موقعیت جغرافیایی
گیلانغرب شهری است مسطح که از چهار جهت توسط کوه‌ها احاطه شده است: کوه «ئه‌مڵه» در غرب، کوه «سَرکَش» در شمال، کوه «وێژنان» در جنوب غربی و کوه «سرێوان» در شرق. این موقعیت خاص، چشم‌اندازهای بی‌نظیری را خلق کرده است. هرچه به سمت شرق و شمال پیش بروید، ارتفاع بیشتر و هوا خنک‌تر می‌شود و هرچه به سمت غرب بروید، هوا گرم‌تر و ارتفاع کاهش می‌یابد. برای مثال، ارتفاع در سومار به ۲۹۰ متر و در قصرشیرین به ۳۵۰ متر می‌رسد.
این شهر از طریق گذرگاه‌های مرزی سومار، خسروی و پرویزخان به عراق و اقلیم کردستان راه دارد و بر سر مسیر اصلی قصرشیرین به ایلام واقع شده است.
نام
پیش از آنکه این شهر به صورت رسمی «گیلانغرب» نامیده شود، «ئەمڵە» نام داشت که ریشه در نام کوه ئه‌مڵه در غرب شهر دارد. در دوره پهلوی اول، نام شهر به گیلان غرب تغییر یافت. برخی معتقدند دلیل انتخاب نام «گیلان»، وجود جنگل‌های انبوه در این منطقه بوده و پسوند «غرب» برای تمایز از استان گیلان در شمال ایران به آن اضافه شده است. مردم بومی پیش از این، واژه «گیه‌ڵان» را به کار می‌بردند که از گیاه «مورت» (در کردی کلهری: «گیه‌ڵ») گرفته شده و به معنای «محل مورت‌ها» است.
پیشینه
تاریخ گیلانغرب به هزاره‌های پیشین بازمی‌گردد. هنری راولینسون، جهانگرد و باستان‌شناس مشهور، در سفرنامه خود از این منطقه به عنوان جلگه گیلان یاد کرده و از خرابه‌های شهری باستانی، تپه‌ای به ارتفاع ۲۱ متر و آجرهای بابلی سخن گفته است. او معتقد بود این مکان، آتشکده‌ای باشکوه مربوط به مغ‌ها بوده که به الهه شکار یا آناهیتا اختصاص داشته است. چشمه مقدس مورت در پایین این تپه، نشان از قدمت و تقدس این سرزمین دارد.
ایل کلهر، یکی از قدیمی‌ترین طوایف منطقه، از ۲۰ هزار خانوار تشکیل شده که نیمی از آن‌ها هنوز در اقامتگاه‌های قدیمی خود در حوالی زاگرس زندگی می‌کنند.
جنگ ایران و عراق
گیلانغرب به دلیل مقاومت جانانه مردمش در برابر ارتش عراق در سال ۱۳۵۹، از سوی رهبر جمهوری اسلامی ایران «دومین شهر مقاوم کشور» نامیده شد. چهارم مهرماه در تقویم رسمی ایران به عنوان «روز مقاومت مردم گیلانغرب» ثبت شده است. ارتش بعث عراق در تمام طول جنگ موفق به تصرف کامل این شهر نشد. مردم با سلاح‌های قدیمی، جوی‌های آب کشاورزی و ایمانی راسخ، در برابر تانک‌های دشمن ایستادگی کردند. زنان گیلان‌غربی نیز دوشادوش مردان در این نبرد حماسی نقش آفرینی کردند که از میان آن‌ها می‌توان به فرنگیس حیدرپور اشاره کرد که به تنهایی با سربازان عراقی مقابله کرد. در این جنگ، ۷۰۰ نفر از اهالی گیلانغرب به شهادت رسیدند و ۱۳۳ نفر به اسارت درآمدند.
مردم
مردم گیلانغرب کُرد و از طایفه‌های مختلف ایل کلهر هستند. آن‌ها به زبان کردی کلهری سخن می‌گویند و پیرو مذهب شیعه و آیین یارسان می‌باشند. زبان کردی به عنوان زبان گفتاری و فارسی به عنوان زبان آموزش و نوشتار رسمی استفاده می‌شود.
آداب و رسوم
آداب و رسوم مردم گیلانغرب ریشه در باورهای کهن دارد و شامل جشن‌های مذهبی، ملی و باستانی است. مهم‌ترین مراسم عبارتند از:
- جشن نوروز (جەشن سەرساڵ): در روز تحویل سال، مردم آتشی برپا می‌کنند و به دور آن می‌رقصند.
- پنجشنبه آخر سال (پێنجشەمەی ئاخر ساڵ): مردم به آرامگاه‌ها می‌روند و برای شادی روح درگذشتگان فاتحه می‌فرستند.
- عید قربان (جەشن قۆروان): مردم حیوانی قربانی می‌کنند و گوشت آن را بین نیازمندان تقسیم می‌کنند.
- رقص کردی (هەڵپەڕکە): این رقص گروهی به صورت حلقه‌ای ناکامل اجرا می‌شود و ریشه در حرکات جنگی و آیین‌های باستانی دارد. انواع مختلف آن شامل گه‌ڕیان، پشت پا، هه‌ڵگرتن، فه‌تا پاشای، لب لان، چه‌پی، زنگی، شَه‌لایی، سه‌جار، خانه‌میری و چه‌مه‌ری است.
پوشش
پوشش سنتی مردان گیلانغرب «چوخه و رانک» یا «دڵنگ کوردی» نام دارد. مردان مسن‌تر از کلاه گرد (عرقچین) و چفیه (شماق) استفاده می‌کنند و گیوه (کڵاش) می‌پوشند. زنان نیز سربندی به نام «گُلوَنی» بر سر می‌بندند که پارچه‌ای مشکی با نقش‌های قرمز و سفید است. «فەرەجی» که از کرک نوعی بز تهیه می‌شود، از لباس‌های معروف این منطقه است.
صنایع دستی و سوغات
صنایع دستی گیلانغرب شامل گلیم، گبه و چیغ (حصیر) است. سوغاتی‌های این شهر نیز بسیار متنوع هستند:
- پوشاک: لباس کردی، گیوه (کڵاش) و سەروێن
- خوراکی‌ها: لبنیات محلی، گوجه محلی (تماته کوردی)
- غذاها: نان ساجی، کلانه، دووینە، خورش خلال بادام
- شیرینی‌ها: نان برنجی، کاک و بژی
از دیگر سوغات می‌توان به محصولات لبنی، میوه‌های بومی، مشک و «هیزه» (مشک مخصوص روغن) اشاره کرد.
روستاهای شهرستان گیلانغرب
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان گیلانغرب ۱۶۲ آبادی در ۶ دهستان و ۲ بخش ثبت شده است که ۱۳۳ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۳۲٬۱۱۰ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان گیلانغرب ببینید.
دهستان‌های شهرستان گیلانغرب
- دهستان حیدریه — بخش گوار، ۱۸ آبادی، ۷٬۲۵۸ نفر جمعیت
- دهستان چله — بخش مرکزی، ۲۹ آبادی، ۶٬۹۳۲ نفر جمعیت
- دهستان گوآور — بخش گوار، ۳۱ آبادی، ۵٬۷۶۰ نفر جمعیت
- دهستان حومه — بخش مرکزی، ۳۵ آبادی، ۵٬۶۳۳ نفر جمعیت
- دهستان دیره — بخش مرکزی، ۲۶ آبادی، ۴٬۲۲۰ نفر جمعیت
- دهستان ویژنان — بخش مرکزی، ۲۳ آبادی، ۲٬۳۰۷ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان گیلانغرب
- روستای کل کش — دهستان حیدریه، ۱٬۸۶۴ نفر
- روستای سراب — دهستان چله، ۱٬۲۳۰ نفر
- روستای نساردیره — دهستان دیره، ۹۲۸ نفر
- روستای گورسفید — دهستان حومه، ۸۲۷ نفر
- روستای قلی قلی — دهستان حیدریه، ۷۲۸ نفر
- روستای کلاه درازسفلی — دهستان چله، ۶۴۹ نفر
- روستای بیگ رضایی — دهستان گوآور، ۶۴۳ نفر
- روستای شهرک جوب باغان — دهستان دیره، ۵۹۷ نفر
- روستای قیطول — دهستان حیدریه، ۵۹۱ نفر
- روستای قمراعلی — دهستان چله، ۵۷۸ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی گیلانغرب
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۱۳ شعبه از ۱۰ بانک در شهرستان گیلانغرب فعال است. پرشعبه‌ترین بانک‌های گیلانغرب بانک کشاورزی با ۳ شعبه و بانک سپه با ۲ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در گیلانغرب
- شعب بانک کشاورزی در گیلانغرب — ۳ شعبه
- شعب بانک سپه در گیلانغرب — ۲ شعبه
- شعب بانک مسکن در گیلانغرب — ۱ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در گیلانغرب — ۱ شعبه
- شعب بانک ملت در گیلانغرب — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در گیلانغرب — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در گیلانغرب — ۱ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در گیلانغرب — ۱ شعبه
- شعب بانک تجارت در گیلانغرب — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در گیلانغرب — ۱ شعبه
بیمارستان‌های گیلانغرب
در ایران‌گاه یک بیمارستان از شهرستان گیلانغرب ثبت شده است که ۴۰ تخت فعال دارد.
- بیمارستان الزهراء (س) گیلان غرب — عمومی، ۴۰ تخت فعال
نظرهای مخاطبان دربارهٔ گیلانغرب
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر