سیمین بهبهانی؛ نوآور غزل معاصر
سیمین بهبهانی را «نیمای غزل» خواندهاند؛ لقبی که کار اصلی او را خوب توصیف میکند. در روزگاری که بسیاری غزل را قالبی تمامشده میدانستند و شاعران نوگرا از آن فاصله میگرفتند، سیمین نشان داد که این قالب هزارساله هنوز میتواند حرف امروز را بزند.
زندگی سیمین
سیمین بهبهانی در سال ۱۳۰۶ خورشیدی در تهران زاده شد. پدرش عباس خلیلی، نویسنده و مدیر روزنامه، و مادرش فخرعظمی ارغون، شاعر و از نخستین زنان روزنامهنگار ایران بود؛ خانوادهای که فضای ادبی را از کودکی برای او فراهم کرد.
او در رشتهی حقوق دانشگاه تهران تحصیل کرد و سالها به آموزگاری پرداخت. سیمین از اعضای فعال کانون نویسندگان ایران بود و در دهههای پایانی عمرش، به چهرهای شناختهشده در عرصهی عمومی تبدیل شد.
او در سال ۱۳۹۳ خورشیدی در تهران درگذشت.
نوآوری در غزل
کار سیمین در غزل دو بُعد داشت:
وزنهای تازه
غزل فارسی قرنها در شمار محدودی از اوزان عروضی سروده میشد. سیمین دهها وزن تازه به کار برد؛ اوزانی که پیش از او در غزل سابقه نداشتند و برخی را خودش ساخت. این کار، امکانهای آهنگین تازهای به غزل داد.
مضمون امروزی
مهمتر از وزن، آن چیزی بود که او در غزل گفت. در غزلهای سیمین، بهجای معشوق آرمانی و مضمونهای تکراری سنتی، زندگی روزمرهی شهر امروز حاضر است: زن کارگر، کولی، جنگ، فقر، زلزله، و آدمهای معمولی خیابان. سلسلهغزلهای «کولیواره» از مشهورترین نمونههای این نگاهاند.
مجموعههای شعر
از مجموعههای او میتوان به «جای پا»، «چلچراغ»، «مرمر»، «رستاخیز»، «خطی ز سرعت و از آتش»، «دشت ارژن» و «یک دریچه آزادی» اشاره کرد. سیمین در آغاز کارش شعر نیمایی و چهارپاره هم میسرود، اما رفتهرفته غزل را میدان اصلی خود قرار داد.
جایگاه سیمین
سیمین بهبهانی حلقهی پیوند میان سنت و تجدد در شعر فارسی است. پس از پروین اعتصامی که در قالب کلاسیک ماند و فروغ فرخزاد که قالب کلاسیک را ترک کرد، سیمین راه سومی را نشان داد: ماندن در قالب و نو کردن آن از درون.
شماری از غزلهای او با صدای خوانندگان موسیقی ایرانی اجرا شده و به گوش مخاطبان بسیار گستردهتری رسیده است.
پرسشهای پرتکرار
چرا سیمین بهبهانی را نیمای غزل مینامند؟
چون همان کاری را با غزل کرد که نیما با شعر فارسی: ساختار سنتی را از درون نو کرد.
نوآوری اصلی سیمین در غزل چه بود؟
بهکارگیری وزنهای تازه و وارد کردن مضمونهای زندگی امروز به غزل.
کولیواره چیست؟
عنوان سلسلهغزلهای مشهور سیمین بهبهانی که شخصیت «کولی» در آنها محور است.