طالقان؛ نگین ییلاقی البرز در دل کوه‌های سرسبز

مردم

زبان

زبان مردم طالقان، گویشی غنی و متنوع است که به دو شاخه اصلی تقسیم می‌شود: روستاهای شرقی منطقه، از جوستان تا کوه‌های کندوان، به لهجه «طبری طالقانی» سخن می‌گویند و از جوستان به سمت غرب، گویش «تاتی طالقانی» رایج است. بسیاری از پژوهشگران، این گویش‌ها را از خانواده زبان‌های طبری (مازندرانی) می‌دانند. منیژه یوحنایی، زبان‌شناس برجسته، حوزه گستردگی زبان طبری را از شرق تا گرگان و از جنوب تا شهمیرزاد، دماوند، لواسانات و حتی طالقان و تنکابن توصیف کرده است. این تنوع زبانی، نشان‌دهنده تاریخ پرفراز و نشیب و پیوندهای فرهنگی عمیق این منطقه با نواحی اطراف است.

فرهنگ

مردم طالقان، رسم‌ها و آیین‌های کهن و زیبایی دارند که هر کدام داستانی برای گفتن دارند. از جمله این رسوم می‌توان به «پنجه پیتک» در پنج روز پایانی سال و «چله شو» (شب یلدا) اشاره کرد که در طالقان با آدابی خاص برگزار می‌شود. آیین «تیرماه سیزده شو» نیز که از ویژگی‌های مشترک گیلان و مازندران است، در بخش‌هایی از طالقان زنده نگه داشته شده است. اما شاید جذاب‌ترین بخش فرهنگ مردم این دیار، علاقه وافری است که به شعرخوانی و داستان‌گویی دارند. معروف‌ترین داستان عاشقانه محلی، «عزیز و نگار» است؛ روایت دو دلداده از روستای آردکان که قدمت آن به چند قرن می‌رسد و بسیاری آن را آخرین حلقه گمشده دلدادگی در ادبیات فارسی می‌دانند. همچنین، نوعی گاهشماری محلی به نام «گاه‌شماری طالقانی» در این منطقه رواج دارد.

تاریخچه

طالقان بخشی از سرزمین کهن «رویان» بوده است؛ منطقه‌ای آباد در غرب مازندران که شامل بخش‌هایی مانند کجور، کلارستاق، الموت، طالقان، رودبار قصران و لارقصران می‌شد. شهر طالقان از به هم پیوستن چهار محله به نام‌های شهرک، گلینک، کولج و پرده‌سر شکل گرفته است. جالب است بدانید که مرکز بخش طالقان در ابتدا روستای کولج بود و در سال ۱۳۲۴ به شهرک (طالقان امروزی) منتقل شد.

در کتاب «فرهنگ جغرافیایی ایران» نوشته حسینعلی رزم‌آرا که در سال ۱۳۲۸ چاپ شده، از طالقان به عنوان قصبه‌ای با ۱۳۵۲ نفر جمعیت یاد شده که مردم آن به زبان مازندرانی صحبت می‌کردند و شغل اصلی‌شان زراعت، گله‌داری و بافت کرباس و گلیم بود. جاده دسترسی به این منطقه تا سال ۱۳۲۷ مالرو بوده و اولین بار در تابستان همان سال، یک ماشین تا پل شهرک رسیده است.

امروزه، دو مسیر اصلی برای رسیدن به طالقان وجود دارد: یکی جاده قدیمی که از کرج-قزوین منشعب می‌شود و دیگری جاده جدیدی که از بالای شهر هشتگرد و روستای فشند شروع می‌شود و در سال ۱۳۹۹ افتتاح شده است. این جاده آسفالته ۴۰ کیلومری، پس از عبور از کوه‌های البرز و چشمه‌های زیبا، در پایین روستای ورکش به سمت شهرک طالقان ادامه پیدا می‌کند.

ریشه نام

درباره ریشه نام طالقان، نظرات مختلفی وجود دارد. دهخدا آن را معرب «تالکان» می‌داند و به وجود سنگی سفید و براق به نام «طلق» در این منطقه اشاره می‌کند. برخی دیگر، «طالقان» را شکل تغییر یافته «تلکان» به معنای «سرزمین پر کوه» می‌دانند که با جغرافیای کوهستانی منطقه همخوانی دارد. جلال آل‌احمد نیز در کتاب «اورازان» به روایتی محلی اشاره می‌کند که می‌گوید معاویه یا یزید این ناحیه را از مالیات «طلاق» داده بودند.

جاذبه‌های فرهنگی و تاریخی

• قلعه ارژنک: بر فراز قله‌ای بلند در منطقه میناوند قرار دارد و چشم اندازی حیرت‌انگیز دارد.
• قلادوش: در منطقه میناوند واقع شده و یکی از مقاصد جذاب برای طبیعت‌گردان است.
• قله شاه البرز طالقان: این قله طولانی‌ترین پیمایش کوهنوردی در کل کشور را به خود اختصاص داده است و برای کوهنوردان حرفه‌ای یک چالش بزرگ محسوب می‌شود.

صنایع دستی

طالقان به صنایع دستی متنوعی از جمله گلیم، جاجیم، کرباس و قالی‌های دستباف معروف است. این هنرها که عمدتاً توسط زنان منطقه انجام می‌شود، نمادی از ذوق و سلیقه مردم این دیار است.

روستاها

طالقان در پروژه‌های خواهرخواندگی با سایر مناطق، همواره به عنوان نمادی از فرهنگ و طبیعت غنی ایران معرفی شده است.

بانک‌ها و شعب بانکی طالقان

بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۲ شعبه از ۲ بانک در شهرستان طالقان فعال است که ۱ شعبه از آن‌ها دارای خودپرداز است.

فهرست شعب بانک‌ها در طالقان

• شعب بانک ملی ایران در طالقان — ۱ شعبه، ۱ شعبه دارای خودپرداز
• شعب بانک ملت در طالقان — ۱ شعبه

بیمارستان‌های طالقان

در ایران‌گاه ۲ بیمارستان از شهرستان طالقان ثبت شده است.

• بیمارستان شهدای طالقان — عمومی
• مرکز درمان بستر شهید البرزی طالقان — عمومی