نامگذاری
درباره ریشه نام «ارومیه» نظریههای جالبی وجود دارد. برخی آن را برگرفته از واژه آشوری «اور» به معنای شهر و «میه» به معنای آب میدانند و آن را «شهر آب» معنا میکنند. در متون کهن ایرانی، از این منطقه با نام «چیچست» (به معنای درخشان و شفاف) یاد شده که اشاره به دریاچه نمک آن دارد. این شهر در دوره پهلوی به «رضائیه» تغییر نام داد، اما پس از انقلاب اسلامی دوباره به نام اصیل خود بازگشت. مردم محلی آن را «اورمو» یا «اورمیه» مینامند و در زبانهای مختلف از جمله ترکی آذربایجانی، کردی، ارمنی و عربی نامهای گوناگونی برای آن ثبت شده است.
تاریخ
ارومیه شهری با قدمتی چند هزار ساله است. عقیده بر این است که این شهر در هزاره دوم پیش از میلاد تأسیس شده است. اشیای باستانی یافت شده در تپههای اطراف (مانند گوک تپه) گواه این تاریخ کهن هستند. این منطقه در دوران باستان بخشی از تمدنهای اورارتو و مانّا بوده و تحت تأثیر تمدن قدرتمند آشور قرار داشته است.
پس از ورود اسلام به ایران، ارومیه به تدریج به شهری مهم در آذربایجان تبدیل شد. جغرافیدانان قرن چهارم هجری از پرآبی و حاصلخیزی آن بسیار گفتهاند. این شهر در طول تاریخ شاهد رویدادهای پرفراز و نشیبی بوده است؛ از حملات ترکمانان و مغولان گرفته تا نبردهای خونین میان صفویان و عثمانیان. در دوره صفوی، شاه عباس اول پس از سرکوب شورشها، ایل افشار را در این منطقه ساکن کرد. در دوران معاصر نیز ارومیه درگیر جنگهای جهانی و تنشهای قومی و مذهبی بود، اما همواره از دل این حوادث سرافراز بیرون آمده است.
وضعیت طبیعی
جغرافیا
ارومیه در دشتی حاصلخیز و در ۲۰ کیلومتری غرب دریاچه ارومیه واقع شده است. این شهر با ارتفاع ۱۳۳۲ متر از سطح دریا، توسط کوههای سرسبزی مانند کوه سیر، قیزقلعه و چهل مر شهیدان احاطه شده است. این موقعیت جغرافیایی، آب و هوایی معتدل و چشماندازهایی بدیع را به ارمغان آورده است.
آب و هوا
ارومیه تابستانهایی نسبتاً گرم و زمستانهایی سرد دارد. میانگین دمای سالانه آن ۸/۹ درجه سانتیگراد است. بارشها از اواخر مهر آغاز شده و تا خرداد ادامه مییابند و میانگین بارش سالانه حدود ۳۶۰ میلیمتر است. یکی از ویژگیهای جالب این شهر، تعداد روزهای یخبندان آن است که حدود ۱۲۰ روز در سال را شامل میشود. با این حال، هوای بهاری و پاییزی ارومیه بسیار دلپذیر است.
رودخانهها
مهمترین رودخانه ارومیه، «شهرچای» (یا برده سور) است که از کوههای ترکیه سرچشمه میگیرد و پس از عبور از میان شهر، به دریاچه ارومیه میریزد. این رودخانه نقش مهمی در سرسبزی و طراوت شهر دارد.
مردم
ارومیه یک شهر چندفرهنگی واقعی است. آذریها و کردها اکثریت جمعیت آن را تشکیل میدهند و در کنار آنها، اقلیتهای آشوری و ارمنی نیز زندگی میکنند. این تنوع قومی، به غنای فرهنگی و مذهبی شهر افزوده است. آذریها به زبان ترکی آذربایجانی، کردها به گویش کرمانجی، آشوریها به سریانی و ارمنیها به زبان ارمنی صحبت میکنند. این همزیستی مسالمتآمیز، ارومیه را به نمادی از وحدت در عین کثرت تبدیل کرده است.
فرهنگ و پوشش
ارومیه با القابی چون «دارالنشاط»، «پاریس ایران» و «شهر ادیان و مذاهب» شناخته میشود. یکی از شاخصترین عناصر فرهنگی این شهر، موسیقی عاشیقی است. مکتب عاشیقی ارومیه به عنوان اصیلترین و قدیمیترین مکتب این هنر در جهان شناخته میشود و در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور ثبت شده است. اعیاد و مراسمهای مختلفی از جمله نوروز، جشنهای آشوریان (مانند نوسردیل یا آبپاشان) و مراسمهای کردی در این شهر برگزار میشود.
گردشگری
ارومیه پر از جاذبههای دیدنی است که هر سلیقهای را راضی میکند:
- دریاچه ارومیه: بزرگترین دریاچه داخلی ایران و دومین دریاچه آب شور جهان. اگرچه در سالهای اخیر با بحران خشکی مواجه بوده، اما هنوز هم چشمانداز آن تماشایی است. پارک ملی دریاچه ارومیه با جزایر متعددش، زیستگاه گونههای ارزشمندی از پرندگان مانند فلامینگو و پلیکان است.
- بناهای تاریخی: عمارت سه گنبد، موزه ارومیه، بازار قدیم، مسجد جامع ارومیه (که بر روی ویرانههای یک آتشکده ساخته شده)، کلیسای ننه مریم و کلیسای حضرت مریم از جمله بناهای ارزشمند تاریخی هستند.
- خانههای قدیمی: خانههای تاریخی دوره قاجار مانند خانه جنرال، انصاری و اتحادیه، معماری اصیل ایرانی را به نمایش میگذارند.
- غذاهای سنتی: دلمه برگ مو، کوفته، یتیمچه و انواع آشها (کشک، عیران و اماج) از غذاهای محلی لذیذ هستند.
- سوغات: نقل معروف ارومیه در انواع بیدمشکی، گردویی و زعفرانی، محبوبترین سوغات این شهر است. صنایع دستی چوبی و ریزهکاری نیز از دیگر سوغاتیهای ارزشمند هستند.
ورزش
ارومیه به عنوان پایتخت والیبال ایران و حتی آسیا شناخته میشود. تاریخ ورود والیبال به این شهر به سال ۱۲۹۵ خورشیدی و بازی مبلغان آمریکایی بازمیگردد. از آن زمان، والیبال به بخش جداییناپذیر هویت ورزشی ارومیه تبدیل شده است. سالن ۶ هزار نفری غدیر، میزبان مسابقات مهم ملی و بینالمللی بوده است.
