رهی معیری؛ غزلسرا و ترانهساز
محمدحسن معیری، با تخلص رهی، از برجستهترین غزلسرایان معاصر ایران و یکی از مهمترین ترانهسرایان تاریخ موسیقی ایرانی است. بسیاری از ماندگارترین آوازهای ایرانی، روی شعر او خوانده شدهاند.
زندگی رهی
رهی معیری در سال ۱۲۸۸ خورشیدی در تهران و در خانوادهای اهل فرهنگ و هنر زاده شد. پدربزرگش دوستعلیخان معیرالممالک از رجال و هنرمندان دورهی قاجار بود.
رهی سالها در مشاغل اداری کار کرد، اما بیشتر شهرتش از فعالیت ادبی و هنریاش بود. او در انجمنهای ادبی حضوری فعال داشت و سالها با رادیو ایران و برنامهی «گلها» همکاری کرد.
رهی در سال ۱۳۴۳ خورشیدی درگذشت و در آرامگاه ظهیرالدوله تهران به خاک سپرده شد.
غزل رهی
غزل رهی در سنت سعدی و حافظ ریشه دارد، اما زبان آن امروزی و روان است. ویژگی مشخص شعر او موسیقی درونی است: کلمات چنان کنار هم نشستهاند که شعر خودبهخود آهنگین میشود. همین ویژگی، آثارش را برای آواز مناسب کرده است.
دیوان او با نام «سایهی عمر» منتشر شده است.
ترانههای ماندگار
شمار زیادی از ترانههای مشهور موسیقی ایرانی سرودهی رهی است؛ از جمله:
- شد خزان گلشن آشنایی
- نوای نی
- کاروان («از من رمیدهای»)
- شب انتظار
- آتش کاروان
این ترانهها با صدای خوانندگانی چون بنان، مرضیه، دلکش و الهه اجرا شدند و هنوز شنیده میشوند.
طنز رهی
بُعد کمتر شناختهشدهی کار رهی، شعر طنز اوست. او با نامهای مستعار در نشریات فکاهی آن روزگار شعر طنز منتشر میکرد؛ طنزی ظریف و بیرکاکت که با لحن جدی غزلهایش تفاوت کامل داشت.
جایگاه رهی
رهی معیری از آخرین حلقههای سنت غزلسرایی کلاسیک در ایران است؛ شاعری که بدون نوآوری در فرم، در همان قالب کهن به پختگی رسید. اهمیت او بهویژه در پیوند شعر و موسیقی است: در قرن اخیر، کمتر شاعری به اندازهی او در ساختن حافظهی شنیداری ایرانیان سهم داشته است.
پرسشهای پرتکرار
دیوان رهی معیری چه نام دارد؟
«سایهی عمر».
مشهورترین ترانههای رهی کداماند؟
«شد خزان گلشن آشنایی»، «نوای نی»، «کاروان» و «شب انتظار».
رهی معیری در چه قالبی شعر میگفت؟
بیشتر غزل، در سنت کلاسیک اما با زبانی امروزی.