علت نامگذاری
درباره ریشه نام پاوه روایتهای جالبی وجود دارد. برخی بر این باورند که این نام از سردار معروف یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی، گرفته شده که در برابر حمله اعراب مسلمان مقاومت کرد. گروهی دیگر معتقدند واژه «پاوه» در گویش هورامی به معنای «پایدار»، «پابرجا» یا «سر پا» است؛ ویژگیای که در روحیه مردم این منطقه به خوبی دیده میشود.
جایگاه جغرافیایی
پاوه در ۲۱°۴۶ طول جغرافیایی و ۰۳°۳۵ عرض جغرافیایی، در ارتفاع ۱۵۴۰ متری از سطح دریا واقع شده است. این شهر در ۱۱۲ کیلومتری کرمانشاه، ۴۵ کیلومتری پایانه مسافری مرز شوشمی و ۵۶۶ کیلومتری تهران قرار دارد. پاوه در کنار درههای سرسبز و رودخانه «پاوه رود» که از جنوب شهر میگذرد، بنا شده و آب و هوایی نسبتاً سرد، مایل به معتدل و مرطوب دارد.
وضعیت طبیعی و آب و هوا
پاوه در آغوش کوهستان اورامانات و میان دو کوه بلند «شاهو» و «آتشگاه» جای گرفته است. آب و هوای آن نسبتاً سرد، معتدل و نیمهمرطوب است. منطقه پاوه سرشار از جنگلهای انبوه، مراتع سرسبز، باغات میوه، چشمههای جوشان، آبشارهای خروشان و رودخانههای فراوان است. آب شرب شهر از منابع متعددی مانند چشمهها و چاههای هانی کوان، سرکران، بیدمیری، هولی و بندره تأمین میشود. البته منطقه کردستانات دارای گسلهای زلزله مهمی مانند پاوه، پیرانشهر و مروارید است و در معرض زمینلغزش و سیل نیز قرار دارد.
گیاهان
تنوع گیاهی در پاوه چشمگیر است. گلهای وحشی منطقه شامل «سوره هراله»، «چنور»، «بوژانه»، «ورکهمر»، «شب بو»، «گل سوسن» و «برزهلنگ» میشود. گیاهان دارویی و خوراکی نیز عبارتند از: «ریواس»، «سوره بنه»، «کنیوال»، «گزنه»، «گل گاو زبان»، «بهرهزا»، «پیچک» و «شنگی». درختان خودروی جنگلهای پاوه نیز شامل گلابی وحشی، بلوط، ون و تمشک است.
بافت شهری
یکی از شگفتانگیزترین ویژگیهای پاوه، معماری پلکانی و منحصربهفرد آن است. سازهها و منازل مسکونی به گونهای طراحی شدهاند که پشتبام خانهای که در ارتفاع کمتری ساخته شده، حیاط خانهای است که چند متر بالاتر قرار دارد. این سبک معماری شباهت زیادی به بافت روستای ماسوله در استان گیلان دارد و به همین دلیل در تبلیغات گردشگری، پاوه را «شهر هزار ماسوله» مینامند.
پاوه در گذشته ۹ محله اصلی داشت: «پشته»، «میرائاوا»، «شه خه لیان»، «سه ردی»، «قدیم شار»، «ئاسنگران»، «قلاخوان یا کلاخوان»، «فیض ئاوا» و «سواره یا زواره».
تکایا
دو تکیه مهم در پاوه وجود دارد: تکیه مرحوم حاج شیخ نصرالدین خالصی، رهبر طریقت قادری، و تکیه و خانقاه نقشبندی که مرکز تجمع دراویش حضرت شیخ حسام الدین نقشبندی است.
زبان
مردم پاوه به زبان گورانی با گویش هورامی و کردی جافی صحبت میکنند. جالب است بدانید زبان گورانی در شهرستان بهشهر در شرق مازندران نیز توسط ایل تبعیدشده عبدالملکی استفاده میشود. همچنین قاطبه مردم شهرستان بندر گز و یک چهارم مردم شهر گرگان در استان گلستان از تبار همین ایل هستند که نیاکانشان در شهرستان پاوه میزیستهاند.
مذهب
مذهب رایج مردم شهرستان پاوه، سنی شافعی است. گورانهای کندوله شیعه مذهب و گورانهای منطقه دالاهو و گهواره بر آیین یارسان یا اهل حق هستند.
جمعیت
بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر پاوه ۲۵,۷۷۱ نفر (۷,۹۳۲ خانوار) بوده است.
فرهنگ
پاوه به سطح بالای فرهنگ و سواد شهرت دارد. طبق آمار رسمی، بیشترین میزان باسوادی در استان کرمانشاه به شهرستان پاوه تعلق میگیرد. موزه مردمشناسی پاوه که از سال ۱۳۸۷ راهاندازی شده، تنها موزه شهر است. در این موزه پوشاک کردی گوران منطقه هورامان، معماری روستایی، ابزارآلات سنتی کشاورزی، آشپزی کردی، صنایع دستی، ماکت مردم در حال انجام کار، نساجی سنتی و بخشی از دانش بومی باغداری در غرفههایی جداگانه به نمایش گذاشته شده است.
همچنین در پارک آزادگان بلوار جانبازان، آمفیتئاتر روبازی به نام «شانو» برای اجرای نمایشهای خیابانی ساخته شده که ساخت آن از ۱۳۹۷ آغاز و در ۱۴۰۲ به بهرهبرداری رسید.
مراسم سنتی و مذهبی
مراسم مذهبی مانند مراسم عرفانی و ذکر در تکیه و خانقاه برگزار میشود. همچنین سنتهای اجتماعی مانند تولد نوزاد و عروسی، به ویژه در روستاهای اطراف پاوه، به خوبی حفظ شدهاند.
پوشش
لباس سنتی مردان این منطقه «چوخه و رانک» نام دارد که از کرک نوعی بز بافته میشود و بسیار معروف است. لباس زنان نیز شامل نیمتنهای به نام «سوخمه»، شلواری به نام «گوران» یا «اورامی»، پیراهنی به نام «کجی»، کت «که وا و پانتول» و کلاه «کلاو» است.
کشاورزی و دامداری
بیشتر مردم پاوه به دلیل آب و هوای مناسب، به کشاورزی و دامداری مشغولند. محصولات کشاورزی شهرستان شامل گردو، آلوچه، روغن، پشم، میوه، توتون، بادام، انگور، انجیر و سقز است. آب کشاورزی از چشمه سراب هولی و رودخانه و آب آشامیدنی شهر نیز از سراب هولی تأمین میشود. محصولات صادراتی منطقه نیز گردو، بادام، انگور، انجیر و فرآوردههای دامی است.
متأسفانه در سالهای اخیر، قانون ارث باعث قطعهقطعه شدن باغها شده و این دو حرفه از رونق افتادهاند. امروزه پاوه بیشتر یک شهر توریستی و خدماتی محسوب میشود.
صنایع دستی
صنایع دستی پاوه تنوع بالایی دارد و شامل گیوهدوزی، کلاهدوزی، چوخا بافی، موج بافی، سجاده بافی، نمدمالی، گلیم و جاجیمبافی، فرنجیسازی و فرشبافی میشود. معروفترین آنها «گیوه کشی»، «گیوه بافی»، «شال بافی»، «رشک بافی»، «سبد بافی»، «قالیبافی»، «پشم ریسی»، «موج بافی»، «سجاده بافی»، «جاجیم» و «خراصطاز» است.
غذاها
غذاهای محلی و خوشمزه پاوه شامل «دوینه»، «کهلانه» (کلانه کردستان)، «شهلهمینه»، «خورشت هلو» و «خورشت خلال» است. شیرینیهای محلی نیز عبارتند از «نیمه فیسی»، «گیته مژگه»، «شیلکینه»، «شکر لهمی»، «پهشیه»، «نوخورجانه» (کلوچه) و «نیمه فیس».
