جمعیت و ساختار اجتماعی
بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت سروستان ۲۰,۱۸۲ نفر در ۵,۹۹۲ خانوار بوده است. این شهر ترکیبی از اقوام فارس (بومیان منطقه) و عشایر ایلهای عرب خمسه، باصری، لر و ترک است. گویش محلی با لهجه شیرین سروستانی همچنان در کوچهپسکوچههای این شهر شنیده میشود و حس اصالت را به هر گردشگری منتقل میکند.
چالش مهاجرت؛ فرصتی برای سرمایهگذاری
متأسفانه مهاجرت از سروستان به دلیل کمبود امکانات و فرصتهای شغلی، بزرگترین معضل این شهر است. بیتوجهی به این منطقه باعث شده بسیاری از جوانان به شیراز، تهران و دیگر شهرها کوچ کنند. اما این چالش میتواند فرصتی طلایی برای سرمایهگذاران و دولت باشد تا با توسعه زیرساختها و صنایع گردشگری، جان تازهای به این شهر ببخشند.
راههای ارتباطی؛ چهارراه استان فارس
سروستان در موقعیتی استراتژیک قرار دارد و از شمال به ارسنجان، از شمال غرب به شیراز، از غرب به کوار، از جنوب غرب به خفر، از جنوب به خاوران، از جنوب شرق به فسا، از شرق به استهبان و نیریز، و از شمال شرق به خرامه و دریاچه بختگان منتهی میشود. این شهر در مسیر اصلی شمال به جنوب کشور (جاده شیراز-بندرعباس) واقع شده و ترافیک عبوری قابل توجهی دارد. مسیر ۷۰ کیلومتری شیراز-سروستان به صورت بزرگراه دوخطه، دسترسی آسانی را فراهم کرده است.
جاذبههای مذهبی و معنوی
اگر به دنبال آرامش روحی هستید، سروستان میزبان امامزادهها و بقاع متبرکه متعددی است:
- امامزاده شاه صفیالدین کوهنجان
- امامزاده اسحاق
- بقعه بیبی شریفه مهارلو
- امامزاده خدیجه بانو مهارلو
- قدمگاه کوه چنار مهارلو
این مکانها نه تنها از نظر معنوی ارزشمندند، بلکه معماری و فضای دلنشینشان شما را به سفری در تاریخ میبرند.
جاذبههای تاریخی؛ روایتی از شکوه گذشته
سروستان گنجینهای از آثار تاریخی است که هر کدام داستانی از دوران باستان تا اسلامی را روایت میکنند:
- کاخ ساسان (بنانی): یکی از مهمترین آثار ساسانی که متأسفانه به دلیل پرواز جتهای آموزشی بر فراز آن در وضعیت بحرانی تخریب قرار دارد. این کاخ نمادی از معماری باشکوه دوره ساسانی است.
- مقبره شیخ یوسف بن یعقوب سروستانی: آرامگاه عارفی بزرگ که هنوز هم محل زیارت اهالی منطقه است.
- مسجد جامع تزنگ: بنایی کهن با معماری اصیل ایرانی-اسلامی.
- قلعه انگشت گبری: دژی باستانی که بر فراز تپهای خودنمایی میکند.
- عمارت پیر رباط (خانقاه قطبالدین اولیاء): جایی که گفته میشود دایی سعدی در آن عبادت میکرده است.
- شهر تاریخی براته و پیر بیابان: ویرانههایی که نشاندهنده تمدنی کهن در این منطقه هستند.
- کاروانسراهای شاه عباسی مهارلو و خیرآباد: یادگارانی از دوران صفوی که مسافران را به استراحت دعوت میکردند.
بسیاری از این آثار در فهرست ملی ثبت شدهاند، اما برخی هنوز در انتظار ثبت هستند.
جاذبههای طبیعی؛ بهشتی برای طبیعتدوستان
منطقه مهارلو به عنوان یکی از ۷ منطقه برتر گردشگری کشور، قلب تپنده طبیعت سروستان است. در اینجا با جاذبههایی شگفتانگیز روبهرو میشوید:
- دریاچه مهارلو: مهمترین جاذبه طبیعی شهرستان که با آب شور و مناظر خیرهکنندهاش، بهویژه در فصل مهاجرت پرندگان، چشم هر بینندهای را مسحور میکند.
- چشمههای آب گرم و معدنی: مانند چشمه آب درمانی مهارلو که برای بیماریهای پوستی مفید است و از سراسر کشور بازدیدکننده دارد.
- چشمه چنار مهارلو: قدمگاهی که مردم محلی آن را منسوب به حضرت علی (ع) میدانند و مقصدی محبوب برای کوهنوردان است.
- تنگ غنیمی و چشمههای بکر: در مسیر جاده سروستان-خرامه، این منطقه با طبیعت دستنخوردهاش شما را به پیادهروی دعوت میکند.
- باغات رباط: منطقهای سرسبز با باغهای زیتون و پسته که در دامنه کوههای شمالی واقع شده و مکانی ایدهآل برای گردشگری است.
شهر هدف گردشگری کوهنجان
کوهنجان در ۵۵ کیلومتری جنوب شرقی شیراز، شهری خوشآبوهوا با حدود ۶۰۰۰ نفر جمعیت است. این منطقه به دلیل قرارگیری در مسیر جادههای باستانی (استخر-شیراز-سروستان-دارابگرد و سروستان-کوار-فیروزآباد)، از دیرباز معبری برای ایلات و عشایر کوچرو بوده است. کشف سفالهای دوره هخامنشی در محوطه تاریخی کوهنجان در سال ۱۹۷۱ توسط باستانشناسان خارجی، قدمت این منطقه را به هزاران سال پیش میرساند. ویرانههای شهر براته و گورستانهای باستانی، گواهی بر تمدنی غنی در این خطه هستند.
روستای هدف گردشگری مهارلو
روستای مهارلو در ۴۵ کیلومتری سروستان و زیر نظر بخش کوهنجان اداره میشود. این روستا با حدود ۵ هزار نفر جمعیت، دارای جاذبههای طبیعی و تاریخی چشمگیری است:
- چشمه آب درمانی مهارلو: برای درمان بیماریهای پوستی شهرت دارد.
- چشمه چنار: مقصدی برای کوهنوردان و علاقهمندان به طبیعت.
- چشمه آبخونی: در ضلع غربی مهارلو، با آبی زلال و خنک.
- آب زنگی، آب محمد خالو، باغ حیدر، کوه زیره و آب بیدک: هر ساله هزاران طبیعتدوستان را به خود جذب میکنند.
صنایع دستی؛ هنرهای فراموششده
مردم سروستان از دیرباز به هنرهایی چون قالیبافی، نمدمالی، کلاهبافی، ملکیدوزی، کوزهگری و دولچهسازی مشغول بودهاند. متأسفانه برخی از این هنرها به دست فراموشی سپرده شدهاند، اما هنوز هم میتوان ردپایی از آنها در بازارهای محلی یافت.
هنر و ادب فارسی؛ زادگاه بزرگان
سروستان مهد پرورش ادیبان و هنرمندان بزرگی بوده است:
- سید نورالدین رضوی سروستانی و گلوریا روحانی از بزرگان موسیقی ایران.
- مهدی سلطانی سروستانی، بازیگر نامآشنای سینما و تلویزیون.
- سید نظامالدین جلالی سروستانی و محمد صالح سلطانی سروستانی، شاعران سرآمد ایران.
- سید منصور بدیهی (ملقب به آقای امام)، مؤسس اولین مدرسه به سبک رشدیه در سال ۱۳۲۵.
- کورش کمالی سروستانی، صادق همایونی و اکرم مؤمنی، نویسندگانی که کتابهایی ارزشمند درباره فرهنگ این شهرستان به نگارش درآوردهاند.
پوشش گیاهی و کشاورزی
سروستان بهشت کشاورزان است! پوشش گیاهی منطقه شامل درختانی چون بنه، زبان گنجشک، بادام کوهی، ارس، زرشک و بلوط میشود. اما مهمترین محصولات آن پسته و زیتون هستند. نزدیک به ۲۰۰۰ هکتار باغ پسته در این شهرستان وجود دارد و محصولاتی مانند پسته حاج شیرزا، امین فریدونی و پسته سروستان به اروپا و دیگر کشورهای جهان صادر میشوند. همچنین سروستان یکی از تولیدکنندگان عمده گندم در استان فارس است.