مردمشناسی
جمعیت
بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر تکاب ۴۹,۵۳۶ نفر بوده است.
قومیت و زبان
مردم خونگرم تکاب به دو زبان ترکی آذربایجانی و کردی سورانی سخن میگویند و این تنوع زبانی، جلوهای از همزیستی مسالمتآمیز اقوام در این دیار است.
دین و مذهب
اهالی این شهر پیرو دین اسلام و دارای مذاهب گوناگونی از جمله شیعه دوازدهامامی، اهل سنت شافعی و اهل حق هستند.
نامگذاری
تکاب در لغت به معنای «آب باریک» و «زمینی با آب کم» آمده است. این شهر تا سال ۱۳۱۶ خورشیدی با نام «تیکانتپه» یا «تیکانتپه افشار» شناخته میشد. نام افشار برگرفته از ایل بزرگ افشار، از ترکمانان، است. شاه اسماعیل صفوی گروهی از این ایل را به خراسان کوچاند و سپس شاه عباس صفوی برای کاهش نفوذ اقوام محلی، آنان را به منطقه ارومیه و افشار آورد. این منطقه به دو بخش تقسیم میشد: محال علیا به مرکزیت تکاب و محال سفلی به مرکزیت شاهیندژ.
پیشینه
ناحیهای که امروز تکاب نام دارد، در سالنامههای آشوری از نیمه دوم سده نهم پیش از میلاد با نام «زاموآ» ثبت شده است. این سرزمین مسکن اقوام باستانی لولوبی و گوتی بود و بعدها دولت ماننا در آن شکل گرفت. از دوره مادها، غار کرفتو با معماری سنگی شگفتانگیز خود به جا مانده است. در کاوشهای باستانشناسی تخت سلیمان و زندان سلیمان، آثاری از دوره هخامنشیان و ساسانیان کشف شده که نشان از تمدنی درخشان در این منطقه دارد.
وضعیت طبیعی
جغرافیا
تکاب از نظر جغرافیا، تاریخ و زبان، بخشی از منطقه آذربایجان (آتورپاتکان) و مکریان محسوب میشود.
رودخانهها
رودخانههای تکاب به سه دسته دایمی، فصلی و اتفاقی تقسیم میشوند. تنها رود پرآب و دایمی منطقه، رودخانه ساروق است که شاخه اصلی زرینه رود را تشکیل میدهد. از رودهای فصلی میتوان به قجور چایی و حاج بابا چایی و از رودهای اتفاقی به رجال چایی اشاره کرد.
آب و هوا
ارتفاع ۱۸۴۰ متری تکاب از سطح دریا، آن را به مرتفعترین شهر استان تبدیل کرده است. زمستانهای سرد و برفی و تابستانهای معتدل و خشک، ویژگی بارز آب و هوای این منطقه است. میانگین بارش سالانه حدود ۳۵۰ میلیمتر است و تکاب اغلب در کنار فیروزکوه، عنوان سردترین شهر ایران را به خود اختصاص میدهد. سردترین ماههای سال دی و بهمن و گرمترین آنها تیر و مرداد هستند.
اقتصاد
اقتصاد تکاب بر پایه کشاورزی و دامپروری استوار است. اما نقطه عطف اقتصادی آن، معادن طلاست. بزرگترین مجموعه تولید طلای ایران با ذخایر ۸۰ تن طلای خالص در معادن زرهشوران و آقدره در تکاب قرار دارد.
سرشناسان
- حسن انوری: چهره ماندگار ادبیات، استاد زبان و ادبیات فارسی و عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی
- سید یحیی یثربی: استاد فلسفه و الهیات دانشگاه علامه طباطبایی
- مراد اورنگ: ایرانشناس و پژوهشگر تاریخ ایران باستان
گردشگری
تخت سلیمان (آتشکده آذرگشنسب)
تخت سلیمان مجموعهای تاریخی با دریاچهای طبیعی، آتشکده آذرگشنسب، معبد آناهیتا و کاخ شاهی است که بر صفحهای سنگی از رسوبات میلیونساله بنا شده است. اوج شکوفایی این مکان در دوره ساسانیان بود و برای آنان همان ارزشی را داشت که تخت جمشید برای هخامنشیان. در سال ۶۲۴ میلادی، خسرو پرویز از هراکلیوس شکست خورد و آتشکده ویران شد. پس از قرنها فراموشی، در دوره ایلخانی دوباره رونق یافت. حصار این مجموعه با ۳۸ برج و دو دروازه، مساحتی حدود ۱۲۴,۰۰۰ متر مربع را در بر میگیرد.
جاذبههای گردشگری
- آب سرد معدنی روستای اوغولبیگ: در دربند واقع شده و خواص درمانی شگفتانگیزی دارد.
- نور تپه: اثر تاریخی در روستای اغولبیک که هم زیارتگاه و هم کوره آجرپزی بوده است.
صنایع دستی
فرش افشار
فرش افشار تکاب، معروف به «فرش آهنین» به دلیل دوام و کیفیت بالا، شهرت جهانی دارد. زنان و دختران هنرمند تکاب، قالیهایی نفیس با نقشهای الهام گرفته از فرهنگ و طبیعت منطقه میبافند. رنگهای گیاهی به کار رفته در این فرشها، جلوای خاص به آنها بخشیده است.
سوغات
- فرش دستباف افشار
- گلیم، جاجیم، صنایع چوبی و پشمی
- عسل طبیعی
- سیب درختی
- گیاهان دارویی
- طلا و جواهرات
مدارس
نخستین مدرسه تکاب، مدرسه محمدیه (شهید چمران کنونی) در سال ۱۲۹۶ خورشیدی ساخته شد. مدرسه دخترانه زند در سال ۱۳۲۰ و نخستین دبیرستان در سال ۱۳۳۲ تأسیس شدند.
پلاک خودرو
پلاک خودروهای تکاب با کد ۲۷ ق (استان آذربایجان غربی) شمارهگذاری میشود.
ترابری
- فاصله تکاب تا ارومیه (مرکز استان): ۲۸۰ کیلومتر
- فاصله تکاب تا تهران: ۵۰۰ کیلومتر
