تاریخچه
تاریخ دقیق شکل‌گیری شهر بروجن در محل کنونی‌اش مشخص نیست، اما قدیمی‌ترین سند موجود، سنگ مزاری با تاریخ فوت ۱۰۰۴ هجری قمری (۹۷۴ هجری شمسی) است که قدمت این منطقه را به بیش از چهار قرن می‌رساند. به نوشته محمدحسن خان اعتمادالسلطنه در کتاب «مرآة البلدان»، در دوره ناصرالدین شاه قاجار، بروجن به صورت قریه‌ای بود که تیول حسین‌قلی‌خان ایلخانی به شمار می‌آمد. او بخشی از اراضی آن را خریداری کرده بود. در آن زمان، جمعیت بروجن به هزار خانوار می‌رسید و دارای سه مسجد، سه رشته قنات و مالیاتی معادل ۹۳۰ تومان بود. هر سال نیز دویست خروار بذر در زمین‌هایش افشانده می‌شد.
وجه تسمیه
درباره ریشه نام «بروجن» نظرات گوناگونی وجود دارد که هر کدام به گوشه‌ای از تاریخ و فرهنگ این شهر اشاره دارند.
جمعیت
رشد جمعیت بروجن از دهه‌های سوم و چهارم قرن چهاردهم شمسی، پس از انقلاب مشروطه، شتاب گرفت. موقعیت جغرافیایی ویژه این شهر که در محل تلاقی سه استان فارس، اصفهان و چهارمحال و بختیاری و همچنین دو ایل بزرگ قشقایی و بختیاری قرار گرفته، زمینه مناسبی برای توسعه آن فراهم کرده است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت بروجن ۵۷,۷۰۱ نفر (در ۱۷,۲۲۸ خانوار) بوده است.
آب و هوا
بروجن با ارتفاع ۲۲۲۸ متری از سطح دریا، یکی از مرتفع‌ترین شهرهای ایران به شمار می‌رود. این ویژگی، اقلیمی نیمه‌مرطوب با تابستان‌هایی معتدل و زمستان‌هایی بسیار سرد را برای آن به ارمغان آورده است. تعداد روزهای یخبندان در این شهر به حدود ۱۲۲ روز در سال می‌رسد. حداقل دمای ثبت‌شده در بروجن ۳۶- درجه و حداکثر آن ۳۶ درجه سانتی‌گراد است. میانگین بارش سالانه ۳۶۰ میلی‌متر است که عمدتاً در دو فصل مرطوب (از مهر تا اردیبهشت) و خشک (از خرداد تا شهریور) توزیع می‌شود. ۴۴ درصد بارش‌ها در زمستان، ۳۲ درصد در پاییز، ۲۴ درصد در بهار و تنها ۱ درصد در تابستان رخ می‌دهد.
این ارتفاع بالا و اقلیم خاص، بروجن را از نظر محیط زیست گیاهی و جانوری بسیار غنی و پرجاذبه کرده است. از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی منطقه می‌توان به چشمه سیاسرد، تالاب چغاخور و تالاب گندمان اشاره کرد.
زبان
مردم بروجن اغلب به زبان فارسی با لهجه بروجنی (از گویش چهارمحالی) صحبت می‌کنند. اقلیتی از ساکنان نیز به زبان لری با گویش بختیاری و ترکی قشقایی سخن می‌گویند.
عشایر
بروجن یکی از مناطق ییلاقی طوایف بزرگ بختیاری از جمله دورکی، بهداروند، بابادی و جانکی محسوب می‌شود.
رودخانه‌ها
رودخانه‌های چغاخور و سرشاخه‌های رود کارون با نام‌های آق‌بلاغ، سولکان و آب‌ونک از این منطقه عبور می‌کنند. زمین‌های کشاورزی بروجن عمدتاً با استفاده از قنات‌های متعدد آبیاری می‌شوند.
فرهنگ و هنر
بنیانگذار فرهنگ نوین در بروجن، مرحوم شهاب‌السلطنه (غلامحسین خان حاجی ایلخانی) بود. او در سال ۱۲۷۴ هجری شمسی، مدرسه‌ای بزرگ با مرکز کاردستی تأسیس کرد که نمونه آن حتی در اصفهان وجود نداشت. در این مدرسه که می‌توان آن را «دارالفنون کوچک» نامید، استادان برجسته‌ای چون شیخ محمدطاهر نطنزی (مدیر)، سید میرحسین مجدالادباء، میرزاعبدالرحیم خان شیرازی، میرزاسیف‌الله خان (معروف به تیمسار) و یک معلم زبان انگلیسی بلژیکی به تدریس می‌پرداختند. دروس فارسی، انگلیسی و برخی فنون و مهارت‌ها در این مدرسه آموزش داده می‌شد و تمام مخارج آن توسط شهاب‌السلطنه پرداخت می‌گردید. پس از ۲۹ سال، این دبستان تعطیل شد. بعدها امیرقلی اشراقی دبستان ملی را در منزل خود تأسیس کرد و چندین سال دایر بود تا اینکه در سال ۱۳۰۹، یک ساختمان سه کلاسه به دستور وزیر فرهنگ وقت در بروجن ساخته شد که مردم آن را «جمال‌الدین» نام نهادند.
این تلاش‌ها و همت افرادی چون ملاذوالفقار، بروجن را به شهری با سطح علمی بالا تبدیل کرد که پزشکان و متخصصان برجسته‌ای را پرورانده است. امروزه نیز فارغ‌التحصیلان مدارس بروجن به عنوان استادان طراز اول در داخل و خارج از کشور مشغول به خدمت هستند. بروجن در زمینه شعر و هنر نیز سرآمد بوده و شاعران و هنرمندان بنامی را به خود دیده است.
محله‌ها
محله‌های قدیم و جدید شهر بروجن عبارتند از:
- تختی (جنوبی)
- تختی (شمالی)
جاذبه‌های گردشگری
بروجن با طبیعت بکر و چشم‌اندازهای کوهستانی، مقصدی عالی برای طبیعت‌گردان است. از مهم‌ترین جاذبه‌های آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- چشمه سیاسرد: یکی از معروف‌ترین جاذبه‌های گردشگری بروجن با آبی زلال و خنک.
- تالاب چغاخور: تالابی زیبا و پناهگاه پرندگان مهاجر.
- تالاب گندمان: تالابی با تنوع زیستی بالا و چشم‌اندازهای رویایی.
مراکز آموزشی و دانشگاهی
بروجن دارای مراکز آموزشی و دانشگاهی متعددی است که نقش مهمی در رشد علمی منطقه ایفا می‌کنند.
صنایع دستی
بروجن به خاطر صنایع دستی اصیل خود شهرت دارد:
- قالی‌های پشم یلمه‌ای: بسیار مشهور و باکیفیت.
- گیوه: در گذشته گیوه بروجن شهرت کشوری داشت.
- نمدمالی: یکی از صنایع دستی قدیمی و ارزشمند منطقه.
- تخت‌کشی: از مشاغل مرتبط با گیوه که صفر علی راستی یکی از تخت‌کش‌های حرفه‌ای و معروف بروجن بوده است.
افراد سرشناس
بروجن زادگاه و پرورش‌دهنده افراد برجسته‌ای در عرصه‌های مختلف بوده است:
- استاد بهمن بروجنی: نقاش ایرانی
- استاد بهمن رافعی: شاعر
- دکتر ابوالقاسم بختیار: اولین پزشک جراح ایرانی
- بهنام بهزادی: کارگردان
- دکتر منصور میرزاکوچکی: سیاستمدار
- دکتر ابراهیم واحدیان بروجنی: فیزیک‌دان
- حیدرعلی طالب‌پور: شاعر
- گلاره عباسی: بازیگر
- ملک‌محمد مسعودی: خواننده سنتی
- دکتر میرزا مهدی شارق: شاعر
- حسین نورشرق: خواننده
روستاهای شهرستان بروجن
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان بروجن ۱۷ آبادی در ۴ دهستان و ۳ بخش ثبت شده است که ۱۶ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۱۶٬۵۲۰ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان بروجن ببینید.
دهستان‌های شهرستان بروجن
- دهستان حومه — بخش مرکزی، ۱ آبادی، ۸٬۲۳۴ نفر جمعیت
- دهستان درواهان — بخش گندمان، ۴ آبادی، ۳٬۸۱۱ نفر جمعیت
- دهستان چغاخور — بخش بلداجی، ۴ آبادی، ۲٬۲۷۴ نفر جمعیت
- دهستان گندمان — بخش گندمان، ۸ آبادی، ۲٬۲۰۱ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان بروجن
- روستای نقنه — دهستان حومه، ۸٬۲۳۴ نفر
- روستای امام قیس — دهستان درواهان، ۲٬۶۳۸ نفر
- روستای شهرک گلوگرد — دهستان چغاخور، ۱٬۰۹۸ نفر
- روستای کنارک بالا — دهستان گندمان، ۹۳۴ نفر
- روستای کلبی بک — دهستان چغاخور، ۸۷۴ نفر
- روستای کردشامی — دهستان درواهان، ۷۲۷ نفر
- روستای معموره — دهستان گندمان، ۵۷۷ نفر
- روستای کنارک پایین — دهستان گندمان، ۳۸۲ نفر
- روستای سولگان — دهستان درواهان، ۳۰۶ نفر
- روستای سناجان — دهستان گندمان، ۱۷۸ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی بروجن
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۴۰ شعبه از ۱۲ بانک در شهرستان بروجن فعال است که ۷ شعبه از آن‌ها دارای خودپرداز هستند. پرشعبه‌ترین بانک‌های بروجن بانک ملی ایران با ۷ شعبه، بانک سپه با ۷ شعبه و بانک کشاورزی با ۶ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در بروجن
- شعب بانک ملی ایران در بروجن — ۷ شعبه، ۷ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک سپه در بروجن — ۷ شعبه
- شعب بانک کشاورزی در بروجن — ۶ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در بروجن — ۵ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در بروجن — ۴ شعبه
- شعب بانک مسکن در بروجن — ۲ شعبه
- شعب بانک ملت در بروجن — ۲ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در بروجن — ۲ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در بروجن — ۲ شعبه
- شعب پست بانک ایران در بروجن — ۱ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه رسالت در بروجن — ۱ شعبه
- شعب بانک تجارت در بروجن — ۱ شعبه
بیمارستان‌های بروجن
در ایران‌گاه ۲ بیمارستان از شهرستان بروجن ثبت شده است که مجموعاً ۲۰۰ تخت فعال دارند.
- بیمارستان ولیعصر(عج) بروجن — عمومی، ۲۰۰ تخت فعال
- کلینیک شهید نجفی — عمومی
نظرهای مخاطبان دربارهٔ بروجن
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر