نام
درباره ریشه نام «تفرش» روایتهای مختلفی وجود دارد:
۱. تفرش به معنای «جایگاه تُفریش» (تُفریش = ظروف چوبی، نجاری): در لغت نامه دهخدا، تفرش به معنای «نجاری، کندهکاری روی چوب» (تفرشی = نجار) آمده است. احتمالاً در گذشته، این منطقه مرکز تولید ظروف چوبی و صنایع دستی چوبی بوده است.
۲. تحریف شده «تفرش» (Tafresh) از «تفرش» در زبان پهلوی (به معنای چوب یا بیشه).
۳. منسوب به شخصیت تاریخی به نام «تفرش» (از امرای ساسانی یا صفوی).
۴. تفرش از «تشتر» (ستاره شباهنگ – ایزد باران) در زبان اوستایی (نظریه ضعیف).
در گویش محلی (تفرشی)، آن را «تِفرِش» (با کسره ت و کسره ف) تلفظ میکنند.
شیوه نگارش
در متون تاریخی دوره صفوی و قاجار (مانند مرآت البلدان و تاریخ گزیده)، از این منطقه با نام «تفرش» یاد شده است. در دوره قاجار، تفرش به عنوان یکی از بلوکات (بخشهای) عراق عجم (استان مرکزی امروزی) شناخته میشد. در دوره پهلوی، تفرش به عنوان یکی از شهرستانهای استان مرکزی (سابقاً استان یکم) باقی ماند. پس از انقلاب ۱۳۵۷، تفرش به عنوان شهرستان مستقل (مرکز شهرستان تفرش) شناخته شد. امروزه در متون رسمی، املای «تفرش» (Tafresh) رایج است.
پیشینه
تفرش کهن؛ از جاده ابریشم تا قلاع اسماعیلیان
پیشینه سکونت در منطقه تفرش به هزاره اول پیش از میلاد (دوره مادها و هخامنشی) بازمیگردد. این منطقه بخشی از جاده ابریشم (شاخه مرکزی) و در مسیر قم (کهن دژ) به اصفهان و همدان قرار داشت. وجود تپه باستانی قلی دروازه (در نزدیکی تفرش) با سفالهای هزاره اول پ.م. و اشکانی نشان از قدمت منطقه دارد. در دوره سلجوقیان و پس از آن، منطقه تفرش تحت تأثیر اسماعیلیان (باطنیه) قرار گرفت. قلعه مصیله (در نزدیکی تفرش – فراهان؟) و دیگر قلاع اسماعیلیان در منطقه از جمله آثار آن دوران است. در دوره صفوی، با امنیت نسبی، تفرش رونق کشاورزی و صنایع دستی یافت. بازار تفرش، مسجد جامع، کاروانسراها و آبانبارها در این دوره ساخته شدند.
تفرش؛ خاستگاه رجال سیاسی ایران
تفرش در دوره قاجار و پهلوی به عنوان خاستگاه رجال سیاسی بزرگ ایران شناخته میشد. خاندانهای قائممقامی (قائم مقام فراهانی – میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی، صدراعظم عباس میرزا و محمد شاه قاجار) از تفرش (روستاهای اطراف – فراهان) برخاستند. امیرکبیر (میرزا تقی خان امیرکبیر)، صدراعظم ناصرالدین شاه، از طرف مادر اهل تفرش بود (مادر ایشان از خاندان قائم مقام تفرشی). احمد قوام (قوامالسلطنه) (نخستوزیر دوره قاجار و پهلوی) و دکتر محمد مصدق (نخستوزیر محبوب ایران) از طرف مادر به خاندان قائممقامی تفرشی وصل میشوند (مادر مصدق، ملک تاج خانم نجمالسلطنه، دختر میرزا سید محمدعلی قائممقام تفرشی بود). همچنین مشاهیر دیگری مانند حسینقلی خان نظامالسلطنه مافی (پدر داماد احمدشاه) و رجال دیگر. بنابراین تفرش به «شهر رجال سیاسی ایران» یا «مهد صدراعظمها» معروف است.
دوران پهلوی و پس از انقلاب
در دوره پهلوی، تفرش به تدریج مدرنیزه شد. جاده تفرش-ساوه-تهران احداث گردید. مهاجرت از تفرش به تهران (به دلیل نزدیکی) آغاز شد و جمعیت شهر کاهش یافت (برعکس بسیاری از شهرها). پس از انقلاب ۱۳۵۷، تفرش رشد جمعیتی ملایمی داشت. امروزه تفرش با اقتصاد کشاورزی (انگور، گردو، انار، غلات)، دامداری، صنایع دستی (فرش، گلیم) و گردشگری (آثار تاریخی، آرامگاه مشاهیر، طبیعت کوهستانی) به عنوان یکی از شهرستانهای مهم استان مرکزی (از نظر تاریخی و فرهنگی) شناخته میشود.
جغرافیا
شهرستان تفرش در شرق استان مرکزی، در منطقه کوهستانی (ارتفاعات جنوب شرقی) و در مسیر ارتباطی ساوه به اصفهان و همدان واقع شده است:
- مرکز شهرستان: شهر تفرش
- فاصله تا اراک (مرکز استان): ۱۲۰ کیلومتر (۱ ساعت و ۴۵ دقیقه)
- فاصله تا قم: ۱۰۵ کیلومتر (۱ ساعت و ۳۰ دقیقه)
- فاصله تا ساوه: ۸۰ کیلومتر (۱ ساعت و ۱۵ دقیقه)
- فاصله تا تهران: ۲۰۰ کیلومتر (۲ ساعت و ۴۵ دقیقه)
- ارتفاع از سطح دریا: ۱,۹۵۰ متر (منطقه کوهستانی و مرتفع – خنک)
- موقعیت جغرافیایی: کوهپایههای مرکزی ایران (عراق عجم)، دره تفرش (میان کوههای وفس و فراهان)
مساحت شهرستان تفرش حدود ۲,۵۰۰ کیلومتر مربع است. شهر تفرش حدود ۸ کیلومتر مربع مساحت دارد.
بخشها و شهرهای تابعه
شهرستان تفرش دارای ۲ بخش و ۲ شهر است:
- بخش مرکزی: شهر تفرش، دهستان بازرجان (بازرجان، وفس؟ وفس در شهرستان آشتیان است)، دهستان خرازان (خرازان، نوبهار،...)
- بخش فراهان (فراهان – مرکز: فرمهین؟ بخش فراهان در تقسیمات جدید از شهرستان تفرش جدا شده و به شهرستان تفرش ملحق است؟ امروزه فراهان شهرستان جداگانه است. ببخشید: در تقسیمات فعلی، فراهان شهرستان مستقلی است (مرکز: فرمهین). بنابراین تفرش دارای بخش مرکزی و بخش کهک؟ تفرش بخش فراهان را از دست داده. شهرستان تفرش امروزی شامل بخش مرکزی و بخش کهک (Kohak) است؟ بله.
تقسیمات به روز: شهرستان تفرش دارای ۲ بخش:
- بخش مرکزی: شهر تفرش، دهستان بازرجان، دهستان خرازان
- بخش کهک (کُهَک): شهر کهک (در جنوب تفرش – روستاهای کهک، رازقان،...)
(لطفاً عذرخواهی، اطلاعات دقیق تقسیمات کشوری هر از چند گاه تغییر میکند. بر اساس آخرین تقسیمات، فراهان شهرستان جدا است و تفرش بخش کهک را دارد.)
آب و هوا
تفرش دارای اقلیم سرد و نیمه خشک کوهستانی (به دلیل ارتفاع بالا) است:
- بهار: بسیار دلپذیر، سبز و پرگل، بارانی (بهترین فصل، اردیبهشت و خرداد عالی است)
- تابستان: معتدل و خنک (بیشینه ۳۰-۳۲ درجه)، شبهای خنک تا سرد – ییلاق عالی
- پاییز: طلایی و خنک، گاهی بارانی (شهریور و مهر زیبا است)
- زمستان: سرد و برفی (کمینه تا ۱۵- درجه)، برف سنگین، کولاک – برخی جادهها مسدود میشود
بارندگی سالانه متوسط (حدود ۳۵۰-۴۰۰ میلیمتر) و عمدتاً در زمستان (برف) و بهار (باران). رطوبت نسبی متوسط.
خطرات طبیعی
- بهمن و ریزش سنگ (در زمستان در جادههای کوهستانی – جاده تفرش-ساوه و تفرش-اراک).
- رانش زمین (در بارشهای سنگین).
- سیل (مسیلهای فصلی).
- زلزله: تفرش در کمربند لرزهخیز ایران مرکزی قرار دارد (گسلهای فعال – گسل تفرش، گسل آشتیان).
- خشکسالی (در سالهای کم باران – تأثیر بر کشاورزی).
نمای شهر
تفرش شهری با بافت پلکانی و کوهپایهای (بافت قدیم) و بافت نیمه مدرن (بافت جدید) است. بافت قدیمی (محلههای «قلعه (ارگ)»، «بازار»، «پایین»، «سرچشمه»، «میدان کهنه»، «محله لنگر»، «محله نو») با خانههای خشتی-آجری و سنگی (با سنگ لاشه محلی)، کوچههای باریک و پلکانی، حیاطهای مرکزی و باغچههای کوچک. بافت جدید (مناطق «شهرک ولیعصر»، «مهرگان»، «شهید رجایی»، «بلوار امام خمینی»، «بلوار انقلاب»، «میدان قائم (قائم مقام فراهانی)»، «میدان امام حسین») با خیابانهای عریضتر، آسفالت بهتر و ساختمانهای نوساز (اغلب ۲-۳ طبقه، بعضاً ۴ طبقه، با نمای آجری و سنگی).
خیابانها و میدانهای اصلی
- میدان قائم (قائم مقام فراهانی – مرکزی، قطب تجاری، مجسمه قائم مقام)
- خیابان امام خمینی (راسته بازار جدید)
- خیابان شریعتی
- خیابان طالقانی
- خیابان ولیعصر
- میدان امام حسین (امامزاده زید)
- میدان آزادی (ورودی از سمت ساوه)
معماری
معماری سنتی تفرش تحت تأثیر اقلیم سرد و کوهستانی، مصالح محلی (سنگ لاشه، آجر، خشت) و فرهنگ ایرانی-اسلامی شکل گرفته است:
ویژگیهای معماری سنتی (کوهپایهای-مرکزی)
- خانههای سنگی-آجری با دیوارهای ضخیم (۴۰-۵۰ سانتیمتر) – عایق سرما و گرما
- سقف مسطح با تیر چوبی و پوشش کاهگل (در قدیم) – در خانههای جدیدتر سقف شیروانی (برای دفع برف)
- ایوان رو به جنوب (تالار یا بالاخانه) برای استفاده از نور و گرمای خورشید در زمستان
- پنجرههای کوچک چوبی (در قدیم) و دوجداره جدید
- شومینه و بخاری دیواری (در گذشته بخاری هیزمی)
- حیاط مرکزی با حوض و باغچه (کوچک)
نمونههای شاخص معماری سنتی و تاریخی
- بازار قدیم تفرش (راسته بازار سرپوشیده، دوره قاجار و صفوی): طاقهای آجری، دکانهای قدیمی (فرش، پارچه، ادویه، مسگری، آهنگری). فعال در ساعات خاص.
- مسجد جامع تفرش (مسجد جامع قدیم، دوره قاجار و صفوی): بنای آجری با شبستانی ستوندار، محراب گچبری، مناره آجری.
- حمام تاریخی تفرش (دوره قاجار، با گنبدها و طاقهای آجری – در حال مرمت)
- آبانبارهای تاریخی (چندین آبانبار با گنبد آجری در محلههای قدیمی – آبانبار حاج میرزا محسن، آبانبار مدرسه، ...)
- امامزاده زید بن علی (امامزاده زید تفرش): بقعه متبرک با گنبد فیروزهای و کاشیکاری، بنای تاریخی (دوره صفوی و قاجار). مهمترین زیارتگاه تفرش.
- امامزاده ابراهیم و اسحاق (تفرش).
- کاروانسرای تفرش (کاروانسرای شاه عباسی – در مرکز شهر، امروزه کاربری اداری یا تجاری دارد؟ در حال مرمت).
- خانه تاریخی قائم مقام فراهانی (منزل میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی – در تفرش؟ بله، خانه تاریخی متعلق به خاندان قائممقام – در حال مرمت و تبدیل به موزه).
- بقعه پیر مرادآباد (زیارتگاه عارفان – در نزدیکی تفرش).
معماری معاصر
ساختمانهای جدید با اسکلت بتنی، نمای آجری یا سنگ (تراورتن)، سقف شیروانی با سفال (یا سقف تخت با عایق رطوبتی و حرارتی)، پنجرههای دوجداره آلومینیومی یا یوپیویسی، عایق حرارتی. ارتفاع حداکثر ۴ طبقه.
جمعیتشناسی
بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر تفرش ۲۵,۷۵۸ نفر و جمعیت کل شهرستان تفرش (بدون فراهان) حدود ۴۳,۰۰۰ نفر بوده است. برآورد سال ۱۴۰۳ جمعیت شهر تفرش را حدود ۲۶,۰۰۰-۲۸,۰۰۰ نفر میداند. نرخ رشد جمعیت حدود ۰.۳ درصد در سال (بسیار پایین، به دلیل مهاجرت به تهران، ساوه، قم، اراک – تفرش یکی از شهرستانهای مهاجرفرست استان مرکزی است).
گروههای قومی
تفرش شهری با اکثریت فارس (تفرشی) و اقلیتهای لر، ترک و کرد (بسیار کم) است:
- فارسها (تفرشیها، پارسیان): حدود ۹۵-۹۸ درصد، مسلمان شیعه، به فارسی با لهجه تفرشی (یکی از اصیلترین لهجههای فارسی – حفظ واژگان فارسی میانه، نزدیک به لهجه همدانی و اراکی) سخن میگویند.
- لرها و ترکها (مهاجران محدود): کمتر از ۵ درصد.
ویژگی لهجه تفرشی: لهجه تفرشی بسیار خاص و قدیمی است. برخی ویژگیها:
- تبدیل «ان» به «ون» (میرَوَن، ببخشَوَن)
- «چِه» به جای «چه»
- «هِ» به جای «هست» (اونه هِ)
- واژگان خاص: «خُش» (خوب)، «گِرِه» (بگیر)، «وَخت» (وقت)، «تاس» (تا)، «اِش» (او)
- حفظ واژگان پهلوی مانند «وِی» (او – غایب).
دین
اکثریت قریب به اتفاق مردم تفرش مسلمان و شیعه دوازدهامامی (بیش از ۹۹ درصد) هستند. اقلیت بسیار ناچیزی از اهل سنت (در میان مهاجران) وجود ندارد.
اقتصاد
اقتصاد تفرش بر پایه کشاورزی (انگور، گردو، انار، غلات، بادام، صیفیجات)، باغداری، دامداری، صنایع دستی (فرش، گلیم) و خدمات دولتی استوار است. صنعت چندانی در تفرش وجود ندارد (به دلیل مهاجرت نیروی کار به شهرهای صنعتی اطراف).
کشاورزی (قطب انگور و گردوی استان مرکزی)
- انگور: تاکستانهای دامنه کوه (ارقام «بیدانه سفید»، «بیدانه قرمز»، «عسگری»، «یاقوتی»، «شاهانی»، «فخری»، «کشمشی»). تفرش قطب تولید انگور و کشمش در استان مرکزی.
- کشمش و شیره انگور: تولید کشمش (سبز، زرد، سیاه) و شیره انگور (دوشاب) – فرآوردههای سنتی مهم.
- گردو: باغات گردو در مناطق مرتفع (ارقام محلی و ژنوتیپهای مرغوب).
- انار: باغات انار در دشت (ارقام «شیرین»، «ملس»، «دانهسیاه»).
- بادام و سیب و گلابی (باغات محدود).
- گندم و جو (دیم و آبی – دشت تفرش).
- سبزیجات و صیفیجات (گوجه، خیار، بادمجان، کدو، پیاز – کشت در گلخانههای کوچک و فضای باز).
دامداری و لبنیات
- پرورش گوسفند (نژاد افشاری و لری)، بز و گاو (بومی).
- تولید لبنیات سنتی (پنیر محلی (پنیر تفرشی – شور و فتا)، کره، ماست، دوغ، قره قوروت).
صنایع تبدیلی و تولیدی
- کارگاههای بستهبندی کشمش و تولید شیره انگور
- کارخانه آرد
- قالیبافی و گلیمبافی (صنعت دستی مهم – فرش تفرش (طرحهای لچک ترنج و هندسی) – صادرات به تهران و سایر استانها)
- جاجیمبافی، سفالگری (تکو تاک)، چوبتراشی.
خدمات و تجارت
- بازار هفتگی (روزهای جمعه یا پنجشنبه): عرضه انگور، گردو، انار، کشمش، شیره، سبزیجات، لبنیات محلی، دام زنده، صنایع دستی.
- بازار روزانه (خیابان امام خمینی، میدان قائم)
- تکفروشیهای خرد و فروشگاههای زنجیرهای محدود.
گردشگری
تفرش به دلیل پیشینه تاریخی (بافت قدیم، بازار، مسجد، آبانبارها، حمام)، آرامگاه امامزاده زید، زادگاه و خانه قائم مقام فراهانی (مشاهیر سیاسی) و طبیعت کوهستانی (باغات انگور و گردو، ییلاقات) مقصدی برای گردشگری تاریخی-فرهنگی-طبیعی (عمدتاً گردشگران داخلی از تهران، قم، اراک، ساوه) است.
جاذبههای تاریخی و فرهنگی
- بافت تاریخی تفرش (محلههای قدیمی، کوچههای پلکانی، خانههای سنگی-آجری) – پیادهروی و عکاسی.
- بازار قدیم تفرش (راسته بازار سرپوشیده قاجاری)
- مسجد جامع تفرش
- حمام تاریخی تفرش (در حال مرمت)
- آبانبارهای تاریخی (چند آبانبار گنبدی)
- امامزاده زید بن علی (امامزاده زید تفرش – بقعه متبرک با گنبد فیروزهای، معماری صفوی و قاجار) – مهمترین زیارتگاه.
- خانه تاریخی قائم مقام فراهانی (منزل میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی – در حال مرمت و تجهیز به موزه).
- بقعه پیر مرادآباد (در ۵ کیلومتری تفرش – عارف محلی).
- کاروانسرای تفرش (دوره صفوی – در مرکز شهر).
جاذبههای طبیعی
- باغات انگور و گردو و انار (اطراف شهر، روستاهای بازرجان، خرازان، کهک، رازقان): مناظر سبز و دلنواز در بهار و تابستان، چیدن انگور و گردو و انار در فصل برداشت (شهریور و مهر).
- ییلاقات و ارتفاعات (کهک، رازقان، بازرجان): کوهپیمایی، طبیعتگردی، عکاسی از گلهای وحشی (شکوفههای درختان در بهار، لاله واژگون، شقایق).
- تپه باستانی قلی دروازه (در نزدیکی تفرش – آثار باستانی).
- چشمههای آب معدنی (چشمه آب گرم؟ خنک – محدود).
روستاهای هدف گردشگری
- روستای کهک (کهک – مرکز بخش کهک، باغات انگور و گردو، هوای خنک)
- روستای بازرجان (بازرجان، بافت قدیم، باغات)
- روستای خرازان (باغات)
- روستای رازقان (ییلاق)
فعالیتهای تفریحی
- بازدید از بافت تاریخی و آبانبارها
- زیارت امامزاده زید
- بازدید از خانه تاریخی قائم مقام فراهانی (موزه)
- پیادهروی در باغات و چیدن انگور و گردو در فصل برداشت (با اجازه باغدار)
- کوهنوردی در ارتفاعات کهک و رازقان
- خرید کشمش، شیره انگور و صنایع دستی
زیرساخت
ترابری
- جاده: تفرش بر روی جاده ۷۱ (ساوه-تفرش-خمین) و جاده ۴۸ (تفرش-اراک) قرار دارد. فاصله تا ساوه ۸۰ کیلومتر (جاده کوهستانی آسفالت خوب – ۱ ساعت و ۱۵ دقیقه)، تا قم ۱۰۵ کیلومتر، تا تهران ۲۰۰ کیلومتر (از طریق ساوه – ۲ ساعت و ۴۵ دقیقه).
- اتوبوس: پایانه مسافربری تفرش (کوچک) با خطوط منظم به تهران، قم، ساوه، اراک، خمین، محلات (تعداد محدود).
- تاکسی و سرویسهای آنلاین: تاکسی خطی درون شهری و بین شهری (به ساوه، قم، اراک). اسنپ و تپسی در تفرش فعال نیستند (تنها تاکسی تلفنی محلی).
- راهآهن: نزدیکترین ایستگاه راهآهن در ساوه (۸۰ کیلومتر) و قم (۱۰۵ کیلومتر) است.
- فرودگاه: نزدیکترین فرودگاه، فرودگاه بینالمللی امام خمینی (تهران – ۱۸۰ کیلومتر) و فرودگاه قم (در حال احداث) است.
فضای سبز
سرانه فضای سبز تفرش خوب است (حدود ۱۸ متر مربع). پارکهای اصلی:
- پارک ملت (مرکز شهر)
- پارک کوهستان (دامنه کوه مشرف به شهر)
- پارک بانوان
- پارک جنگلی (محدود)
بهداشت و سلامت
- بیمارستان قائم (عج) تفرش: تنها بیمارستان شهرستان، با ۶۴ تخت مصوب، بخشهای داخلی، جراحی عمومی، زنان و زایمان، اطفال، آیسییو، اورژانس.
- بیمارستان تأمین اجتماعی (ندارد).
- درمانگاه تخصصی شهدا (محدود).
- کمبود پزشک فوق تخصص: بیماران با شرایط حاد به ساوه (۸۰ کیلومتر) یا قم (۱۰۵ کیلومتر) یا تهران (۲۰۰ کیلومتر) منتقل میشوند.
فرهنگ و هنر
تئاتر و سینما
- سینما (سالن سینما ندارد). تئاترهای محلی (تعزیه، نقالی) و آیینهای سنتی در مناسبتها در تالار فرهنگ و ارشاد اسلامی تفرش و حسینیهها برگزار میشود.
موسیقی
موسیقی محلی تفرشی (با سازهای کمانچه، تار، سهتار، سنتور، دف، دهل، سورنا) – تحت تأثیر موسیقی نواحی مرکزی (همدان، اراک). در مراسم عروسی، جشنهای محلی و مذهبی نواخته میشود. آوازهای محلی (چهاربیت، تصنیف) به فارسی تفرشی.
آیینها و سنتها
- آیینهای عاشورا و محرم (سینهزنی، زنجیرزنی، نخلگردانی، تعزیه) – با شور خاصی برگزار میشود.
- جشنهای نوروزی (سیزدهبهدر در ییلاقات و پارکها).
- مراسم برداشت انگور (شهریور و مهر) – جشنواره انگور تفرش (غیر رسمی).
- بازیهای محلی: الک دولک، هفت سنگ، کشتی محلی.
صنایع دستی
- قالی و قالیچه تفرش (طرحهای لچک ترنج، گلدار، هندسی – معروف و مرغوب)
- گلیم و جاجیم
- سفالگری (تکو تاک)
- چوبتراشی (ساخت قاشق چوبی، دسته چاقو، ظروف چوبی)
- حصیربافی (محدود)
موزهها
تفرش موزه رسمی ندارد. موزه کوچک مردمشناسی (در محل حمام تاریخی در حال مرمت) و موزه قائم مقام فراهانی (در خانه تاریخی قائم مقام – در حال تجهیز) در دست تأسیس است.
ورزش
- کوهنوردی و پیادهروی کوهستانی (ارتفاعات کهک، رازقان) – محبوبترین ورزش
- کشتی (آزاد و فرنگی، کشتی با چوخه (محلی))
- فوتبال: تیم شهرداری تفرش (لیگ استان مرکزی). ورزشگاه اصلی: ورزشگاه تختی تفرش (گنجایش ۳,۰۰۰ نفر).
- دوچرخهسواری کوهستان (جاده تفرش-کهک، تفرش-رازقان).
اماکن ورزشی
- ورزشگاه تختی (چمن مصنوعی)
- سالن ورزشی شهدا (چندمنظوره – والیبال، فوتسال، بسکتبال)
- باشگاه بدنسازی (چندین باشگاه خصوصی)
آموزش و پژوهش
- دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفرش (تأسیس ۱۳۸۵، با دانشکدههای کشاورزی، علوم انسانی، فنی و مهندسی – کوچک).
- دانشگاه پیام نور مرکز تفرش.
- دانشگاه علمی کاربردی (مرکز تفرش) (رشتههای کشاورزی، صنایع دستی).
- آموزشکده فنی و حرفهای (مرکز تفرش) (بسیار کوچک).
- حوزه علمیه امام جعفر صادق (ع) (شیعه).
مشکلات زیستمحیطی
- خشکسالی و کمبود آب (تنش آبی در تابستان – کاهش بارش برف در کوهستان).
- مهاجرت جوانان به تهران، ساوه، قم، اراک (کاهش جمعیت جوان و تحصیلکرده – شهر خالی از سکنه میشود).
- بافت فرسوده (محلههای قدیمی اطراف بازار و امامزاده زید).
- فاضلاب: شبکه فاضلاب شهری در حال احداث (بیشتر منازل از چاه جذبی استفاده میکنند).
- مدیریت پسماند (سایت دفن زباله استاندارد ندارد).
- آلودگی هوا (در زمستان به دلیل استفاده از سوخت مایع – محدود).
سیاست
تفرش مرکز شهرستان تفرش در استان مرکزی است. شهرستان تفرش از قدیم (دوره قاجار) به عنوان یکی از شهرستانهای استان مرکزی (سابقاً عراق عجم) شناخته میشد. فرماندار تفرش توسط استاندار مرکزی منصوب میشود. شهرداری تفرش (یک منطقه شهرداری) توسط شورای اسلامی شهر تفرش (با ۷ عضو) اداره میشود. امام جمعه تفرش (نماینده ولی فقیه) از روحانیون شیعه است.
روستاهای شهرستان تفرش
بر اساس دادههای ایرانگاه، در شهرستان تفرش ۱۳۷ آبادی در ۶ دهستان و ۲ بخش ثبت شده است که ۱۰۵ آبادی از آنها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبتشدهی آنها ۲۷٬۳۷۶ نفر است. فهرست کامل را در صفحهی روستاهای شهرستان تفرش ببینید.
دهستانهای شهرستان تفرش
- دهستان فرمهین — بخش فراهان، ۴۱ آبادی، ۱۱٬۱۳۴ نفر جمعیت
- دهستان فشک — بخش فراهان، ۱۸ آبادی، ۷٬۰۲۷ نفر جمعیت
- دهستان رودبار — بخش مرکزی، ۳۰ آبادی، ۳٬۷۴۰ نفر جمعیت
- دهستان بازرجان — بخش مرکزی، ۲۸ آبادی، ۲٬۸۸۷ نفر جمعیت
- دهستان کوه پناه — بخش مرکزی، ۱۱ آبادی، ۱٬۴۸۷ نفر جمعیت
- دهستان خرازان — بخش مرکزی، ۹ آبادی، ۱٬۱۰۱ نفر جمعیت
پرجمعیتترین روستاهای شهرستان تفرش
- روستای تلخ اب — دهستان فشک، ۳٬۱۰۰ نفر
- روستای غیاثآباد — دهستان فرمهین، ۱٬۳۳۳ نفر
- روستای دستجان — دهستان فرمهین، ۱٬۲۸۶ نفر
- روستای فشک — دهستان فشک، ۱٬۲۳۶ نفر
- روستای تبرته — دهستان فرمهین، ۱٬۰۶۴ نفر
- روستای امیراباد — دهستان فرمهین، ۹۵۴ نفر
- روستای شیرینآباد — دهستان فرمهین، ۸۴۳ نفر
- روستای ماستر — دهستان فشک، ۷۴۱ نفر
- روستای شتریه — دهستان فرمهین، ۶۲۰ نفر
- روستای مجدابادکهنه — دهستان فرمهین، ۵۹۲ نفر
بانکها و شعب بانکی تفرش
بر اساس دادههای ایرانگاه، ۱۸ شعبه از ۱۱ بانک در شهرستان تفرش فعال است که ۲ شعبه از آنها دارای خودپرداز هستند. پرشعبهترین بانکهای تفرش بانک کشاورزی با ۴ شعبه، بانک ملی ایران با ۲ شعبه و بانک ملت با ۲ شعبه هستند.
فهرست شعب بانکها در تفرش
- شعب بانک کشاورزی در تفرش — ۴ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در تفرش — ۲ شعبه، ۲ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک ملت در تفرش — ۲ شعبه
- شعب پست بانک ایران در تفرش — ۲ شعبه
- شعب بانک سپه در تفرش — ۲ شعبه
- شعب بانک مسکن در تفرش — ۱ شعبه
- شعب بانک قرضالحسنه مهر ایران در تفرش — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در تفرش — ۱ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در تفرش — ۱ شعبه
- شعب بانک تجارت در تفرش — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در تفرش — ۱ شعبه
بیمارستانهای تفرش
در ایرانگاه یک بیمارستان از شهرستان تفرش ثبت شده است که ۵۲ تخت فعال دارد.
- بیمارستان والفجر تفرش — عمومی، ۵۲ تخت فعال