تقسیمات کشوری
- شهر: آلونی
جمعیت
بر پایه آخرین سرشماری (سال ۱۳۹۵)، جمعیت بخش مرکزی شهرستان خانمیرزا ۳۶,۳۶۰ نفر بوده است. مردمانی خونگرم که ریشه در فرهنگ غنی بختیاری دارند.
جغرافیا
خانمیرزا در جلگهای کوهستانی و سرسبز با ارتفاع ۱۸۸۰ متر از سطح دریا واقع شده است. میانگین بارندگی سالانه در این منطقه ۵۰۰ میلیمتر است و همین بارشهای مناسب، باعث شده تا دشتهایش همیشه سبز و باطراوت باشند. این منطقه از شمال به بروجن، از شرق به فلارد، از جنوب به ریگ و از غرب به اردل محدود میشود. وسعت آن بیش از ۱۰۲۳ کیلومتر مربع است و دمای هوا در سردترین روزها به ۵- درجه و در گرمترین روزها به ۳۰+ درجه میرسد. همین ویژگیها، هوایی معتدل و کوهستانی را برای این منطقه به ارمغان آورده است.
آثار دیرینه-تاریخی خانمیرزا
تپه قلعه گلی (قلعه افغان)
یکی از مهمترین جاذبههای تاریخی خانمیرزا، تپه قلعه گلی است. این اثر ارزشمند که به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دورههای تاریخی پس از اسلام تعلق دارد، در دشت خانمیرزا و نزدیکی روستای قلعه افغان قرار گرفته است. تپه قلعه گلی در تاریخ ۲۴ فروردین ۱۳۸۲ با شماره ثبت ۸۲۴۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تحقیقات پروفسور دانیل پست و دکتر لوبد ووکس از دانشگاه سیدنی (استرالیا) در سال ۲۰۰۲ نشان میدهد که این تپه ۲۴ متری که در میان زمینهای کشاورزی قرار دارد، چشماندازی حیرتانگیز خلق کرده است. به نظر میرسد این مکان در هزاره دوم قبل از میلاد، به عنوان پاسگاهی در دوران ایلامی مورد استفاده بوده و به پاس فداکاری یکی از پادشاهان ایلامی بنا شده است.
توصیفی از وضعیت گذشته خانمیرزا
پروفسور آلن زاگریل در سال ۱۹۷۴ دشت خانمیرزا را اینگونه توصیف کرده است:
«دشتی کاملاً هموار که در بخش شمال شرقی آن (نزدیک روستای سینی)، منطقهای تپه ماهوری وجود دارد که هرگز کشاورزی نشده و از آن به عنوان چراگاه استفاده میشود. در شمال دشت، به دلیل فراوانی چشمهها (روستای گوشکی)، زمینهای اطراف زیر کشت رفتهاند. در مرکز دشت (اطراف روستای ده صحرا)، پهنه گلی وسیعی دیده میشود که آب زیرزمینی تنها یک متر با سطح زمین فاصله دارد و پوشش گیاهی آن متفاوت از سایر نقاط است. در غرب آلونی، به دلیل فراوانی آبهای سطحی، کشاورزی آبی رونق دارد و چشمانداز آن شبیه مناطق گرمسیری است. بخش جنوبی دشت نیز کاملاً زیر کشت رفته و در نزدیکی قلعه افغان، آب به صورت نشت بر سطح زمین دیده میشود.»
محیط زیست خانمیرزا
دشت خانمیرزا یکی از بزرگترین پهنههای وسیع و مسطح استان چهارمحال و بختیاری است. متأسفانه در سالهای اخیر، تغییرات گستردهای در کاربری اراضی و کیفیت آبهای زیرزمینی این منطقه رخ داده است.
ویژگیهای اقلیمی
بارشهای خانمیرزا عمدتاً از سه نوع سیستم جوی، بارشهای اورگرافیک در کوههای سبزکوه بختیاری و کوه کلار تأمین میشود.
کوهها
مهمترین کوههای این منطقه عبارتند از:
- سبزکوه بختیاری
- کلار
- سیوک
منطقه حفاظت شده سبزکوه بختیاری
این منطقه با سیمای کاملاً کوهستانی، بین بروجن، خانمیرزا و اردل واقع شده است. بلندترین نقطه آن ۳۸۷۰ متر ارتفاع دارد و دارای درههای عمیق، آبشارهای متعدد و آب و هوایی متنوع است. این منطقه از سال ۱۳۶۵ به عنوان منطقه شکار ممنوع و از سال ۱۳۶۹ به عنوان منطقه حفاظت شده تحت حفاظت قرار گرفت. جالب است بدانید که سبزکوه به عنوان یازدهمین ذخیرهگاه زیستکره ایران به یونسکو معرفی شده است.
خصوصیات خاکشناسی
خاک دشت خانمیرزا بسیار غنی است و اگر تأمین آب برای آبیاری فراهم شود، ظرفیت بالایی برای کشاورزی و تولید محصولات زراعی دارد.
زمینشناسی خانمیرزا
این دشت در زون زاگرس چینخورده قرار دارد و از لحاظ زمینشناسی، پهنه آبرفتی وسیعی است که بین روستاهای سرتنگ دینارعالی، آلونی، برجوئی، مرادان، ده رشید، جوانمردی و ده صحرا گسترده شده است.
رودخانههای فصلی و دائمی متعددی از جمله رود کرهبس و رودخانه خانمیرزا در این منطقه جریان دارند. رودخانه خانمیرزا یکی از سرشاخههای حوضه آبخیز کارون شمالی است و از دامنه کوههای سرخ و سیوک سرچشمه میگیرد.
در سال آبی ۷۹-۸۰، ۴۵ دهنه چشمه در این منطقه وجود داشت که مهمترین آنها چشمه کرتگل آلونی بود. همچنین ۱۴ رشته قنات در این دشت فعال بودند که قنات باغ بهزاد با ۱۶۰۰ متر طول و قنات موسیخان با عمق ۲۰ متر از مهمترین آنها بودند. متأسفانه به دلیل کمبود بارندگی و افزایش چاههای حفر شده، بسیاری از این قنوات خشک شدهاند.
ذخایر آبهای زیرزمینی
امروزه مهمترین منبع تأمین آب در دشت خانمیرزا، بیش از ۱۰۰۰ حلقه چاه عمیق و نیمهعمیق است که سالانه ۱۳۷ میلیون متر مکعب آب برای آبیاری اراضی کشاورزی از آنها استخراج میشود.
تغییرات کاربری اراضی
متأسفانه تغییرات گستردهای در کاربری اراضی، به ویژه در اراضی آبی و مرغزارهای مرکزی دشت رخ داده است.
خانمیرزا به عنوان اکوتون اکولوژیک
حوزه آبخیز خانمیرزا در زاگرس مرکزی قرار دارد و تحت تأثیر جبهههای هوایی اقیانوس اطلس است. این منطقه در حد فاصل مناطق خشک مرکزی ایران و مناطق مرطوب زاگرس قرار گرفته و به عنوان یک اکوتون (منطقه انتقالی) شناخته میشود. مرغزار خانمیرزا یکی از مناطق منحصر به فرد در حاشیه جنگلهای زاگرس بود که متأسفانه به دلیل حفر چاههای متعدد، در شرف نابودی است.
نگارخانه
(تصاویر مرتبط با طبیعت و جاذبههای خانمیرزا در این بخش قرار خواهد گرفت)