علی‌اکبر دهخدا؛ نویسنده‌ی لغتنامه و چرند و پرند
علی‌اکبر دهخدا یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های فرهنگ ایران معاصر است. او در آنِ واحد فرهنگ‌نویس، نویسنده، طنزپرداز، شاعر و فعال سیاسی بود و در هر یک از این عرصه‌ها کاری کرد که هنوز اثرش پابرجاست. بزرگ‌ترین میراث او، لغت‌نامه‌ی دهخدا، جامع‌ترین فرهنگ زبان فارسی است.
زندگی دهخدا
دهخدا در سال ۱۲۵۷ خورشیدی در تهران زاده شد؛ خانواده‌اش اهل قزوین بودند و پدرش اندکی پس از تولد او درگذشت. دهخدا مقدمات ادبیات عرب و فارسی را نزد استادان سنتی آموخت و سپس در مدرسه‌ی علوم سیاسی درس خواند.
با آغاز جنبش مشروطه، به روزنامه‌نگاری روی آورد و همراه با میرزا جهانگیرخان شیرازی روزنامه‌ی «صور اسرافیل» را منتشر کرد. پس از به توپ بستن مجلس، ناچار به اروپا گریخت و مدتی در سوئیس و استانبول به فعالیت مطبوعاتی ادامه داد.
پس از بازگشت به ایران، چند دوره نماینده‌ی مجلس بود و سپس ریاست مدرسه‌ی علوم سیاسی و دانشکده‌ی حقوق را بر عهده گرفت. سال‌های پایانی عمرش تماماً صرف نوشتن لغتنامه شد. دهخدا در سال ۱۳۳۴ خورشیدی درگذشت.
چرند و پرند
ستون طنز دهخدا در روزنامه‌ی صور اسرافیل با عنوان «چرند و پرند» نقطه‌ی عطفی در تاریخ نثر فارسی است. او در این نوشته‌ها، با زبانی کاملاً نزدیک به گفتار مردم کوچه و بازار، اوضاع سیاسی و اجتماعی را نقد می‌کرد.
اهمیت این کار دوگانه است: هم طنز سیاسی مدرن را در ایران بنیان گذاشت، و هم نشان داد که زبان ساده‌ی مردم می‌تواند زبان مطبوعات و ادبیات باشد؛ ایده‌ای که چند سال بعد جمال‌زاده در داستان‌نویسی پی گرفت.
لغت‌نامه‌ی دهخدا
کار عظیم زندگی دهخدا، گردآوری لغتنامه است؛ فرهنگی که واژه‌های فارسی را همراه با شاهد مثال از متون کهن، معنا، ریشه و کاربرد ثبت می‌کند. او ده‌ها سال فیش‌برداری کرد و میلیون‌ها برگه فراهم آورد.
لغتنامه در زمان حیات او کامل نشد؛ پس از مرگش، مؤسسه‌ی لغت‌نامه‌ی دهخدا در دانشگاه تهران کار را ادامه داد و انتشار آن دهه‌ها طول کشید. این اثر هنوز مرجع اصلی زبان فارسی است.
امثال و حکم
کتاب چهارجلدی «امثال و حکم» مجموعه‌ای است از ضرب‌المثل‌ها، اصطلاح‌ها و حکمت‌های رایج در زبان فارسی، همراه با شرح و شواهد. این کتاب از منابع اصلی مطالعه‌ی فرهنگ عامه‌ی ایران است.
شعر دهخدا
دهخدا شعر کم اما مؤثر سرود. مشهورترین شعر او مسمطی است در سوگ دوستش میرزا جهانگیرخان که پس از کودتای محمدعلی‌شاه کشته شد:
ای مرغ سحر، چو این شب تار بگذاشت ز سر سیاهکاری
این شعر با ترجیع مشهور «یاد آر ز شمع مرده یاد آر» شناخته می‌شود و از نخستین نمونه‌های شعر نو در فارسی شمرده می‌شود؛ زیرا هم زبان و هم ساختارش با شعر سنتی آن روزگار متفاوت بود.
پرسش‌های پرتکرار
لغت‌نامه‌ی دهخدا چیست؟
جامع‌ترین فرهنگ زبان فارسی، حاصل ده‌ها سال کار دهخدا و ادامه‌ی آن به دست مؤسسه‌ی لغتنامه در دانشگاه تهران.
چرند و پرند چه بود؟
ستون طنز دهخدا در روزنامه‌ی صور اسرافیل در دوران مشروطه؛ بنیانگذار طنز سیاسی مدرن در ایران.
مشهورترین شعر دهخدا کدام است؟
مسمط «یاد آر ز شمع مرده یاد آر» در سوگ میرزا جهانگیرخان شیرازی.
نظرهای مخاطبان
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر