پیشینه تاریخی
چابهار تاریخی پرفراز و نشیب دارد. در دوره قاجار، این منطقه شاهد درگیریهای قدرت بین دولت مرکزی ایران و خوانین محلی بود. در سال ۱۲۸۹ قمری، چابهار به تصرف اعراب مسقط درآمد، اما ابراهیمخان بهزادی بمی با تصرف بندر چابهار، قدرت دولت مرکزی را در این منطقه تثبیت کرد. در سال ۱۳۰۴ خورشیدی، دولت قاجار تلاش کرد حاکمیت خود را بر چابهار تثبیت کرده و سردار دین محمدخان را سرکوب نماید. در نهایت، در بهمن ماه ۱۳۰۷، آخرین حکومت بلوچستان سقوط کرد و قدرت دولت مرکزی در چابهار به طور کامل تثبیت شد.
طرح جامع راهاندازی بندر چابهار در سال ۱۳۵۲ آغاز شد و پس از انقلاب اسلامی، عملیات اجرایی آن با جدیت بیشتری پیگیری گردید. بندر شهید کلانتری در سال ۱۳۶۴ به بهرهبرداری رسید و امروزه بندر چابهار با ظرفیت پهلودهی کشتیهایی با آبخور ۱۶٫۵ متر، یکی از مهمترین بنادر ایران محسوب میشود.
زیرساختها
راهآهن
راهآهن چابهار-زاهدان با ۷۳۰ کیلومتر طول، یکی از مهمترین پروژههای ریلی کشور است. این خط آهن با پیشرفت فیزیکی ۷۰ درصد، نقش حیاتی در ترانزیت کالا به آسیای میانه ایفا خواهد کرد و در آینده به صورت دوخطه در خواهد آمد.
فرودگاه
چابهار دارای دو فرودگاه است. فرودگاه کنارک در فاصله ۵۰ کیلومتری بندر چابهار، رفتوآمد فراوانی دارد. همچنین فرودگاه بینالمللی چابهار نیز در دست ساخت است.
مراکز آموزش عالی
دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار، مهمترین دانشگاه علوم دریایی ایران است که بیش از ۸۰ درصد کاپیتانها و مهندسان فعال در کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران از فارغالتحصیلان آن هستند. این دانشگاه تنها دانشگاه ایرانی عضو سازمان جهانی دریانوردی است و آموزشهای آن بر اساس استانداردهای STCW ارائه میشود. این دانشگاه سومین دانشگاه برتر ایران در بین دانشگاههای خصوصی است و از هفت کشور جهان از جمله چین، هند، عمان، قزاقستان، تاجیکستان، پاکستان و افغانستان دانشجو میپذیرد.
جمعیتشناسی
جمعیت شهر چابهار در سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۱۰۶٬۷۳۹ نفر بوده است. مردم بومی این شهر بلوچ هستند و به زبان بلوچی صحبت میکنند. ساکنان بومی این منطقه اهل سنت هستند، اما به دلیل موقعیت راهبردی، چابهار شهری مهاجرپذیر است و اقلیتی از شیعیان نیز در آن سکونت دارند.
موقعیت اقتصادی و بازرگانی
بر اساس پیشبینی محققان سازمان ملل، حدود نیمی از ترابری جهان میان خاور دور با سایر نقاط دنیا انجام میشود. از مجموع ۳ کریدور ترابری جهانی، ۲ کریدور از ایران میگذرد و چابهار نقطه عبور جنوبیترین کریدور شرقی-غربی جهان خواهد بود. این کریدور از «دروازه ابریشم» در چین آغاز میشود و پس از عبور از هندوستان، به چابهار میرسد.
منطقه آزاد تجاری چابهار
منطقه آزاد تجاری و صنعتی چابهار با ۱۴۰ کیلومتر مربع مساحت، شامل ۹ پیکره مختلف از جمله بخش مسکونی، سولهها و انبارها، شهرکهای صنایع مانند مجتمع پتروشیمی مکران و مجتمع فولاد، و پروژههای بزرگ ملی مانند شهرک انرژیهای پاک و شهرک صنایع خودرو است. این منطقه در خارج از خلیج فارس قرار دارد و به دلیل عدم آسیبپذیری در مواقع بحران، موقعیت استراتژیکی برای ایجاد یک گذرگاه ارتباطی بین کشورهای آسیای میانه و سایر کشورهای جهان فراهم آورده است.
مجتمع فولاد چابهار
ساخت فولاد مکران با سرمایهگذاری ۲ میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلاری از سال ۱۳۹۹ آغاز شده است. این پروژه میتواند به توسعه و آبادانی جنوب سیستان و بلوچستان شتاب دهد.
شهرک پتروشیمی نگین مکران
این شهرک یکی از شهرکهای تخصصی پتروشیمی در سواحل مکران است.
نام
درباره نام چابهار نظرات مختلفی وجود دارد. نظر غالب این است که این نام تغییریافته «چهاربهار» است، زیرا این منطقه همیشه آب و هوای بهاری دارد. نظر دیگر این است که در قدیم مردم به این بندر «چه بار» میگفتند، زیرا از مسافران میپرسیدند چه باری دارند. در گویش محلی، چابهار به کسانی گفته میشود که در اطراف چاه آب سکنی گزیدهاند، زیرا در زمان قدیم مردم از چاههایی که حفر میکردند برای تأمین آب استفاده میکردند.
آب و هوا
همجواری چابهار با دریا، نزدیکی به مدار رأسالسرطان و قرار گرفتن در مسیر بادهای موسمی شبهقاره هند، موجب شده است که این منطقه دارای آب و هوایی گرمسیری و معتدل با رطوبت نسبی باشد. جالب است بدانید که چابهار گرمترین نقطه کشور در زمستان و خنکترین بندر جنوبی ایران در تابستان است! متوسط دما در طول سال ۲۴ درجه سانتیگراد است و آب و هوای آن کمترین تغییرات را در فصول چهارگانه سال دارد. برای مثال، هوای چابهار در تابستان از تهران خنکتر است. البته شرجی بیش از حد هوا گاهی برای مسافران آزاردهنده است.
موقعیت جغرافیایی
بندر چابهار در ارتفاع ۷ متر از سطح دریا و در ۶۰ درجه و ۳۷ دقیقه طول شرقی و ۲۵ درجه و ۱۷ دقیقه عرض شمالی قرار دارد. جالب است بدانید که این شهر همعرض جغرافیایی بندر میامی در شبهجزیره فلوریدای آمریکا است و شرایط آب و هوایی کاملاً مشابهی دارد. چابهار در ۲۲۸۶ کیلومتری تهران واقع شده و فاصله آن تا زاهدان ۷۲۱ کیلومتر و تا بندر کراچی ۹۰۰ کیلومتر است.
خلیج چابهار با بریدگی طبیعی و استثنایی خود، بزرگترین خلیج ایران در پیرامون سواحل دریای مکران به شمار میرود و نزدیکترین آبراه به اقیانوس هند است.
جاذبههای گردشگری
چابهار بهشتی از ناشناختههاست که هر گردشگری را شیفته زیباییهایش میکند. از مناظر طبیعی بکر گرفته تا آثار تاریخی ارزشمند، این شهر مقصدی ایدهآل برای علاقهمندان به طبیعت و تاریخ است.
دیدنیهای طبیعی
سواحل بکر و زیبای دریای مکران، تالابهای منحصربهفرد و کوههای مرجانی از جمله جاذبههای طبیعی چابهار هستند.
آثار تاریخی
در محوطههای باستانی چابهار، آثاری از چاههای قدیمی و قبور سنگی به شکل اتاقکهایی با ابعاد مختلف دیده میشود. ویرانههای قلعه پرتغالیها در روستای تیس در پنج کیلومتری چابهار، گواه رونق دریانوردی و اهمیت استراتژیک این منطقه در گذشته است.
فاصله چابهار با بندرها و شهرهای جهان
فاصله هوایی بندر چابهار تا تهران ۱۴۵۶ کیلومتر و فاصله زمینی از طریق جاده ایرانشهر-کرمان ۱۸۰۴ کیلومتر است. فاصله چابهار تا مرکز استان (زاهدان) ۷۳۸ کیلومتر میباشد.
تاریخچه بندر چابهار
بندر چابهار به دلیل قرار گرفتن در کنار دریای عمان، از دیرباز کانون داد و ستد و تجارت و دریانوردی بوده است. از زمان حضور پرتغالیها در قرن ۱۶ تا ظهور انگلیس در جنگ جهانی اول، همواره بخشی از فعالیتهای بازرگانی و دریانوردی در آبهای جنوبی ایران در بندرهای جنوبی استان سیستان و بلوچستان متمرکز بوده است. عمیق بودن خلیج چابهار شرایط مناسبی برای پهلوگیری کشتیهای بزرگ فراهم کرده است.
