پرویز ناتل خانلری؛ زبانشناس، شاعر و بنیانگذار مجلهی سخن
پرویز ناتل خانلری از تأثیرگذارترین چهرههای فرهنگی ایران در قرن چهاردهم خورشیدی است: زبانشناس، پژوهشگر ادب فارسی، شاعر، مترجم، ناشر و مدیر فرهنگی. کار او در چند جبهه همزمان پیش رفت و در هر کدام اثری ماندگار بر جای گذاشت.
زندگی خانلری
خانلری در سال ۱۲۹۲ خورشیدی در تهران زاده شد؛ خاندانش اهل مازندران بودند. در دانشگاه تهران ادبیات فارسی خواند و در همانجا دکترا گرفت. سپس برای تکمیل دانش زبانشناسی به فرانسه رفت.
او دههها در دانشگاه تهران تدریس کرد. افزون بر کار دانشگاهی، مسئولیتهای اجرایی مهمی بر عهده داشت: نمایندگی مجلس، وزارت فرهنگ و ریاست بنیاد فرهنگ ایران.
خانلری در سال ۱۳۶۹ خورشیدی در تهران درگذشت.
مجلهی سخن
خانلری در سال ۱۳۲۲ مجلهی «سخن» را بنیان گذاشت و نزدیک به چهار دهه آن را منتشر کرد. سخن مهمترین نشریهی ادبی ایران در قرن گذشته است: بسیاری از شاعران و نویسندگان معاصر، نخستین آثارشان را در همین مجله منتشر کردند و بحثهای نظری مهمی دربارهی شعر نو و ادبیات مدرن در صفحههای آن درگرفت.
آثار پژوهشی
- تاریخ زبان فارسی: مهمترین کار علمی خانلری؛ بررسی تحول زبان فارسی از دورههای باستانی تا امروز، بر پایهی روش زبانشناسی جدید. این کتاب هنوز از منابع اصلی این حوزه است.
- وزن شعر فارسی: پژوهشی بنیادی دربارهی عروض فارسی که نگاه تازهای به موضوع ارائه کرد.
- دستور زبان فارسی: از کتابهای مرجع در آموزش دستور زبان.
- تصحیح دیوان حافظ: یکی از تصحیحهای معتبر دیوان حافظ.
شعر عقاب
خانلری شعر کم اما ماندگار سرود. مشهورترین شعر او «عقاب» است؛ منظومهای روایی دربارهی عقابی که در جستوجوی راز عمر دراز، نزد زاغ میرود و در پایان، زندگی کوتاه اما بلندپروازانه را بر عمر دراز در پستی ترجیح میدهد.
این شعر سالهاست در کتابهای درسی جای دارد و از شناختهشدهترین منظومههای روایی معاصر است.
پرسشهای پرتکرار
مجلهی سخن چه بود؟
مهمترین نشریهی ادبی ایران در قرن گذشته، به مدیریت خانلری و با نزدیک به چهار دهه انتشار.
مهمترین کتاب پژوهشی خانلری چیست؟
«تاریخ زبان فارسی».
شعر عقاب دربارهی چیست؟
عقابی که در پی راز عمر دراز است و سرانجام زندگی کوتاه اما بلندپروازانه را برمیگزیند.