محمدعلی جمالزاده؛ آغازگر داستان کوتاه فارسی
سید محمدعلی جمالزاده را آغازگر داستان کوتاه فارسی می‌دانند. مجموعه‌ی «یکی بود یکی نبود» او، که در سال ۱۳۰۰ خورشیدی منتشر شد، نخستین مجموعه داستان کوتاه به معنای امروزی در زبان فارسی است و نقطه‌ی شروع داستان‌نویسی مدرن ایران به شمار می‌رود.
زندگی جمالزاده
جمالزاده در سال ۱۲۷۴ خورشیدی در اصفهان زاده شد. پدرش سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی، از خطیبان و فعالان مشروطه بود که در جریان مبارزات سیاسی جان باخت.
جمالزاده در نوجوانی برای تحصیل به بیروت و سپس اروپا رفت و در سوئیس حقوق خواند. بخش بزرگی از عمر طولانی‌اش را در ژنو گذراند و در سازمان‌های بین‌المللی کار کرد. با اینکه بیش از هفتاد سال دور از ایران زیست، نوشتن به فارسی و درباره‌ی ایران را هرگز رها نکرد.
او در سال ۱۳۷۶ خورشیدی و در سن صدودو سالگی در ژنو درگذشت.
یکی بود یکی نبود
این مجموعه شش داستان دارد که مشهورترینشان «فارسی شکر است» است؛ داستان چند ایرانی که در یک بازداشتگاه گرفتار می‌آیند و هرکدام به گونه‌ای از فارسی سخن می‌گویند: یکی چنان عربی‌آمیز که فهمیده نمی‌شود، یکی چنان فرنگی‌مآب که همان‌قدر نامفهوم است، و در میانشان جوانی که فارسی ساده و روشن حرف می‌زند.
دیباچه‌ی این کتاب نیز به‌اندازه‌ی خود داستان‌ها مهم است: جمالزاده در آن، ادبیات فارسی را به دلیل دور بودن از زبان مردم و از موضوع‌های واقعی زندگی نقد می‌کند و دموکراسی ادبی را پیشنهاد می‌دهد؛ یعنی نوشتن برای همه‌ی مردم، نه فقط برای طبقه‌ی تحصیل‌کرده.
سبک جمالزاده
- زبان عامیانه: او اصطلاح‌ها، ضرب‌المثل‌ها و تعبیرهای کوچه و بازار را با گشاده‌دستی به کار می‌برد؛ ویژگی‌ای که نثر او را زنده و خواندنی می‌کند.
- طنز: نگاه او به کاستی‌های جامعه‌ی ایرانی، انتقادی اما همراه با خنده است.
- شخصیت‌های نمونه‌وار: آدم‌های داستان‌های او اغلب نماینده‌ی یک تیپ اجتماعی‌اند.
دیگر آثار
از آثار او می‌توان به «دارالمجانین»، «سر و ته یک کرباس»، «قلتشن دیوان»، «صحرای محشر» و «تلخ و شیرین» اشاره کرد. جمالزاده کارهای پژوهشی و ترجمه نیز داشت؛ از جمله «فرهنگ لغات عامیانه» که حاصل علاقه‌ی همیشگی‌اش به زبان مردم است.
جایگاه جمالزاده
اگر صادق هدایت فرم مدرن داستان را در فارسی تثبیت کرد، جمالزاده دروازه را گشود. او نشان داد که می‌توان درباره‌ی زندگی روزمره‌ی مردم عادی و با زبان خودشان داستان نوشت؛ کاری که در ادبیات فارسی آن روزگار تازگی داشت.
پرسش‌های پرتکرار
نخستین مجموعه داستان کوتاه فارسی چیست؟
«یکی بود یکی نبود» نوشته‌ی محمدعلی جمالزاده، منتشرشده در سال ۱۳۰۰ خورشیدی.
داستان «فارسی شکر است» درباره‌ی چیست؟
درباره‌ی فاصله‌ی زبان اهل فضل و فرنگی‌مآبان با زبان ساده‌ی مردم عادی.
جمالزاده بیشتر عمرش را کجا گذراند؟
در ژنو سوئیس، هرچند همواره به فارسی و درباره‌ی ایران نوشت.
نظرهای مخاطبان
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر