انوری ابیوردی؛ قصیده‌سرای بزرگ قرن ششم
اوحدالدین محمد بن محمد انوری ابیوردی، یکی از بزرگ‌ترین قصیده‌سرایان زبان فارسی است. در سنت ادبی ایران جمله‌ای مشهور است که سه شاعر را «پیامبران شعر فارسی» می‌خواند: فردوسی در حماسه، انوری در قصیده و سعدی در غزل. همین جمله، جایگاه انوری را در تاریخ شعر فارسی نشان می‌دهد.
زندگی انوری
انوری در اوایل قرن ششم هجری در ابیورد خراسان زاده شد. در مدرسه‌ی منصوریه‌ی توس درس خواند و افزون بر ادب، در ریاضیات، نجوم، فلسفه و پزشکی دانش اندوخت؛ دانشی که ردّ آن در سراسر دیوانش دیده می‌شود.
بخش اصلی زندگی او در دربار سلطان سنجر سلجوقی گذشت. انوری سال‌ها شاعر برجسته‌ی این دربار بود و قصیده‌های بلندی در مدح سلطان و بزرگان سرود.
ماجرایی که در پایان عمر اعتبار او را آسیب زد، پیش‌بینی نجومی مشهور اوست: انوری بر پایه‌ی محاسبات نجومی، وقوع توفانی ویرانگر را در تاریخی معین پیش‌بینی کرد. آن روز فرا رسید و هوا چنان آرام بود که حتی شمعی هم خاموش نشد. این خطا او را آماج طعنه و هجو دیگران کرد. انوری سال‌های آخر را به گوشه‌نشینی گذراند و حدود سال ۵۸۳ هجری قمری در بلخ درگذشت.
شعر انوری
قصاید
قصیده‌های انوری اوج فن قصیده‌سرایی در فارسی‌اند: ساختاری محکم، تشبیه‌های تازه و مبالغه‌های درخشان. با این حال، خودِ او در اواخر عمر نسبت به مدح‌سرایی بدبین شد و در قطعه‌ای مشهور، شاعران مدیحه‌سرا را نکوهش کرد.
قطعه‌ها
بخش کمتر شناخته‌شده اما بسیار ارزشمند دیوان او قطعه‌هایش است؛ شعرهایی کوتاه با زبانی ساده و لحنی انتقادی درباره‌ی وضع اجتماعی روزگارش، فقر، ریاکاری و بی‌عدالتی. این قطعه‌ها به زبان گفتار نزدیک‌ترند و امروز خواندنشان آسان‌تر از قصیده‌های دشوار اوست.
قصیده‌ی «اشک خونین»
مشهورترین قصیده‌ی انوری، که با نام «اشک خونین» یا خطاب به مردم خراسان شناخته می‌شود، پس از حمله‌ی غزها به خراسان سروده شد و شرح ویرانی و مصیبت مردم این سرزمین است. این شعر یکی از تکان‌دهنده‌ترین گزارش‌های ادبی از یک فاجعه‌ی تاریخی در ادب فارسی است.
جایگاه انوری
انوری حلقه‌ی پیوند میان قصیده‌سرایی ساده‌ی سبک خراسانی و شعر پیچیده‌تر دوره‌های بعد است. زبان او در مقایسه با شاعران پیش از خود، به گفتار نزدیک‌تر و در عین حال از نظر معنا پیچیده‌تر است؛ ویژگی‌ای که بعدها در شعر شاعران سبک هندی مانند صائب تبریزی گسترش یافت.
پرسش‌های پرتکرار
چرا انوری را از پیامبران شعر فارسی خوانده‌اند؟
بر پایه‌ی جمله‌ای مشهور در سنت ادبی ایران که فردوسی را در حماسه، انوری را در قصیده و سعدی را در غزل بی‌همتا می‌داند.
مشهورترین قصیده‌ی انوری کدام است؟
قصیده‌ای که پس از حمله‌ی غزها به خراسان و در شرح مصیبت مردم آن سرود.
انوری در دربار چه کسی بود؟
در دربار سلطان سنجر سلجوقی.
نظرهای مخاطبان
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر