تاریخ
ریشهٔ نام
درباره نام‌گذاری الیگودرز، روایت‌های شنیدنی بسیاری وجود دارد. مردم بومی شهر بر این باورند که واژه «الیگودرز» از ترکیب «آل» به معنای خاندان و «گودرز» ساخته شده است. آنان خود را به گودرز، پهلوان نامدار شاهنامه، نسبت می‌دهند و معتقدند که با گذشت زمان، «آل گودرز» به «الیگودرز» تبدیل شده است. وجود طایفه گودرزی در این شهر نیز این باور را تقویت می‌کند.
روایت دیگر به کتاب زبدة التواریخ جمال‌الدین عبدالله کاشانی بازمی‌گردد. بر اساس این سند تاریخی، در دوران اتابکان لرستان، شاه رستم پسری به نام گودرز داشت که او نیز صاحب دو فرزند به نام‌های مسلم و علی بود. حکومت منطقه اشترینان به مسلم و حکومت الیگودرز به علی سپرده شد؛ ازاین‌رو برخی معتقدند نام شهر از «علی فرزند گودرز» گرفته شده است.
برخی دیگر وجه تسمیه را از واژه «آلیورز» یا «آل‌ورز» می‌دانند. در گذشته، این منطقه بخش عمده‌ای از گندم غرب ایران را تأمین می‌کرد و محصول گندم به دلیل پرباری به رنگ قرمز درمی‌آمد. به همین دلیل، عده‌ای نام شهر را ترکیبی از «آل» (قرمز) و «ورز» (کشت) می‌دانند. همچنین روایتی دیگر آن را آمیزه‌ای از «اَل» (عقاب) و «گودرز» معرفی می‌کند.
با توجه به آواشناسی، تاریخ و مستندات کشف‌شده از مکان‌هایی مانند روستای گورچین، بهترین وجه تسمیه همان «آل گودرز» است؛ یعنی مکانی که خاندان گودرز (احتمالاً گودرز کشواد) در آن ساکن بوده‌اند.
دیرینگی
اگرچه از تاریخ دقیق الیگودرز اطلاع کاملی در دست نیست، اما شواهد و ساختمان‌های تاریخی نشان می‌دهد که قدمت این شهر بیش از ۷۰۰ سال است. شهری که روزگاری محل زندگی گیو و گودرز بوده و قلعه‌های باستانی آن، قصه‌های بسیاری برای گفتن دارند. اگرچه آثار قلاع معروفی چون تیرانی، موسی و کاظم‌آباد از بین رفته، اما خاطره آن‌ها در میان کهنسالان شهر زنده است.
باستان‌شناسان بقایایی از بافت شهری منظم قدیم، از جمله آجرهای مکعب‌مستطیل و ظروف سفالی و فلزی مربوط به قرن هفتم هجری را در کوه‌ها و تپه‌های اطراف الیگودرز کشف کرده‌اند. متأسفانه زمین‌لرزه سال ۱۲۸۲ در دشت سیلاخور که با قدرت تقریبی ۸ ریشتر بزرگ‌ترین زلزله ثبت‌شده ایران بود، این شهر را به ویرانه‌ای تبدیل کرد. پس از آن، مهاجرت گسترده عشایر و روستاییان به شهر، باعث توسعه نامنظم الیگودرز شد.
بر اساس مدارک به‌دست‌آمده از حفاری‌های قلعه مندیش و تپه‌های اطراف، قدمت شهر فعلی به بیش از هفت‌صد سال می‌رسد. مردم الیگودرز در گذشته مذهب شیعه قدیم (علوی) داشتند و خانقاه این شهر مرکز تعلیمات دینی قزلباشان و درویشان بود. گفته می‌شود شاه اسماعیل صفوی در یکی از سفرهای خود از این خانقاه دیدن کرده است.
عامل اصلی تشکیل هسته اولیه شهر، وجود رودخانه‌ها، قنات‌ها و چشمه‌ها بوده است. موقعیت ارتباطی ویژه نیز نقش مهمی در گسترش شهر داشت؛ به‌گونه‌ای که یکی از راه‌های مهم اصفهان به غرب کشور از فریدن، الیگودرز، گاپله و بروجرد می‌گذشت. همچنین اتصال نواحی بختیاری به فلات مرکزی ایران (اراک، خمین، گلپایگان و خوانسار) از طریق این منطقه، بر اهمیت الیگودرز افزود. این شهر پیش‌تر زیر نظر گلپایگان و سپس بروجرد بود، اما در سال ۱۳۲۷ با تأسیس فرمانداری، به عنوان مرکز شهرستان الیگودرز انتخاب شد.
تپه تاریخی «روباه» در این شهرستان به دهه پنجم پیش از میلاد بازمی‌گردد و با شماره ثبت ملی ۱۱۷۶۵ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
موقعیت جغرافیایی
الیگودرز بین ۴۹ درجه و ۴۲ دقیقه طول شرقی و ۳۳ درجه و ۲۴ دقیقه عرض شمالی واقع شده است. این شهر در نیمه شمالی شهرستان قرار گرفته و از طریق محور شمالی به شهرهای خمین، محلات و اراک، از محور جنوبی به دزفول و فریدون‌شهر و کوهرنگ، از محور شرقی به داران، گلپایگان و خوانسار، و از محور غرب و شمال غربی به ازنا، دورود، شازند، بروجرد و خرم‌آباد متصل می‌شود.
راه‌های ارتباطی
فاصله الیگودرز تا خرم‌آباد ۱۳۵ کیلومتر، تا اراک ۱۲۷ کیلومتر، تا اصفهان ۲۱۰ کیلومتر و تا تهران ۳۸۰ کیلومتر است. این موقعیت ارتباطی ممتاز، الیگودرز را به یکی از محورهای مهم استانی تبدیل کرده است.
جاذبه‌های گردشگری و جهانگردی
گردشگری
الیگودرز مملو از جاذبه‌های طبیعی بکر و چشم‌نواز است که هر گردشگری را مجذوب خود می‌کند. این شهر به «شهر آبشارها و لاله‌های واژگون» معروف است و بزرگ‌ترین دشت لاله‌های واژگون جهان در آن قرار دارد. برخی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری عبارتند از:
- پیست اسکی تمندر (در حال ساخت)
- دهکده گردشگری سد حوضیان
- آبشار آب‌سفید
- هفت چشمه روستای گشان
- باغات و مناظر بکر گیلان
- چشمه عسلی
- دشت لاله‌های واژگون زرد گشان
- شکارگاه دره جری
- دریاچه شط تمی
- دریاچه سد خان‌آباد
- چشمه آسار و سراب شاهمکان در منطقه شول‌آباد
- رود و دریاچه سد حوضیان
- رودخانه ماهیچال
- طبیعت قالی کوه
- غار تمندر
- جنگل‌های بلوط و گردو
- دشت لاله‌های واژگون در روستای دالانی
- روستای تاریخی چقاگرگ با تپه خلیل خان آسترکی
در شمال شهر بقایای قلعه مندیش و در جنوب غربی و شرقی آن تپه‌های تاریخی متعددی وجود دارد. پارک جنگلی بنفشه نیز روی تپه یال در ضلع جنوبی شهر احداث شده است.
موقعیت طبیعی
الیگودرز در ناحیه کوهستانی زاگرس مرکزی با ارتفاع نزدیک به ۲۱۰۰ متر از سطح دریا قرار دارد و در امتداد شرق به غرب کشیده شده است. ارتفاعات و قله‌های متعدد در ضلع شمالی و جنوبی شهر پراکنده‌اند و آب و هوای بسیار سرد کوهپایه‌ای را برای این منطقه به ارمغان آورده‌اند.
صنایع دستی و ره‌آورد
صنایع دستی الیگودرز شامل هنرهای سرامیکی، قالی‌بافی، منبت‌کاری، سیم‌بافی، معرق‌کاری، گلیم‌بافی و جاجیم‌بافی می‌شود. این شهر همچنین دارای منابع غنی معادن سنگ مرمر، کبالت، منیزیم، گرانیت، چینی، کریستال، سرامیک و روی است.
عسل و کشک محلی از محصولات عمده این شهرستان هستند که به عنوان سوغات ناب الیگودرز شناخته می‌شوند. عسل الیگودرز یکی از بهترین و طبیعی‌ترین عسل‌های ایران به شمار می‌رود.
آبشارهای الیگودرز
رودخانه‌های الیگودرز
مهم‌ترین ارتفاعات
کوه‌های سیاه، سفید، ریواس، میال، مندیش، سیاتیر، امیر کوه و ارتفاعات باجگیران از جمله مهم‌ترین ارتفاعات اطراف شهر هستند. در نزدیکی شهر نیز کوه‌های چهل گز (شمال شرقی)، علی بلاغی (شمال) و کمربسته (شمال شرقی) قرار دارند. از کوه‌های دورتر می‌توان به قالی کوه و تمندر اشاره کرد.
الیگودرز دارای منبع نفتی به اندازه ۲ میلیارد بشکه شیل نفتی اثبات شده است.
مردم
مردم این شهر از قوم لر هستند و به گویش لری بختیاری سخن می‌گویند.
اقتصاد
در گذشته اقتصاد مردم الیگودرز بر پایه کشاورزی استوار بود، اما امروزه صنعت، تجارت و مشاغل اداری و دولتی پایه‌های اصلی اقتصاد را تشکیل می‌دهند. با این حال، بسیاری از شهرنشینان همچنان در مزارع اطراف به کشاورزی مشغول هستند.
تولیدات
محصولات کشاورزی الیگودرز شامل غلات، حبوبات، برنج، لبنیات دامی، عسل، گل محمدی، گردو، سیب، گیلاس، بادام، ماهی قزل‌آلا و سیب‌زمینی می‌شود. از تولیدات صنعتی این شهر نیز می‌توان به فولاد، سنگ‌های تزیینی، محصولات شیشه و صنایع لبنی اشاره کرد.
انتقال آب
پس از اجرای طرح انتقال آب از سرشاخه‌های دز به قم، الیگودرز اکنون تأمین‌کننده اصلی آب شرب، صنعتی و کشاورزی شهرهای خوانسار، گلپایگان، خمین، محلات، نیم‌ور، سلفچگان و قم است. به گفته فتاح، وزیر نیروی پیشین، این آب یکی از بهترین آب‌های دنیا محسوب می‌شود.
ظرفیت انتقال آب در این طرح ۲۳ متر مکعب بر ثانیه است که بیش از دو برابر آب انتقالی از سد کرج به تهران می‌باشد. این سامانه سالیانه ۱۸۳ میلیون متر مکعب آب به پشت سد کوچری منتقل می‌کند و ظرفیت نهایی آن ۵۰۰۰ لیتر در ثانیه است.
اعتراض‌ها و خسارت‌ها
انتقال آب از الیگودرز به شهرهای دیگر، پیامدهای ناگواری برای منطقه به همراه داشته است. پایین رفتن شدید سطح سفره‌های آب زیرزمینی باعث خشک شدن بیش از ۶۰ حلقه چاه و در آستانه خشکیدن قرار گرفتن ۱۷۱ حلقه چاه دیگر شده است. این در حالی است که ۸۹۲ روستای لرستان مشکل آب آشامیدنی دارند و ۶۸ هزار نفر از جمعیت روستایی استان با تانکر آب‌رسانی می‌شوند.
نام‌گذاری مبهم این طرح به عنوان «طرح انتقال آب از سرشاخه‌های دز به قم» و «پروژه قمرود» باعث اعتراض مردم و نماینده شهرستان الیگودرز شد. خشک شدن چاه‌ها و چشمه‌ها علاوه بر خسارت به بخش کشاورزی، باعث از بین رفتن مجتمع‌های پرورش ماهی نیز شده است. جالب اینکه کلنگ این پروژه به جای مبدأ در مقصد به زمین زده شد تا باعث مطالبه‌ای از سوی مردم لرستان نشود.
مراکز آموزش عالی
یادداشت‌ها
روستاهای شهرستان الیگودرز
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان الیگودرز ۳۳۹ آبادی در ۱۱ دهستان و ۳ بخش ثبت شده است که ۲۴۹ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۴۸٬۰۸۷ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان الیگودرز ببینید.
دهستان‌های شهرستان الیگودرز
- دهستان بربرودغربی — بخش مرکزی، ۴۶ آبادی، ۹٬۵۶۷ نفر جمعیت
- دهستان بربرودشرقی — بخش مرکزی، ۱۹ آبادی، ۹٬۲۷۳ نفر جمعیت
- دهستان ززشرقی — بخش ززوماهرو، ۵۶ آبادی، ۵٬۷۹۳ نفر جمعیت
- دهستان پاچه لک شرقی — بخش مرکزی، ۱۴ آبادی، ۵٬۱۶۱ نفر جمعیت
- دهستان خمه — بخش مرکزی، ۱۷ آبادی، ۴٬۳۱۵ نفر جمعیت
- دهستان پیشکوه ذلقی — بخش بشارت، ۳۵ آبادی، ۳٬۱۱۵ نفر جمعیت
- دهستان ذلقی غربی — بخش بشارت، ۴۸ آبادی، ۳٬۰۴۰ نفر جمعیت
- دهستان ذلقی شرقی — بخش بشارت، ۴۱ آبادی، ۲٬۷۴۴ نفر جمعیت
- دهستان فرسش — بخش مرکزی، ۸ آبادی، ۲٬۷۱۲ نفر جمعیت
- دهستان ماهرو — بخش ززوماهرو، ۳۷ آبادی، ۱٬۴۶۲ نفر جمعیت
- دهستان ززغربی — بخش ززوماهرو، ۱۸ آبادی، ۹۰۵ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان الیگودرز
- روستای چمن سلطان — دهستان بربرودشرقی، ۲٬۵۷۴ نفر
- روستای شاهپوراباد — دهستان بربرودغربی، ۱٬۴۵۲ نفر
- روستای فرسش — دهستان فرسش، ۱٬۴۴۵ نفر
- روستای گندمینه — دهستان بربرودشرقی، ۱٬۴۰۷ نفر
- روستای ززم — دهستان بربرودغربی، ۱٬۴۰۵ نفر
- روستای دوزان — دهستان بربرودشرقی، ۹۴۲ نفر
- روستای کانسرخ — دهستان پاچه لک شرقی، ۸۷۶ نفر
- روستای خمه سفلی — دهستان خمه، ۸۶۰ نفر
- روستای گایکان — دهستان بربرودشرقی، ۸۳۶ نفر
- روستای فهره — دهستان فرسش، ۸۰۰ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی الیگودرز
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۲۶ شعبه از ۱۲ بانک در شهرستان الیگودرز فعال است که ۴ شعبه از آن‌ها دارای خودپرداز هستند. پرشعبه‌ترین بانک‌های الیگودرز بانک سپه با ۶ شعبه، بانک ملی ایران با ۴ شعبه و بانک کشاورزی با ۳ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در الیگودرز
- شعب بانک سپه در الیگودرز — ۶ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در الیگودرز — ۴ شعبه، ۴ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک کشاورزی در الیگودرز — ۳ شعبه
- شعب بانک مسکن در الیگودرز — ۲ شعبه
- شعب بانک ملت در الیگودرز — ۲ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در الیگودرز — ۲ شعبه
- شعب بانک تجارت در الیگودرز — ۲ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در الیگودرز — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در الیگودرز — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در الیگودرز — ۱ شعبه
- شعب بانک سینا در الیگودرز — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در الیگودرز — ۱ شعبه
بیمارستان‌های الیگودرز
در ایران‌گاه ۲ بیمارستان از شهرستان الیگودرز ثبت شده است که مجموعاً ۱۹۶ تخت فعال دارند.
- بیمارستان شهید دکترعلیرضا ولیان — عمومی، ۱۱۰ تخت فعال
- بیمارستان امام جعفر صادق (ع) الیگودرز — عمومی، ۸۶ تخت فعال
نظرهای مخاطبان دربارهٔ الیگودرز
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر