واژه‌شناسی نام
نام کرج در منابع تاریخی با اشکال گوناگونی مانند کوه‌رج، کراج، کاوک و کرژ ثبت شده است. این تنوع نام‌ها نشان‌دهنده قدمت و اهمیت این منطقه در طول تاریخ است.
پیشینه
دوران باستان
آثار به‌جامانده از دوران هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان در منطقه کرج، گواه تمدن پیشرفته این ناحیه در روزگاران کهن است. کرج زمانی بخشی از مازندران و گاهی جزو ری محسوب می‌شد. تا پیش از حمله مغول، مسیر کاروان‌ها از سگزآباد و شهریار به ری می‌گذشت، اما پس از آن، راه قزوین-کرج-ری اهمیت یافت. در دوره صفوی، قرار گرفتن کرج بر سر راه تهران-قزوین-تبریز، باعث رونق آن شد و کاروانسراها، پل‌ها و قلعه‌های متعددی در حاشیه این جاده ساخته شد.
دوران قاجار
در دوره قاجار، به ویژه در زمان فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه، کرج به دلیل همجواری با پایتخت و قرارگیری در مسیر ارتباطی سلطانیه و تبریز، مورد توجه ویژه قرار گرفت. سلیمان میرزا، کاخ سلیمانیه را در این منطقه ساخت. در این دوره، کرج به عنوان بخشی از راه اصلی تهران-قزوین شناخته می‌شد.
دوران پهلوی
با احداث جاده آسفالت تهران-کرج-چالوس در سال ۱۳۱۲ و همچنین توسعه راه‌های غرب کشور، کرج به گلوگاه مهم ارتباطی تبدیل شد. احداث کارخانه‌ها و تأسیسات صنعتی متعدد در مسیر تهران-کرج-قزوین، باعث شکوفایی و گسترش روزافزون این شهر گردید.
دوران پس از انقلاب اسلامی
پس از انقلاب، سرعت گسترش کرج شتاب بیشتری گرفت تا جایی که امروزه چهره این شهر با چند دهه گذشته غیرقابل مقایسه است. در سال ۱۳۸۹، کرج به همراه سه شهرستان دیگر، استان البرز را تشکیل داد.
جغرافیا
موقعیت
کرج در ۳۶ کیلومتری غرب تهران، در کرانه غربی رود کرج و دامنه جنوبی رشته کوه البرز گسترده شده است. این شهر با مساحتی معادل ۱۷۵.۴ کیلومتر مربع و ارتفاع ۱٬۲۹۷ متر از سطح دریا، در فاصله ۳۶ کیلومتری شمال غربی تهران واقع شده است. رشته‌کوه‌های البرز همچون دیواری بلند، استان مازندران را از کرج جدا کرده است.
آب و هوا
کرج دارای آب و هوایی نیمه‌خشک و سرد است. میانگین بارندگی سالیانه آن حدود ۲۵۱ میلی‌متر است و میانگین دمای سالیانه ۱۴.۱ درجه سانتی‌گراد ثبت شده است. جالب است بدانید که هوای کرج به دلیل نزدیکی به ارتفاعات البرز و دره چالوس، خنک‌تر و مرطوب‌تر از تهران است. باد غالب در کرج از سمت شمال غربی می‌وزد.
مخاطرات طبیعی
کرج به دلیل قرارگیری در منطقه لرزه‌خیز و وجود بافت‌های فرسوده، در برابر زلزله آسیب‌پذیر است. مناطق عظیمیه، گوهردشت و جهانشهر مقاوم‌ترین مناطق در برابر زلزله هستند. همچنین، مناطق کوهستانی شمال و شمال شرقی کرج، از جمله عظیمیه و مناطق اطراف رودخانه کرج، بیشترین خطر سیل‌خیزی را دارند.
جمعیت‌شناسی
اقوام
کرج به دلیل مهاجرت‌های گسترده از سراسر ایران، ترکیبی از اقوام گوناگون را در خود جای داده است. این تنوع قومی باعث شده تا کرج به «ایران کوچک» معروف شود.
جمعیت
بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر کرج ۱٬۵۹۲٬۴۹۲ نفر بوده که با احتساب حومه به ۱٬۹۷۳٬۴۷۰ نفر می‌رسد. کرج چهارمین شهر پرجمعیت ایران و بالاترین میزان رشد جمعیت را در بین شهرهای کشور دارد.
زبان
مردم کرج به زبان فارسی و گویش کرجی صحبت می‌کنند.
زیرساخت‌ها
ترابری
کرج از دیرباز پل ارتباطی مهمی بین تهران، قزوین و استان مازندران بوده است. مهم‌ترین راه‌های ارتباطی این شهر عبارتند از:
- فرودگاه بین‌المللی پیام: این فرودگاه که در ابتدا فقط کاربرد باری داشت، اکنون پروازهای مسافری نیز انجام می‌دهد و قابلیت فرود هواپیماهای پهن‌پیکر را دارد.
- متروی کرج: خط متروی کرج-تهران از ایستگاه گلشهر تا ایستگاه صادقیه فعال است و خط ۲ متروی کرج نیز در حال توسعه است.
- اتوبوسرانی: سامانه اتوبوس تندرو (BRT) کرج در فروردین ۱۴۰۳ راه‌اندازی شد و پنجمین سامانه از این نوع در ایران است.
- راه‌آهن: ایستگاه راه‌آهن کرج در جنوب آزادراه تهران-کرج قرار دارد.
مراکز صنعتی
کرج دارای تعداد زیادی واحدهای تولیدی و صنعتی است که در شهرک‌های صنعتی سیمین دشت و بهارستان متمرکز شده‌اند.
فضای سبز
کرج در گذشته باغ‌شهری زیبا بود، اما با افزایش جمعیت، بسیاری از باغ‌ها تخریب شدند. امروزه این شهر بیش از ۳۰۵ پارک و بوستان دارد که از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به پارک جهان‌نما، باغ سیب مهرشهر و پارک ایران کوچک اشاره کرد.
جاذبه‌های گردشگری
از جمله جاذبه‌های دیدنی کرج می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- جاده کرج-چالوس: یکی از زیباترین جاده‌های ایران
- کاخ مروارید: بزرگ‌ترین و گران‌ترین کاخ خاورمیانه
- پیست اسکی دیزین و خور: از معروف‌ترین پیست‌های اسکی ایران
- روستای تاریخی آتشگاه
- کاروانسرای شاه عباسی
- پل تاریخی کرج
- امامزاده طاهر: مدفن بسیاری از نام‌آوران شعر و هنر معاصر ایران
مشکلات زیست‌محیطی
کرج با چالش‌های زیست‌محیطی متعددی روبرو است:
- آلودگی هوا: کرج در ردیف ۸ شهر آلوده کشور قرار دارد.
- بحران آب: آب سد کرج به تهران اختصاص یافته و آب شهر از طریق چاه‌ها تأمین می‌شود.
- فرونشست زمین: مناطق مهرشهر، کمالشهر و محمدشهر با نرخ ۶ سانتی‌متر در سال دچار فرونشست هستند.
نماد شهری
گل لاله به عنوان نماد اصلی شهر کرج و استان البرز شناخته می‌شود. همچنین پارک ایران کوچک، نماد هویتی این شهر است که پیوند هویت باغ‌شهری با معماری فرهنگی ایران را به نمایش می‌گذارد.
روستاهای شهرستان کرج
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان کرج ۱۴۱ آبادی در ۷ دهستان و ۳ بخش ثبت شده است که ۹۰ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۴۵٬۴۹۱ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان کرج ببینید.
دهستان‌های شهرستان کرج
- دهستان محمدآباد — بخش مرکزی، ۱۵ آبادی، ۲۱٬۱۱۵ نفر جمعیت
- دهستان آدران — بخش آسارا، ۳۰ آبادی، ۸٬۹۱۷ نفر جمعیت
- دهستان نسا — بخش آسارا، ۱۸ آبادی، ۶٬۱۶۱ نفر جمعیت
- دهستان آسارا — بخش آسارا، ۱۲ آبادی، ۳٬۷۲۷ نفر جمعیت
- دهستان پلنگ آباد — بخش اشتهارد، ۴۸ آبادی، ۳٬۶۲۱ نفر جمعیت
- دهستان کمال آباد — بخش مرکزی، ۵ آبادی، ۱٬۴۰۶ نفر جمعیت
- دهستان گرمدره — بخش مرکزی، ۱۳ آبادی، ۵۴۴ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان کرج
- روستای فرخ‌آباد — دهستان محمدآباد، ۶٬۳۸۹ نفر
- روستای شهرک مهندسی زراعی — دهستان محمدآباد، ۴٬۳۲۳ نفر
- روستای علی‌آبادگونه — دهستان محمدآباد، ۳٬۸۰۳ نفر
- روستای شهرک اصلاح وتهیه نهال وبذر — دهستان محمدآباد، ۲٬۸۳۲ نفر
- روستای ولایترود — دهستان نسا، ۱٬۶۴۹ نفر
- روستای کندر — دهستان آدران، ۱٬۴۹۸ نفر
- روستای گلستانک — دهستان محمدآباد، ۱٬۴۶۸ نفر
- روستای سپیددشت — دهستان محمدآباد، ۱٬۴۱۸ نفر
- روستای شهرستانک — دهستان آسارا، ۱٬۰۴۸ نفر
- روستای نسا — دهستان نسا، ۹۳۷ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی کرج
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۳۶۱ شعبه از ۲۳ بانک در شهرستان کرج فعال است که ۵۷ شعبه از آن‌ها دارای خودپرداز هستند. پرشعبه‌ترین بانک‌های کرج بانک سپه با ۷۴ شعبه، بانک ملی ایران با ۶۵ شعبه و بانک تجارت با ۲۷ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در کرج
- شعب بانک سپه در کرج — ۷۴ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در کرج — ۶۵ شعبه، ۵۷ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک تجارت در کرج — ۲۷ شعبه
- شعب بانک مسکن در کرج — ۲۶ شعبه
- شعب بانک ملت در کرج — ۲۶ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در کرج — ۲۶ شعبه
- شعب بانک کشاورزی در کرج — ۲۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در کرج — ۱۷ شعبه
- شعب بانک پاسارگاد در کرج — ۱۰ شعبه
- شعب پست بانک ایران در کرج — ۹ شعبه
- شعب بانک پارسیان در کرج — ۸ شعبه
- شعب بانک شهر در کرج — ۸ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در کرج — ۷ شعبه
- شعب بانک ایران زمین در کرج — ۶ شعبه
- شعب بانک سرمایه در کرج — ۶ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه رسالت در کرج — ۵ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در کرج — ۵ شعبه
- شعب بانک اقتصاد نوین در کرج — ۴ شعبه
- شعب بانک سینا در کرج — ۴ شعبه
- شعب بانک سامان در کرج — ۳ شعبه
- شعب بانک کارآفرین در کرج — ۲ شعبه
- شعب بانک دی در کرج — ۱ شعبه
- شعب بانک گردشگری در کرج — ۱ شعبه
بیمارستان‌های کرج
در ایران‌گاه ۲۳ بیمارستان از شهرستان کرج ثبت شده است که ۳ مورد از آن‌ها بیمارستان تخصصی‌اند و مجموعاً ۲٬۹۹۳ تخت فعال دارند.
- مجتمع بیمارستانی امام علی (ع) کرج — عمومی، ۴۳۶ تخت فعال
- بیمارستان البرز کرج — عمومی، ۳۴۴ تخت فعال
- بیمارستان کمالی کرج — تخصصی زنان و زایمان، ۳۰۳ تخت فعال
- بیمارستان شهید مدنی کرج — عمومی، ۳۰۲ تخت فعال
- بیمارستان رجائی کرج — عمومی، ۲۵۳ تخت فعال
- بیمارستان قائم (عج) کرج — عمومی، ۲۲۴ تخت فعال
- بیمارستان امام حسین(ع) کرج — عمومی، ۱۷۸ تخت فعال
- بیمارستان کوثرکرج — عمومی، ۱۷۳ تخت فعال
- بیمارستان تخت جمشید کرج — عمومی، ۱۶۱ تخت فعال
- بیمارستان امام خمینی کرج — عمومی، ۱۳۴ تخت فعال
- بیمارستان دکتر شریعتی — عمومی، ۱۱۴ تخت فعال
- بیمارستان آرام — عمومی، ۹۹ تخت فعال
- بیمارستان کسری کرج — عمومی، ۹۵ تخت فعال
- بیمارستان مریم کرج — عمومی، ۷۷ تخت فعال
- بیمارستان ثارالله کرج — عمومی، ۶۴ تخت فعال
- بیمارستان نورکرج — تخصصی چشم، ۳۶ تخت فعال
- بیمارستان انرژی اتمی — عمومی
- بیمارستان حضرت علی (ع) کرج — تخصصی زنان و زایمان
- بیمارستان خورشید — عمومی
- بیمارستان سیدالشهدا — عمومی
- بیمارستان ولیعصر کمالشهر — عمومی
- بیمارستان کیان — عمومی
- کلینیک ویژه تخصصی دانشگاه کرج — عمومی
نظرهای مخاطبان دربارهٔ کرج
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر