عطار نیشابوری؛ سرایندهی منطقالطیر
فریدالدین محمد عطار نیشابوری از بزرگترین شاعران عارف ادب فارسی است؛ کسی که راه را برای مولانا هموار کرد. مولانا خود در ستایش او گفته است که عطار روح بود و او تنها در پی عطار گام برداشته است. مشهورترین اثر عطار، منطقالطیر، یکی از عمیقترین متنهای عرفانی جهان به شمار میرود.
زندگی عطار
عطار حدود سال ۵۴۰ هجری قمری در نیشابور زاده شد؛ شهری که در آن روزگار یکی از بزرگترین مراکز علمی و فرهنگی جهان اسلام بود و پیش از او خیام را هم پرورده بود.
لقب «عطار» از پیشهی او میآید: داروفروشی و عطاری. او در نیشابور داروخانهای داشت و بنا بر روایتها، در کنار کار روزانه به نوشتن و سرودن میپرداخت. برخلاف بسیاری از شاعران همروزگارش، هرگز شاعر دربار نشد و مدح پادشاهان نگفت؛ نکتهای که خود بارها بر آن تأکید کرده است.
دربارهی پایان زندگی او روایت مشهوری هست: عطار در جریان حملهی مغول به نیشابور در حدود سال ۶۱۸ هجری قمری کشته شد. جزئیات این روایت در منابع گوناگون متفاوت است، اما همزمانی مرگ او با ویرانی نیشابور را بیشتر پژوهشگران پذیرفتهاند.
آثار عطار
منطقالطیر
شاهکار عطار و یکی از مشهورترین منظومههای عرفانی جهان. داستان، ساده و چندلایه است: پرندگان جهان گرد هم میآیند تا پادشاه خود، سیمرغ، را بیابند. هدهد راهنمای آنها میشود و سفری آغاز میشود که در آن باید هفت وادی را پشت سر بگذارند: طلب، عشق، معرفت، استغنا، توحید، حیرت و فقر و فنا.
از آن همه پرنده، تنها سی مرغ به پایان راه میرسند و درمییابند که آنچه میجستند، خود آنها بودند؛ بازی زبانی درخشانی میان «سی مرغ» و «سیمرغ» که در قلب معنای کتاب نشسته است.
تذکرةالاولیا
تنها اثر مهم عطار به نثر؛ مجموعهی شرح حال و سخنان عارفان و صوفیان بزرگ. این کتاب یکی از منابع اصلی شناخت تاریخ تصوف ایران است و نثر روان و گیرایی دارد.
الهینامه، مصیبتنامه و اسرارنامه
سه منظومهی عرفانی دیگر که هرکدام با ساختار داستان در داستان، مفاهیم سلوک عرفانی را بیان میکنند.
دیوان و مختارنامه
دیوان غزلیات و قصاید عطار، و «مختارنامه» که مجموعهی رباعیات اوست.
سبک و اندیشهی عطار
شعر عطار در ظاهر ساده است، اما لایههای معنایی تودرتو دارد. شیوهی محبوب او بیان مفاهیم دشوار در قالب حکایتهای کوتاه است؛ حکایتهایی که گاه از زبان دیوانگان و شوریدگان نقل میشود. این «عاقلانِ دیوانهنما» یکی از شخصیتهای محوری آثار اویند و از راه زبان آنها، عطار حقیقتهایی میگوید که گفتنشان به زبان معمول ممکن نبود.
آرامگاه عطار
آرامگاه عطار در نیشابور و در فاصلهی کوتاهی از آرامگاه خیام قرار دارد. بنای کنونی از دورهی تیموری است و در سالهای بعد بازسازی شده. روز ۲۵ فروردین در تقویم رسمی ایران روز بزرگداشت عطار است.
پرسشهای پرتکرار
منطقالطیر دربارهی چیست؟
سفر گروهی از پرندگان به جستوجوی سیمرغ؛ تمثیلی از سفر انسان به سوی حقیقت و شناخت خویشتن.
هفت وادی عرفان در منطقالطیر کداماند؟
طلب، عشق، معرفت، استغنا، توحید، حیرت، و فقر و فنا.
عطار چه تأثیری بر مولانا داشت؟
مولانا عطار را پیشرو و راهنمای خود میدانست و در آثارش بارها از او به بزرگی یاد کرده است.
مطالب مرتبط
شاعران و نویسندگان معاصر ایران
معرفی چهرههای ادبیات معاصر ایران را در این صفحات بخوانید:
شعر معاصر
- نیما یوشیج؛ پدر شعر نو فارسی
- پروین اعتصامی؛ شاعر مناظره و اخلاق
- ملکالشعرای بهار؛ شاعر، روزنامهنگار و پژوهشگر
- شهریار؛ سرایندهی حیدربابا
- فروغ فرخزاد؛ صدای تازهی شعر معاصر
- سهراب سپهری؛ شاعر و نقاش صدای پای آب
- احمد شاملو؛ بنیانگذار شعر سپید
- مهدی اخوان ثالث؛ شاعر زمستان
- سیمین بهبهانی؛ نوآور غزل معاصر
- هوشنگ ابتهاج (ه. ا. سایه)؛ غزلسرای معاصر
نثر و داستان
- صادق هدایت؛ نویسندهی بوف کور
- محمدعلی جمالزاده؛ آغازگر داستان کوتاه فارسی
- جلال آلاحمد؛ نویسندهی غربزدگی
- سیمین دانشور؛ نویسندهی سووشون
- صادق چوبک؛ نویسندهی تنگسیر و سنگ صبور
- غلامحسین ساعدی؛ نویسنده و نمایشنامهنویس
- هوشنگ گلشیری؛ نویسندهی شازده احتجاب
- احمد محمود؛ نویسندهی همسایهها
- محمود دولتآبادی؛ نویسندهی کلیدر
فهرست کامل و دورهبندیشده: ادبیات فارسی؛ راهنمای شاعران و نویسندگان ایران
نظرهای مخاطبان
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی میدانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکتهای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر