پیشینه
داستان شکلگیری قرچک، با کورههای آجرپزی گره خورده است. خاک مرغوب این منطقه، آن را به بهشتی برای صنعت آجر و سفال تبدیل کرده و حفاریهای قدیمی، چالههایی در شمال شهر به جا گذاشته که یادگار آن دوراناند. قرچک در سال ۱۳۵۵ به عنوان شهر ثبت شد و از همان زمان، مهاجرانی از اقوام مختلف مانند ترکها، لرها، کردها، کرمانجهای خراسان و مردمان شمال ایران به آن سرازیر شدند. امروز بیش از ۹۵ درصد جمعیت این شهر را مهاجران تشکیل میدهند. در دوران جنگ ایران و عراق نیز، این شهر میزبان شیعیان عراقی بود و محلههایی به نام مسجد و منطقه مبدأشان شکل گرفت. راهآهن سراسری تهران-مشهد از جنوب شهر میگذرد و مانند دیواری، مانع گسترش آن به سمت جنوب شده است.
تپه باستانی پردیس؛ گنجینهای هفتهزارساله
در دو کیلومتری شمال قرچک، نزدیک روستای پردیس و در همسایگی کورههای آجرپزی، تپهای باستانی خودنمایی میکند که قدمت آن به هفت هزار سال پیش میرسد. این تپه، تاریخ تمدن عصر آهن را در دل خود جای داده و به گفته باستانشناسان، یکی از قدیمیترین نشانههای زندگی گروهی و ابزارسازی انسان است. قدمت این تپه با تپه سیلک کاشان مقایسه میشود و آثار کشفشده در آن، هویتی تازه به دشت ورامین و حتی تهران بخشیده است.
در نخستین کاوشهای سال ۱۳۸۳ به سرپرستی دکتر فاضلی نشلی از دانشگاه تهران، سفالهای زیبا و متنوعی از هزارههای چهارم تا ششم پیش از میلاد کشف شد که اکنون در موزههای ایران و جهان خودنمایی میکنند. از جمله یافتههای شگفتانگیز این تپه میتوان به کورههای متعدد سفالپزی، چرخ سفالگری با استوانهای از شاخ حیوانات و نخستین کانال آب کشور اشاره کرد که همگی به دوره سیلک دو در هزاره پنجم پیش از میلاد تعلق دارند. این تپه از دو بخش تپه مرکزی و گورستان عصر آهن تشکیل شده و گورستان آن به هزاره قبل از میلاد بازمیگردد.
هرچند در ابتدا تصور میشد این منطقه به یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری استان تهران تبدیل شود و اقداماتی برای حفاظت از آن صورت گرفت، اما در سالهای اخیر توجه کافی به آن نشده است. با این حال، حضور گردشگران نوروزی میتواند رونق را به این تپه باستانی بازگرداند. تپه باستانی پردیس قرچک با شماره ۹۴۹۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
جمعیتشناسی
بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰، جمعیت شهری قرچک ۱۹۱,۵۸۸ نفر بود که شامل ۹۳,۹۱۰ زن و ۹۷,۶۷۸ مرد میشد. در آخرین سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت کل شهرستان قرچک به ۲۶۹,۱۵۸ نفر رسید که ۱۳۸,۲۴۹ مرد و ۱۳۰,۸۸۹ زن را شامل میشود. این شهرستان دارای ۷۹,۸۵۳ خانوار است.
موقعیت جغرافیایی
شهرستان قرچک در ۲۰ کیلومتری جنوب شرق تهران واقع شده است. از شمال شرق به شهرستان پاکدشت، از شرق، جنوب شرق و جنوب به ورامین، و از جنوب غربی، غرب و شمال غربی به شهرستان ری محدود میشود.
بخشها و شهرها
- شهرها: شهرک امام علی، مخابرات، شهرک الحدید، شهرک گلها، شهرک الغدیر، شهرک کارگر، شهرک فرهنگیان، شهرک امام حسن، شهرک زیتون، شهرک طلائیه، شهرک الهیه، شهرک مهستان
- روستاها: (بخش روستاها در متن اصلی ذکر نشده است)
زیرساخت و ترابری
قرچک دارای بیمارستان شهید ستاری است. در زمینه حملونقل عمومی، اتوبوسها و تاکسیها فعال هستند، اما بیشتر وسایل نقلیه مانند مینیبوسها و اتوبوسها فرسودهاند. اتوبوسها عمدتاً خط قرچک-شهرری (جوانمرد قصاب) را پوشش میدهند و مینیبوسها دو خط قرچک-شهرری و قرچک-میدان شوش را تأمین میکنند. متأسفانه وسیله نقلیه عمومی برای رفتن به خاوران و سهراه افسریه وجود ندارد. ایستگاه متروی قرچک در شهرک طلائیه که قرار بود در سال ۱۳۹۳ افتتاح شود، از همان سال رها شده و این شهر هنوز به مترو دسترسی ندارد. کمبود وسایل نقلیه سریع و بهروز، یکی از مشکلات اصلی مردم برای رفتوآمد به تهران و محل کارشان است.
گردشگری و جاذبهها
(بخش گردشگری در متن اصلی جزئیات بیشتری ندارد؛ اما تپه باستانی پردیس مهمترین جاذبه تاریخی این شهر است.)
محلهها
- محلههای قدیمی: باقرآباد، داودآباد، روستای محمدآباد اعلاء، محمدآباد، منبع آب، مخابرات، فردیس، قشلاق جیتو (شاهسوندا و هداوندا)، زیباشهر، باهنر و امینآباد
- محلههای جدید: شهرک امام علی، شهرک طلائیه، فرهنگیان، الحدید، یاس سفید، آریاشهر، کارگر، گلها، محمودیه، امام حسن و زیتون، شهرک الهیه و شهرک کمیل
باشگاههای ورزشی
اولین مدالآور پارالمپیکی شهر، محمد خالقی، در رشته والیبال نشسته در المپیک پکن ۲۰۰۸ و نقره لندن ۲۰۱۲ بوده است.
