پراکندگی ترکمنها
بیشتر ترکمنها در ترکمنستان سکونت دارند؛ جمعیت این کشور در سال ۲۰۲۲ حدود ۷ میلیون و ۵۷ هزار نفر بوده است. در ایران، ترکمنها حدود ۱ درصد از جمعیت کشور را تشکیل میدهند که معادل نزدیک به ۱ میلیون نفر (بر اساس آمار سال ۲۰۲۱) است. آنها بیشتر در جنوبشرقی دریای خزر، در دشت گرگان و اطراف رودخانههای اترک و گرگانرود زندگی میکنند. از لحاظ استانی، سکونتگاههای اصلی آنها در استانهای گلستان (بهویژه بخش شمالی) و خراسان شمالی (شهرستان راز و جرگلان) پراکنده است. شهرهای مهم ترکمننشین ایران عبارتند از: بندر ترکمن، گنبد قابوس، کلاله، آق قلا، گمیشان، مراوهتپه و اینچهبرون.
در افغانستان نیز ترکمنها بیشتر در شمالغربی این کشور، بهویژه نوار مرزی دو ولایت فاریاب و جوزجان با ترکمنستان، زندگی میکنند.
تاریخ مختصر
نام «ترکمن» از سدهی پنجم هجری (یازدهم میلادی) به شکل جمع فارسی «ترکمان» توسط نویسندگانی مانند گردیزی و ابوالفضل بیهقی به کار رفته و به همان معنی «اغوز» در ترکی و «غز» در عربی و فارسی استفاده شده است. غزان نخست در آسیای مرکزی سکونت داشتند و در کتیبههای اورخون (مربوط به سدهی هشتم میلادی) از آنها یاد شده است. برخی از این اقوام اغوز موفق به تشکیل دولتهای بزرگی در جهان شدند.
موسیقی ترکمنی
ساز اصلی در موسیقی ترکمنی، دمبوره یا تنبور (همان دوتار) است. نواختن کمانچه و نی نیز در بین ترکمنها رواج دارد. در دهههای اخیر، برخی از هنرمندان به اجرای نغمات این موسیقی با سازهای الکترونیک روی آوردهاند.
طوایف ترکمن
عمدهی طوایف ترکمن ساکن در ایران شامل: خزرلی، نرزیم، آناولی، ناخورلی، چاوادار، اساری، گوکلان، سالیر، ساریق، تیکه، یومود و تورکمان هستند. همچنین طوایف بزرگ دیگری نیز وجود دارند که به طور کلی به گروههای مختلف تقسیم میشوند.
نکتهی قابل توجه، وجود چهار طایفهی مقدس به نام «اولاد» در میان ترکمنهاست. این طوایف که خود را از نسل خلفای راشدین میدانند، در نزد ترکمنها بسیار محترم شمرده میشوند.
ژنتیک
بر اساس مطالعات ژنتیکی، هاپلوگروپ Q-M242 که در سیبری، جنوبشرق آسیا و آسیای مرکزی به وفور یافت میشود، درصد زیادی از نسب پدری ترکمنها را تشکیل میدهد. برای مثال، در نمونهای از ترکمنهای استان گلستان ایران، ۴۲٫۶٪ از این هاپلوگروپ مشاهده شده است. این در حالی است که هاپلوگروپ غالب در میان آذریها، J2 است که نشاندهندهی تأثیر کم تبار اغوزها در میان مردم آذربایجان میباشد.
مطالعات دیانای میتوکندریایی نیز ترکیبی از نسبهای اوراسیای غربی و شرقی را در ترکمنها نشان میدهد.
نگارخانه
تصاویری از فرهنگ، لباس و هنر ترکمنها در این بخش قابل مشاهده است.