دریاچه ارومیه؛ بزرگترین دریاچهی داخلی ایران
دریاچه ارومیه بزرگترین دریاچهی داخلی ایران و یکی از شورترین دریاچههای جهان است. این پهنهی آبی میان استانهای آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی، در دهههای اخیر به نماد بحران آب در ایران تبدیل شده است.
مشخصات دریاچه
در سالهای پرآبی، وسعت دریاچه ارومیه به حدود ۵ تا ۶ هزار کیلومتر مربع میرسید و آن را در شمار بزرگترین دریاچههای شور جهان قرار میداد. ژرفای آن هیچگاه زیاد نبوده و در بیشترین حالت به حدود ۱۶ متر میرسید؛ همین کمعمقی، دریاچه را در برابر کاهش آب بسیار آسیبپذیر کرده است.
شوری آب دریاچه در حالت عادی چند برابر آب دریاست و در سالهای کمآبی، به مرز اشباع میرسد.
آرتمیا و پرندگان
در آبی با این شوری، تقریباً هیچ جانداری زنده نمیماند جز آرتمیا؛ سختپوست کوچکی که پایهی زنجیرهی غذایی دریاچه است. آرتمیا غذای اصلی فلامینگوها و دهها گونه پرندهی مهاجر است که هر سال به دریاچه میآمدند.
پارک ملی دریاچه ارومیه و ۱۰۲ جزیرهی بزرگ و کوچک آن، از جمله جزیرهی اسلامی (شاهی) و جزیرهی کبودان، زیستگاه گونههایی چون قوچ و میش ارمنی و گوزن زرد ایرانی بودهاند.
بحران خشکی
از دههی هشتاد خورشیدی، سطح آب دریاچه بهشدت کاهش یافت؛ تا جایی که در سالهایی، بخش بزرگی از بستر آن به نمکزار تبدیل شد. علتهای اصلی این وضعیت را چنین برشمردهاند:
- برداشت بیرویهی آب برای کشاورزی در حوضهی آبریز و گسترش سطح زیر کشت
- سدسازی بر رودخانههای ورودی مانند زرینهرود و سیمینهرود
- خشکسالیهای پیاپی و کاهش بارش
- افزایش برداشت از منابع آب زیرزمینی
خشک شدن دریاچه پیامدهای گستردهای دارد: طوفانهای نمکی که زمینهای کشاورزی اطراف را تهدید میکنند، آسیب به سلامت مردم منطقه و نابودی زیستگاه پرندگان.
تلاشهای احیا
ستاد احیای دریاچه ارومیه با هدف بازگرداندن تراز آب تشکیل شد و برنامههایی مانند انتقال آب، اصلاح الگوی کشت، افزایش بهرهوری آبیاری و رهاسازی آب از سدها اجرا شده است. وضعیت دریاچه در سالهای گوناگون، بسته به میزان بارش، نوسان داشته است.
پرسشهای پرتکرار
چرا دریاچه ارومیه خشک شد؟
ترکیبی از برداشت بیرویهی آب برای کشاورزی، سدسازی روی رودخانههای ورودی و خشکسالیهای پیاپی.
آرتمیا چیست؟
سختپوست کوچکی که تنها جانور اصلی دریاچه و غذای فلامینگوها و پرندگان مهاجر است.
دریاچه ارومیه چند جزیره دارد؟
حدود ۱۰۲ جزیرهی بزرگ و کوچک، که برخی زیستگاه گونههای کمیاب بودهاند.