نام
شهر نهاوند در طول تاریخ با نام‌های متعددی شناخته شده است:
نه اِروند (Neh-ervend) یا نهار یوانی (Nehar Youani): در کتاب جغرافیای تلمود از شهری به نام نهار یوانی در ماد قدیم یاد شده که همان نهاوند امروزی است. این نام‌ها به رودخانه الوند اشاره دارند.
نوح‌آوند (Nuhāvand): بر اساس روایتی، حضرت نوح شهری به نام خود بنا نهاد که بعدها نهاوند نامیده شد.
نَهاوند (Nahāvand): احمد کسروی این واژه را به معنی «شهر یا آبادی قرار گرفته در پیش رو» می‌داند. «نها» در زبان‌های ایرانی به معنی پیش و «وند» از فعل کهن «وندیدن» به معنی نهادن گرفته شده است.
نیهاوند (Nihāwand): در نقشه‌های ایران قدیم و دوران ساسانیان، نهاوند به صورت نیهاوند ثبت شده است.
لائودیسه (Laodicea): در دوران هلنیستی، این شهر به نام لائودیسه، به معنای «عدالت مردم»، نام‌گذاری شد.
نیفواندا (Niphaunda): بطلمیوس جغرافی‌دان یونانی از این شهر با نام نیفواندا یاد کرده است.
ماه دینار (Mah Dinar): به دلیل حکمرانی فردی از خاندان کارن به نام دینار، این شهر به ماه دینار نیز شهرت یافت.
پیشینه تاریخی
نهاوند یکی از قدیمی‌ترین شهرهای ایران است که از دوران ماقبل تاریخ به‌طور مداوم مسکونی بوده است. استرابون، جغرافی‌دان یونانی، نهاوند را شهری می‌داند که توسط داریوش بزرگ تأسیس شد، اما پلینی معتقد است آنتیوخوس اول آن را با نام لائودیسه بنا کرد.
کاسی‌ها، نخستین ساکنان: نخستین ساکنان نهاوند در حدود هزاره سوم پیش از میلاد، کاسی‌ها بودند که به کوسایی شهرت داشتند. اسکندر مقدونی در آخرین نبرد خود برای فتح پارس، به سرزمین کوسایی حمله کرد و بسیاری از آنان را قربانی روان دوستش، هفایستیون، نمود.
دوران ساسانی: در تقسیمات باستانی ایران، نهاوند و بروجرد دو نقطه شهری از «ماه نهاوند» بودند که از توابع «پهله» از سرزمین ماد محسوب می‌شد. خاندان کارن پهلو در نهاوند ساکن و فرمان می‌راندند.
نبرد نهاوند (فتح‌الفتوح): این نبرد در ۵ ربیع‌الاول سال ۲۱ هجری (۶۳۷ میلادی) اتفاق افتاد و به عنوان آخرین حلقه از زنجیره جنگ‌های ایران ساسانی و مسلمانان شناخته می‌شود. اعراب این جنگ را «فتح‌الفتوح» نامیدند و پس از آن، نهاوند به عنوان «دروازه ورود اسلام به ایران» شناخته شد.
ابومسلم خراسانی: بهزادان پور ونداد هرمزد ملقب به ابومسلم خراسانی که تبارش به خاندان نهاوند می‌رسید، در سال ۱۲۹ هجری قمری قیام خود را آغاز کرد. ایرانیان در نهاوند، همان جایی که حدود صد سال پیش لشکر یزدگرد شکست خورده بود، لشکر خلیفه را در هم کوبیدند.
دوران قاجار و معاصر: در دوره قاجار، نهاوند یکی از سه شهر «ولایت ثلاث» (ملایر، نهاوند و تویسرکان) بود. مردم نهاوند در ۱۴ آبان ۱۳۵۷، ۹۷ روز زودتر از سایر نقاط کشور، مجسمه محمدرضا شاه را به زیر کشیدند. حسن روحانی، رئیس‌جمهور سابق ایران، در خاطرات خود از نجات یافتن از دست مأموران شهربانی نهاوند در جریان انقلاب یاد کرده است.
جغرافیا
نهاوند در مرکز دشت نهاوند بین دو کوه گرین و آردوشان گسترده شده و ۱۸ کیلومتر مربع مساحت دارد. این شهر در موقعیت ۴۸ درجه و ۲۴ دقیقه طول شرقی و ۲۳ درجه و ۲۲ دقیقه عرض شمالی قرار دارد.
موقعیت: نهاوند از شمال به تویسرکان و همدان، از شرق به ملایر، از غرب به کنگاور و از جنوب به استان لرستان محدود است. فاصله این شهر تا تهران ۴۳۵ کیلومتر، تا همدان ۱۰۵ کیلومتر و تا خرم‌آباد ۱۳۴ کیلومتر است.
گسل نهاوند: شهر نهاوند بر گسل جوان زاگرس بنا شده است. گسل نهاوند یکی از فعال‌ترین گسل‌های ایران است و عامل زمین‌لرزه‌های پرشمار این منطقه می‌باشد. حدود ۶۵ درصد از کل زمین‌لرزه‌های استان همدان در نهاوند رخ می‌دهد.
رود باروداب: این رود که از چشمه‌ای به همین نام در شرق نهاوند سرچشمه می‌گیرد، از میان شهر می‌گذرد. طغیان این رود بارها بخشی از شهر را با مشکل سیل مواجه کرده است.
منابع آب: متأسفانه، برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، سطح آب‌های زیرزمینی دشت نهاوند را به طور متوسط سالانه ۷۵ سانتی‌متر کاهش داده است.
کوهستان گرین: این منطقه با وسعت حدود ۴۰ هزار هکتار، دارای سیمای کوهستانی با دره‌ها و پناهگاه‌های طبیعی فراوان است و به دلیل تنوع جانوری بالا، در سال ۱۳۹۹ به عنوان منطقه شکار ممنوع اعلام شد.
مردم‌شناسی و زبان
مردم‌شناسی: مردم شهرستان نهاوند از اقوام پارسی، لر و لک تشکیل شده‌اند. بر اساس اطلاعات استانداری همدان، اقوام لر و لک در شهرستان‌های ملایر، نهاوند و بخش سامن ساکن هستند.
زبان: مردم شهر نهاوند به گویش نهاوندی سخن می‌گویند که از گویش‌های لری شمالی محسوب می‌شود. رودیگر اشمیت، زبان‌شناس آلمانی، گفتار مردم نهاوند را نزدیک به زبان پارسی میانه می‌داند. برخی پژوهشگران معتقدند گویش قدیم نهاوند دارای استقلال زبان‌شناختی بوده و با گویش لری کنونی تفاوت داشته است.
گردشگری
نهاوند با جاذبه‌های تاریخی و طبیعی فراوان، مقصدی عالی برای گردشگران است:
میدان قیصریه: این میدان که توسط محمود میرزا، حاکم نهاوند در زمان فتحعلی شاه قاجار بنا شده، یکی از باستانی‌ترین میدان‌های ایران است. در پیرامون آن، مسجد جامع، حمام، بازار قدیمی و بقعه شاهزاده محمد قرار دارند.
خانه قدوسی: این خانه تاریخی متعلق به علی قدوسی از عالمان نهاوند است و با سر در ورودی زیبا و نقوش هندسی آجری تزئین شده است.
حمام آقا تراب: یکی از بناهای تاریخی شهر که در سال ۱۳۵۶ در فهرست آثار ملی ثبت شده است.
معبد لائودیسه: این معبد در داخل شهر نهاوند قرار دارد و کتیبه‌ای از «آنتیوخوس سوم» و مجسمه‌های برنزی خدایان یونانی در آن کشف شده است.
پل زرامین، تپه باستانی گیان و سراب گاماسیاب: از دیگر نقاط گردشگری شهرستان نهاوند هستند.
آرامگاه نعمان بن مقرن: این آرامگاه در ۵ کیلومتری شمال غربی شهر نهاوند قرار دارد. نعمان بن مقرن، سردار عرب، در جنگ نهاوند به دست سربازان ایرانی کشته شد.
بام نهاوند: تپه‌ای مرتفع در شمال غربی شهرستان با ارتفاع ۱۸۷۰ متر از سطح دریا که به دلیل مجاورت با کوهستان گرین، آب و هوای خنک و دلپذیری دارد.
فرهنگ
موسیقی: «زنگوله» یا «زنگله» یکی از مقام‌های موسیقی قدیم ایران است که در برخی متون با نام نهاوند از آن یاد شده است.
سوغات: از جمله سوغات نهاوند می‌توان به خمیر صنل، کلوا، حلوا گردویی، گز آردی، نقل، گردو، عسل، شیره انگور و ترخینه اشاره کرد.
افراد سرشناس
نهاوند زادگاه و محل زندگی افراد سرشناسی بوده است، از جمله:
- علی قدوسی (از عالمان دینی)
- حسن روحانی (رئیس‌جمهور سابق ایران)
روستاهای شهرستان نهاوند
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان نهاوند ۱۴۵ آبادی در ۹ دهستان و ۴ بخش ثبت شده است که ۱۳۶ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۷۹٬۹۴۸ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان نهاوند ببینید.
دهستان‌های شهرستان نهاوند
- دهستان شعبان — بخش مرکزی، ۳۰ آبادی، ۱۴٬۲۱۶ نفر جمعیت
- دهستان سلگی — بخش خزل، ۲۲ آبادی، ۱۳٬۶۷۸ نفر جمعیت
- دهستان خزل شرقی — بخش خزل، ۳۳ آبادی، ۱۲٬۳۴۲ نفر جمعیت
- دهستان طریق الاسلام — بخش مرکزی، ۲۰ آبادی، ۱۲٬۰۲۷ نفر جمعیت
- دهستان گاماسیاب — بخش مرکزی، ۱۹ آبادی، ۱۰٬۵۰۹ نفر جمعیت
- دهستان گرین — بخش زرین دشت، ۷ آبادی، ۷٬۴۳۸ نفر جمعیت
- دهستان فضل — بخش زرین دشت، ۷ آبادی، ۴٬۱۴۱ نفر جمعیت
- دهستان سراب — بخش گیان، ۳ آبادی، ۳٬۲۸۶ نفر جمعیت
- دهستان گیان — بخش گیان، ۴ آبادی، ۲٬۳۱۱ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان نهاوند
- روستای رزینی — دهستان سلگی، ۳٬۲۹۴ نفر
- روستای شهرک — دهستان سلگی، ۳٬۰۰۹ نفر
- روستای توانه — دهستان گرین، ۲٬۹۹۲ نفر
- روستای کوهانی — دهستان شعبان، ۲٬۶۳۹ نفر
- روستای ده فول — دهستان طریق الاسلام، ۲٬۵۸۲ نفر
- روستای جهان‌آباد — دهستان شعبان، ۲٬۰۲۲ نفر
- روستای گیل‌آباد — دهستان سراب، ۱٬۸۷۸ نفر
- روستای شعبان — دهستان شعبان، ۱٬۷۵۶ نفر
- روستای گنبدکبود — دهستان گرین، ۱٬۶۷۶ نفر
- روستای کفراج — دهستان طریق الاسلام، ۱٬۶۷۰ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی نهاوند
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۳۱ شعبه از ۱۳ بانک در شهرستان نهاوند فعال است که ۵ شعبه از آن‌ها دارای خودپرداز هستند. پرشعبه‌ترین بانک‌های نهاوند بانک کشاورزی با ۶ شعبه، بانک سپه با ۶ شعبه و بانک ملی ایران با ۵ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در نهاوند
- شعب بانک کشاورزی در نهاوند — ۶ شعبه
- شعب بانک سپه در نهاوند — ۶ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در نهاوند — ۵ شعبه، ۵ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک مسکن در نهاوند — ۲ شعبه
- شعب بانک ملت در نهاوند — ۲ شعبه
- شعب پست بانک ایران در نهاوند — ۲ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در نهاوند — ۲ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در نهاوند — ۱ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه رسالت در نهاوند — ۱ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در نهاوند — ۱ شعبه
- شعب بانک سینا در نهاوند — ۱ شعبه
- شعب بانک تجارت در نهاوند — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در نهاوند — ۱ شعبه
بیمارستان‌های نهاوند
در ایران‌گاه ۴ بیمارستان از شهرستان نهاوند ثبت شده است که ۱ مورد از آن‌ها بیمارستان تخصصی‌اند و مجموعاً ۲۹۴ تخت فعال دارند.
- بیمارستان آیت ا... علیمرادیان نهاوند — عمومی، ۱۴۴ تخت فعال
- بیمارستان شهید آیت ا... قدوسی — عمومی، ۱۲۰ تخت فعال
- بیمارستان شهید حیدری نهاوند — تخصصی چشم، ۳۰ تخت فعال
- کلینیک تخصصی امام خمینی (ره) نهاوند — عمومی
نظرهای مخاطبان دربارهٔ نهاوند
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر