی سنندج که همزمان با تأسیس شهر در سال ۱۰۴۶ هجری قمری ساخته شده، در دو طرف خیابان انقلاب قرار دارد و به دو بخش بازار سنندجی و بازار آصف تقسیم می‌شود. بازار سرتپوله نیز از دیگر بازارهای مشهور این شهر است.

ترابری

• فرودگاه بین‌المللی سنندج: در جنوب شرقی شهر، با پروازهای روزانه به تهران.
• راه‌آهن: خط راه‌آهن همدان-سنندج در آبان ۱۴۰۲ افتتاح شد.
• پایانه‌های مسافربری: دو پایانه مرکزی و شمال‌غرب با ۲۴ تعاونی فعال.