پیشینه تاریخی
سردشت یکی از قدیمیترین شهرهای ایران است که قدمت شهری آن به بیش از سه هزار سال میرسد. این منطقه وسیعتر، تمدنی ۸ هزار ساله را در دل خود جای داده و آثار ارزشمندی از دوران تمدنهای منایی و اورارتو در آن کشف شده است. اشیای باستانی بهدستآمده از این منطقه، اکنون در موزههای مهم کشور نگهداری میشوند و بخشی از هویت غنی ایران را روایت میکنند.
پیش از اسلام، سردشت در ضلع شمال غربی شهر کنونی و در کنار چشمهای بزرگ قرار داشت و «نیزه رو» نامیده میشد. این شهر دارای پنج برج و استحکامات محکمی بود که هنوز آثاری از آنها باقی مانده است. در نزدیکی سردشت، آثار قلعهای از دوره اشکانیان به نام «وارش قاضیآوا» نیز وجود دارد که بر غنای تاریخی منطقه میافزاید.
جغرافیا و طبیعت
سردشت در جنوب غربی استان آذربایجان غربی، در دامنه کوه «گردهسور» و مشرف به دره زاب واقع شده است. این شهر تنها ۳۵ کیلومتر با مرز ایران و عراق فاصله دارد و از شمال با پیرانشهر و مهاباد، و از شرق با بوکان همسایه است. اقلیم سردشت معتدل مایل به سرد و نیمهمرطوب است که آن را به مقصدی دلپذیر برای گردشگران تبدیل کرده است.
کوهها
کوههای مرتفع و سرسبز منطقه سردشت، مقصدی عالی برای طبیعتگردان و کوهنوردان است. این کوهها با چشمههای جوشان و مناظر حیرتانگیز خود، هر بینندهای را محسور میکنند.
رودخانه زاب
رودخانه زاب با طول ۴۰۰ تا ۴۴۰ کیلومتر، از کوههای کردستان سرچشمه میگیرد و پس از عبور از دل طبیعت بکر سردشت، راهی کشور عراق میشود. شاخهای از زاب صغیر (کهڵوێ) از کوههای شمال غرب پیرانشهر آغاز شده و با دریافت آب از شعباتی مانند لاوین و بادین، وارد تنگ گرژال میشود. این رودخانه پس از عبور از دشت کهلوی، از زیر پل فلزی سردشت-مهاباد-بانه عبور کرده و در نهایت به دجله میپیوندد.
احداث سد سردشت در سالهای اخیر، علاوه بر تولید انرژی برق، به جذبه گردشگری منطقه افزوده و زمینهساز پیشرفت در زمینه صید نیز شده است.
مردمشناسی
زبان
مردم سردشت به زبان کردی سورانی با لهجه مکریانی صحبت میکنند. این لهجه تفاوتهای کوچکی با لهجه مکریانی رایج در مهاباد و پیرانشهر دارد. کردی مکریانی شاخهای از کردی مرکزی است و به سورانی اربیل و سورانی بابانی در کردستان عراق نزدیک است. مکریان نام امارت تاریخی است که پیش از تقسیمات کشوری جدید، منطقهای وسیع در شمال غربی ایران را شامل میشد.
مذهب
مردم سردشت پیرو مذهب شافعی اهل سنت هستند.
جمعیت
ژاک دمورگان فرانسوی در سال ۱۲۸۶ خورشیدی، جمعیت سردشت را ۱,۵۰۰ نفر ذکر کرده بود. این شهر در نخستین سرشماری رسمی در سال ۱۳۳۵، ۲,۶۴۵ نفر جمعیت داشت و در سال ۱۳۹۰ به ۴۱,۲۳۰ نفر رسید.
مکانهای گردشگری
سردشت پر از جاذبههای تاریخی و طبیعی است که هر کدام داستانی برای گفتن دارند.
پل قلاتاسیان
این پل تاریخی بر روی رودخانه زاب صغیر بنا شده و به «پل مولانا» نیز شهرت دارد. پل قلاتاسیان در مسیر قدیمی میرآباد به مهاباد قرار دارد و با سه ستون سنگی نیمهتمام ساخته شده است. نزدیکترین روستاها به این پل، نبیآوا و موسالان هستند. گفته میشود این پل در اواسط قرن سیزدهم هجری و به دستور شیخ مولانا ساخته شده است.
گرمابه بیستون
این حمام قدیمی در داخل شهر سردشت، به دستور عزیزخان مکری، سیاستمدار کرد دوره قاجار ساخته شده و یکی از جاذبههای تاریخی ارزشمند شهر است.
محوطه باستانی تپه ربط
محوطه باستانی ربط، یکی از مهمترین جاذبههای تاریخی شهرستان سردشت است که قدمت آن به هزاره اول قبل از میلاد بازمیگردد. این محوطه شامل ۴ تپه تاریخی به مساحت ۲۵ هکتار است و در ۱۵ کیلومتری سردشت، در حاشیه رودخانه زاب قرار دارد. در کاوشهای این منطقه، آثار ارزشمندی مانند آجرهای لعابدار با نقوش اساطیری و کتیبههای خط میخی آشوری کشف شده است. به نظر میرسد این مکان همان شهر باستانی موصاصیر باشد که از مهمترین مراکز مذهبی امپراطوری اورارتو بوده است.
اقتصاد
کشاورزی
سردشت با تولید سالانه بیش از ۷۰۰ تن سماق، رتبه نخست آذربایجان غربی و غرب ایران را به خود اختصاص داده است. بیش از ۹۰ درصد محصول سماق سردشت به سایر استانهای کشور صادر میشود. انگور سیاه سردشت نیز به دلیل ارگانیک بودن و عدم استفاده از کود و سموم شیمیایی، شهرت فراوانی دارد. ثبت جهانی انگور و سماق سردشت در مراحل نهایی قرار دارد.
بازار و گمرک
سردشت دارای سه بازارچه مرزی فعال قاسم رش، کیله و بیژوه در منطقه آلان است. این شهر مبدأ صدور کالاهای خارجی به شهرهایی مانند بانه، مهاباد و پیرانشهر است. نکته جالب توجه این است که کالاها در سردشت با قیمتهای بسیار مناسبتری نسبت به شهرهای دیگر عرضه میشوند. با افتتاح مرز بینالمللی کیله، سردشت به دروازه ترانزیت ایران در شمال غرب به کردستان عراق، ترکیه، سوریه و حوزه مدیترانه تبدیل خواهد شد.
ترابری
سردشت از طریق جادههای آسفالته به شهرهای بوکان، ارومیه، مهاباد، بانه و پیرانشهر متصل است. ترمینال سردشت روزانه سرویسهای منظمی به شهرهای مختلف از جمله تبریز، تهران و مراغه دارد.
جاده سردشت به بوکان
تبدیل جاده روستایی سردشت به بوکان به یک جاده بینشهری، یکی از مطالبات دیرینه مردم منطقه است. این مسیر میتواند سردشت را از بنبست ارتباطی خارج کرده و به توسعه منطقه کمک شایانی کند.
بمباران شیمیایی
سردشت، شهری است که در تاریخ معاصر ایران، زخمی عمیق بر پیکر خود دارد. در ۷ تیر ۱۳۶۶، نیروی هوایی عراق با بمبهای شیمیایی به چهار نقطه پرازدحام این شهر حمله کرد. در این فاجعه، ۱۱۰ نفر از ساکنان غیرنظامی جان باختند و ۸,۰۰۰ نفر دیگر در معرض گازهای سمی قرار گرفتند. این حادثه تلخ، سردشت را به نمادی از مقاومت و ایستادگی در برابر ظلم تبدیل کرده است.
ارتباطهای بینالمللی
شهرهای خواهر
در ۷ تیر ۱۳۸۴، با حضور هیأتی از شهرهای هیروشیما و ناگاساکی ژاپن، خیابانی در سردشت به نام «خیابان هیروشیما» نامگذاری شد. در مقابل، شهرداری هیروشیما نیز خیابانی را به نام «سردشت» نامگذاری کرد. این اقدام، نمادی از همبستگی میان شهرهایی است که قربانی حملات شیمیایی و اتمی شدهاند.
