نام
نخستین بارقههای نام شیراز بر روی لوحهای گلی ایلامی به ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد بازمیگردد. در سال ۱۹۷۰، هنگام ساخت کوره آجرپزی در جنوب غربی شهر، لوحهایی پیدا شد که به شهری به نام «تیرازیس» اشاره داشتند. این نام با تغییرات آوایی در طول زمان به «شیراز» تبدیل شد. برخی از نویسندگان بومی، با استناد به شاهنامه، نام شیراز را برگرفته از نام پسر تهمورث، سومین شاه جهان میدانند. همچنین، ابن حوقل، جغرافیدان مسلمان سده چهارم هجری، معتقد بود شیراز به معنای سرزمینی است که خواربار از نواحی دیگر به آن حمل میشود و چیزی از آن خارج نمیشود، مانند اندرون شیر.
پیشینه
از دیدگاه تاریخی
شیراز، شهری با ریشههای عمیق در تاریخ ایران، از دوران ساسانی و حتی پیش از آن مسکونی بوده است. با این حال، اولین اشارههای معتبر به این شهر به اوایل دوران اسلامی بازمیگردد. برخی مورخان اسلامی بر این باورند که شیراز در سده اول هجری توسط عبدالملک مروان بنیان نهاده شده، اما شواهد باستانشناسی نشان میدهد که شهری با نام نزدیک به شیراز پیش از اسلام در این مکان وجود داشته است. آثار عیلامی مربوط به هزاره دوم پیش از میلاد در جنوب شرقی شیراز و لوحهای عیلامی در تخت جمشید، به کارگاههایی در «تیرازیس» اشاره دارند که بیشک همان شیراز امروزی است.
در دوران ساسانی، شیراز زیر سایه شهر استخر قرار داشت، اما با حمله اسکندر مقدونی و افول تدریجی استخر، شیراز به تدریج اهمیت یافت. باستانشناسان معتقدند که استحکامات قصر ابونصر، همان قلعه تیرازیس بوده و شهر کنونی شیراز نام خود را از این قلعه به یادگار گرفته است.
در اسطورهها و روایات سنتی
طبق روایات سنتی، بنای شیراز به تهمورث، از پادشاهان پیشدادی نسبت داده میشود. همچنین گفته میشود که در محل شیراز، شهری به نام فارس وجود داشته که نام آن برگرفته از فارس پسر آشور، پسر سام، پسر نوح بوده است.
تصرف فارس توسط مسلمانان
استان فارس ساسانیان طی حملات اعراب بین سالهای ۶۴۰ تا ۶۵۳ میلادی به تصرف درآمد. در آن زمان، شیراز کنونی وجود نداشت، اما قلعههایی در اطراف آن به تصرف اعراب درآمد. اعراب که به دنبال مرکزی رقیب برای استخر، پایتخت زرتشتی فارس بودند، شیراز را بنیان نهادند و آن را به گونهای ساختند که از اصفهان بزرگتر باشد. شیراز به دلیل قرارگیری در تلاقی راههای تجاری، به پایگاه مسلمانان و مقر فرمانداران عرب تبدیل شد.
آل بویه تا صفویان
در سده چهارم و پنجم هجری، آل بویه شیراز را به پایتختی برگزیدند و مساجد، قصرها و کتابخانههای باشکوهی در آن بنا کردند. آنها با سیاست مدارا، زمینه شکوفایی شیراز را فراهم کردند. در دوره اتابکان فارس (سلغُریان)، شیراز با تدبیر حکمرانان از حمله چنگیزخان مغول در امان ماند و به مرکزی پیشرو در علم و هنر تبدیل شد و «دارالعلم» نام گرفت.
دوران صفویه تا پایان قاجار
شیراز در سال ۱۵۰۳ میلادی به دست صفویه افتاد. در این دوران، بناهای متعددی مانند مدرسه خان ساخته شد. با حمله افغانها در سال ۱۷۲۲، شیراز پس از نه ماه محاصره سقوط کرد و تلفات سنگینی داد. اما اوج شکوه شیراز در دوره زندیه و با پایتختی کریمخان زند رقم خورد. او بناهای ماندگاری مانند ارگ کریمخان، بازار وکیل و مسجد وکیل را ساخت و شیراز را به اوج رونق رساند. پس از کریمخان، قاجارها پایتخت را به تهران منتقل کردند.
دوران معاصر
شیراز در دوران معاصر، با وجود صنعتیسازی محدود، در زمینه آموزش عالی، نظامی و گردشگری رشد خوبی داشت. پس از انقلاب، احیای آثار تاریخی مانند ارگ کریمخان و حافظیه مورد توجه قرار گرفت. شیراز همچنین یکی از اولین شهرهای گازرسانیشده در ایران بود.
جغرافیا
شیراز، مرکز استان فارس، به شکل مستطیلی به طول ۴۰ کیلومتر و عرض ۱۵ تا ۳۰ کیلومتر در جنوب غربی ایران واقع شده است. این شهر توسط رشته کوههای زاگرس احاطه شده که از نظر نظامی و حفاظتی اهمیت ویژهای دارند. مختصات جغرافیایی شیراز ۲۹ درجه و ۳۶ دقیقه شمالی و ۵۲ درجه و ۳۲ دقیقه شرقی است و ارتفاع آن از سطح دریا بین ۱۴۸۰ تا ۱۶۷۰ متر متغیر است. رودخانه خشک، رودخانه فصلی شیراز است که به دریاچه مهارلو میریزد.
آب و هوا
شیراز آب و هوایی معتدل دارد. میانگین دما در گرمترین ماه سال (تیر) ۳۰ درجه سانتیگراد و در سردترین ماه (دی) ۵ درجه سانتیگراد است. میانگین سالانه دما ۱۸ درجه سانتیگراد و میزان بارندگی سالیانه ۳۳۷.۸ میلیمتر است.
دریاچه مهارلو
این دریاچه با مساحت ۶۰۰ کیلومتر مربع در ۲۰ کیلومتری جنوب شرقی شیراز قرار دارد. آب آن بسیار شور است و در فصلهای خشک، یکی از بزرگترین کانسارهای نمک ایران به شمار میآید.
فرهنگ
شیراز، پایتخت فرهنگی ایران، به شهر شعر، شراب، باغ و بلبل معروف است. باغهای تاریخی مانند باغ ارم، باغ عفیفآباد و باغ دلگشا، از مهمترین جاذبههای گردشگری این شهر هستند. شیراز همچنین محل برگزاری جشن هنر شیراز بین سالهای ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۷ بود که بزرگترین رویداد فرهنگی جهان در نوع خود به شمار میرفت.
هنر
مکتب نگارگری شیراز که در دوره مغول شکل گرفت، به دلیل حفظ مایههای ایرانی، از اهمیت ویژهای برخوردار است. شیراز در بهمن ۱۳۹۸ به فهرست شهرهای جهانی صنایع دستی یونسکو افزوده شد. هنرهایی مانند خاتمکاری، معرق، منبت، سفالگری، قلمزنی، گلیم و گبه، از جمله صنایع دستی برجسته این شهر هستند.
روز شیراز
۱۵ اردیبهشت به عنوان روز شیراز نامگذاری شده است. در این روز، برنامههای ویژهای مانند پرواز بالنهای هوای داغ بر فراز آسمان شیراز برگزار میشود.
جمعیتشناسی
جمعیت
شیراز با جمعیت ۱,۸۶۹,۰۰۱ نفر در سال ۱۳۹۵، پنجمین شهر پرجمعیت ایران است. از این تعداد، ۱,۵۶۵,۵۷۲ نفر در خود شهر شیراز زندگی میکنند.
دین
بیشتر ساکنان شیراز مسلمان و شیعه دوازده امامی هستند. اقلیتهای مذهبی شامل اهل سنت، زرتشتیان، مسیحیان و یهودیان نیز در این شهر زندگی میکنند. شیراز دارای جامعه برجسته یهودی و زرتشتی است و پس از تهران، دومین شهر کشور از نظر جمعیت بهاییان محسوب میشود. شیراز در برخی پژوهشها به عنوان سکولارترین شهر ایران معرفی شده است.
زبان
مردم شیراز به زبان فارسی با لهجه شیرازی صحبت میکنند. ظهور شاعرانی چون حافظ و سعدی، تأثیر عمیقی بر زبان و فرهنگ مردم شیراز گذاشته است.
گردشگری
جاذبههای تاریخی
شیراز یکی از مهمترین مراکز گردشگری ایران است. از جاذبههای تاریخی آن میتوان به آرامگاه حافظ و سعدی، ارگ کریمخان، باغ ارم، باغ عفیفآباد، مسجد نصیرالملک (مسجد صورتی)، بازار وکیل و موزه پارس اشاره کرد.
جاذبههای طبیعی
طبیعت زیبای شیراز شامل باغوحش، آبشار کوهمره سرخی، پارک ملی بمو، دریاچه مهارلو، روستای قلات و چشمههای طبیعی متعدد است.
جاذبههای مذهبی
مقبره امامزادگان متعددی مانند شاهچراغ در شیراز وجود دارد که زیارتگاه شیعیان هستند.
فضای سبز
سرانه فضای سبز در شیراز ۱۲.۷ متر مربع به ازای هر نفر است. پارک کوهستانی دراک، یکی از بزرگترین بوستانهای ایران، در دامنه کوه دراک قرار دارد.
نمایشگاه بینالمللی
نمایشگاه بینالمللی شیراز، بزرگترین مرکز نمایشگاهی در جنوب ایران است.
سوغات
سوغات شیراز شامل کلوچه و مسقطی، نان شیرین، آبلیمو، بهار نارنج، خاتمکاری، گلیم و گبه، شیشهگری و ظروف سفالی است.
موزهها
شیراز ۱۷ موزه دارد، از جمله موزه قاجار، موزه تاریخ طبیعی و موزه پارس.
اقتصاد
اقتصاد شیراز بر پایه کشاورزی (انگور، نارنج، انار)، صنعت (الکترونیک، پتروشیمی، سیمان) و گردشگری استوار است. شهرک صنعتی بزرگ شیراز و صنایع فناوری اطلاعات از مهمترین بخشهای اقتصادی این شهر هستند.
سیاست
شیراز مرکز استان فارس و دارای ۴ نماینده در مجلس شورای اسلامی است. شهرداری شیراز در سال ۱۲۹۰ تأسیس شد و این شهر به ۱۱ منطقه شهرداری تقسیم شده است.
ترابری
فرودگاه
فرودگاه بینالمللی شهید دستغیب شیراز، دومین فرودگاه ایران پس از تهران، یکی از مجهزترین فرودگاههای کشور است.
راهآهن
ایستگاه راهآهن شیراز در سال ۱۳۹۰ به بهرهبرداری کامل رسید و مسیرهای ریلی جدیدی به سمت بوشهر و بندرعباس در دست ساخت است.
قطار شهری
متروی شیراز، سومین سامانه قطار شهری ایران، دارای ۲ خط فعال و خطوط ۳ و ۴ در دست ساخت است.
ورزش و تفریح
شیراز دارای تیمهای فوتبال حرفهای مانند فجر شهید سپاسی و تیمهای بسکتبال در لیگ برتر است.
مراکز آموزش عالی
دانشگاه شیراز، دانشگاه علوم پزشکی شیراز و دانشگاه صنعتی شیراز از مهمترین مراکز آموزش عالی این شهر هستند.
روستاهای شهرستان شیراز
بر اساس دادههای ایرانگاه، در شهرستان شیراز ۳۷۳ آبادی در ۲۲ دهستان و ۶ بخش ثبت شده است که ۲۵۷ آبادی از آنها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبتشدهی آنها ۲۵۹٬۹۵۵ نفر است. فهرست کامل را در صفحهی روستاهای شهرستان شیراز ببینید.
دهستانهای شهرستان شیراز
- دهستان دراک — بخش مرکزی، ۱۸ آبادی، ۸۷٬۰۸۸ نفر جمعیت
- دهستان کفترک — بخش مرکزی، ۱۵ آبادی، ۲۸٬۲۱۷ نفر جمعیت
- دهستان قره باغ — بخش مرکزی، ۴۲ آبادی، ۲۴٬۹۹۵ نفر جمعیت
- دهستان کربال — بخش کربال، ۱۶ آبادی، ۱۲٬۵۴۶ نفر جمعیت
- دهستان طسوج — بخش کوار، ۲۸ آبادی، ۱۱٬۸۱۸ نفر جمعیت
- دهستان بیدزرد — بخش مرکزی، ۱۱ آبادی، ۱۱٬۵۸۹ نفر جمعیت
- دهستان کوار — بخش کوار، ۲۰ آبادی، ۹٬۹۳۰ نفر جمعیت
- دهستان سیاخ دارنگون — بخش مرکزی، ۱۹ آبادی، ۸٬۳۹۱ نفر جمعیت
- دهستان کوه مره سرخی — بخش ارژن، ۲۷ آبادی، ۶٬۱۷۴ نفر جمعیت
- دهستان دهقانان — بخش کربال، ۱۲ آبادی، ۵٬۵۳۲ نفر جمعیت
- دهستان رحمت آباد — بخش زرقان، ۸ آبادی، ۵٬۵۲۷ نفر جمعیت
- دهستان داریان — بخش مرکزی، ۱۷ آبادی، ۵٬۳۶۶ نفر جمعیت
- دهستان خیرآباد — بخش کربال، ۸ آبادی، ۵٬۳۱۸ نفر جمعیت
- دهستان فرمشکان — بخش کوار، ۱۲ آبادی، ۵٬۲۹۶ نفر جمعیت
- دهستان کوهنجان — بخش سروستان، ۱۰ آبادی، ۵٬۲۵۵ نفر جمعیت
- دهستان بندامیر — بخش زرقان، ۱۷ آبادی، ۵٬۱۵۰ نفر جمعیت
- دهستان دشت ارژن — بخش ارژن، ۱۹ آبادی، ۴٬۸۸۳ نفر جمعیت
- دهستان قره چمن — بخش ارژن، ۳۵ آبادی، ۴٬۵۱۸ نفر جمعیت
- دهستان سفلی — بخش کربال، ۱۲ آبادی، ۴٬۳۹۵ نفر جمعیت
- دهستان سروستان — بخش سروستان، ۱۴ آبادی، ۳٬۹۳۴ نفر جمعیت
- دهستان مهارلو — بخش سروستان، ۴ آبادی، ۳٬۴۳۶ نفر جمعیت
- دهستان زرقان — بخش زرقان، ۹ آبادی، ۵۹۷ نفر جمعیت
پرجمعیتترین روستاهای شهرستان شیراز
- روستای شهرک گلستان — دهستان دراک، ۳۷٬۴۳۵ نفر
- روستای قصرقمشه — دهستان دراک، ۱۰٬۸۹۰ نفر
- روستای گویم — دهستان دراک، ۷٬۲۹۷ نفر
- روستای بزین — دهستان دراک، ۶٬۸۱۲ نفر
- روستای شهرک شهیدبهشتی — دهستان دراک، ۶٬۴۲۸ نفر
- روستای مرغان — دهستان کفترک، ۵٬۶۶۰ نفر
- روستای معزابادجابری — دهستان کربال، ۵٬۶۵۴ نفر
- روستای دستخضر — دهستان کفترک، ۵٬۵۴۰ نفر
- روستای تفهیان — دهستان بیدزرد، ۴٬۶۷۱ نفر
- روستای دوکوهک — دهستان دراک، ۴٬۵۴۰ نفر
بانکها و شعب بانکی شیراز
بر اساس دادههای ایرانگاه، ۵۲۱ شعبه از ۲۳ بانک در شهرستان شیراز فعال است که ۶۵ شعبه از آنها دارای خودپرداز هستند. پرشعبهترین بانکهای شیراز بانک سپه با ۱۰۹ شعبه، بانک ملی ایران با ۷۸ شعبه و بانک صادرات ایران با ۵۴ شعبه هستند.
فهرست شعب بانکها در شیراز
- شعب بانک سپه در شیراز — ۱۰۹ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در شیراز — ۷۸ شعبه، ۶۵ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک صادرات ایران در شیراز — ۵۴ شعبه
- شعب بانک تجارت در شیراز — ۵۱ شعبه
- شعب بانک مسکن در شیراز — ۴۲ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در شیراز — ۳۶ شعبه
- شعب بانک کشاورزی در شیراز — ۳۳ شعبه
- شعب بانک ایران زمین در شیراز — ۱۶ شعبه
- شعب بانک اقتصاد نوین در شیراز — ۱۳ شعبه
- شعب بانک ملت در شیراز — ۱۳ شعبه
- شعب بانک پارسیان در شیراز — ۱۱ شعبه
- شعب بانک شهر در شیراز — ۱۱ شعبه
- شعب بانک قرضالحسنه مهر ایران در شیراز — ۹ شعبه
- شعب بانک پاسارگاد در شیراز — ۷ شعبه
- شعب بانک سینا در شیراز — ۷ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در شیراز — ۷ شعبه
- شعب بانک قرضالحسنه رسالت در شیراز — ۶ شعبه
- شعب بانک سرمایه در شیراز — ۵ شعبه
- شعب بانک سامان در شیراز — ۴ شعبه
- شعب بانک کارآفرین در شیراز — ۳ شعبه
- شعب پست بانک ایران در شیراز — ۳ شعبه
- شعب بانک گردشگری در شیراز — ۲ شعبه
- شعب بانک دی در شیراز — ۱ شعبه
بیمارستانهای شیراز
در ایرانگاه ۵۰ بیمارستان از شهرستان شیراز ثبت شده است که ۹ مورد از آنها بیمارستان تخصصیاند و مجموعاً ۵٬۹۸۳ تخت فعال دارند.
- بیمارستان نمازی شیراز — عمومی، ۹۸۲ تخت فعال
- بیمارستان شهید فقیهی شیراز — عمومی، ۴۳۶ تخت فعال
- بیمارستان ابوعلی سینا — عمومی، ۴۳۵ تخت فعال
- بیمارستان شهید رجایی — عمومی، ۳۳۷ تخت فعال
- بیمارستان کوثر شیراز — عمومی، ۳۰۱ تخت فعال
- بیمارستان شهید چمران شیراز — عمومی، ۲۳۷ تخت فعال
- بیمارستان ابن سینا شیراز — تخصصی روانپزشکی، ۲۲۳ تخت فعال
- بیمارستان اعصاب و روان استاد محرری — تخصصی روانپزشکی، ۲۱۲ تخت فعال
- بیمارستان شهید دکتر بهشتی شیراز — عمومی، ۲۱۱ تخت فعال
- بیمارستان حضرت زینب(س) شیراز — عمومی، ۱۸۵ تخت فعال
- بیمارستان حافظ شیراز — عمومی، ۱۸۳ تخت فعال
- بیمارستان دنا شیراز — عمومی، ۱۷۷ تخت فعال
- مرکزی شیراز ( ام آر آی) شیراز — عمومی، ۱۷۷ تخت فعال
- بیمارستان الزهرا(س) و کودکان شهید حجازی — عمومی، ۱۷۰ تخت فعال
- بیمارستان حضرت علی اصغر(ع) شیراز — عمومی، ۱۳۹ تخت فعال
- بیمارستان شهید دستغیب شیراز — عمومی، ۱۳۲ تخت فعال
- بیمارستان امیر — تخصصی سرطان و انکولوژی، ۱۲۰ تخت فعال
- بیمارستان اردیبهشت — عمومی، ۱۱۸ تخت فعال
- بیمارستان مادر و کودک غدیر — عمومی، ۱۱۸ تخت فعال
- بیمارستان بوستان شیراز — عمومی، ۹۶ تخت فعال
- بیمارستان بعثت شیراز — عمومی، ۹۱ تخت فعال
- بیمارستان خلیلی شیراز — عمومی، ۸۹ تخت فعال
- بیمارستان سوانح سوختگی امیر المومنین (ع) — تخصصی سوانح و سوختگی، ۸۷ تخت فعال
- بیمارستان شوشتری — تخصصی زنان و زایمان، ۷۰ تخت فعال
- بیمارستان دکتر میر حسینی شیراز — عمومی، ۶۲ تخت فعال
- بیمارستان قطب الدین شیرازی - شیراز — تخصصی سوانح و سوختگی، ۶۰ تخت فعال
- بیمارستان فرهمند فر — عمومی، ۵۸ تخت فعال
- بیمارستان شهریار شیراز — عمومی، ۵۴ تخت فعال
- بیمارستان پارس شیراز — عمومی، ۴۶ تخت فعال
- بیمارستان جنّت شیراز — تخصصی روانپزشکی، ۴۵ تخت فعال
- بیمارستان اعصاب و روان پرتو — تخصصی روانپزشکی، ۳۸ تخت فعال
- بیمارستان شهید دوران شیراز — عمومی، ۳۸ تخت فعال
- بیمارستان میر — عمومی، ۳۷ تخت فعال
- بیمارستان ایران — عمومی، ۳۶ تخت فعال
- بیمارستان علوی — عمومی، ۳۴ تخت فعال
- بیمارستان دکتر خدادوست شیراز — تخصصی چشم، ۳۲ تخت فعال
- بیمارستان سلمان فارسی شیراز — عمومی، ۳۲ تخت فعال
- بیمارستان کسری شیراز — عمومی، ۲۶ تخت فعال
- بیمارستان دکتر امامی شیراز — عمومی، ۲۳ تخت فعال
- بیمارستان پرهیزگار (مشیر) شیراز — عمومی، ۲۰ تخت فعال
- بیمارستان شهید مظفری عادل آباد شیراز — عمومی، ۱۶ تخت فعال
- بیمارستان خاتم انبیا ء شیراز — عمومی
- بیمارستان در حال ساخت خاتم الانبیاء — عمومی
- بیمارستان در حال ساخت میان رود — عمومی
- بیمارستان در حال ساخت ویژه زنان — عمومی
- بیمارستان فاتح نژاد شیراز — عمومی
- کلینیک تخصصی و فوق تخصصی قطبالدین — عمومی
- کلینیک فوق تخصصی احمد نادر کاظمی — عمومی
- کلینیک فوق تخصصی شهید مطهری و امام رضا — عمومی
- کلینیک فوق تخصصی چشم پزشکی پوستچی — عمومی