نام
اردبیل از دو بخش «ارده» یا «ارته» به معنای مقدس و «ویل» به معنای شهر تشکیل شده است. «ارته» در باور ایرانیان باستان، ایزدبانوی راستی و نظم بوده و در آیین زرتشت به صورت «اشه» درآمده است. این شهر در طول تاریخ با نام‌های گوناگونی چون «آرتاویل»، «اورتائیل» و «دارالارشاد» شناخته می‌شده است.
تاریخ
از دوران باستان تا اسلام
یافته‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که منطقه اردبیل حداقل ۴۰ هزار سال قدمت دارد. این شهر در حاشیه جاده ابریشم، تمدنی ۳۰۰۰ ساله را در خود جای داده است. در دوران باستان، اردبیل مرکز ولایت باختر (آذربایجان امروزی) بود و در زمان ساسانیان، به دستور فیروز شاه ساسانی بازسازی و مستحکم شد.
اردبیل در دوران اسلامی
در سال ۲۲ هجری قمری، اردبیل به دست حذیفه بن یمان فتح شد و به مرکز آذربایجان تبدیل گردید. این شهر در سال ۱۰۷ هجری قمری مورد هجوم خزرها قرار گرفت و ویران شد. اما مهم‌ترین رویداد تاریخی، قیام بابک خرمدین در حدود سال ۲۰۱ هجری قمری بود که به مدت ۲۲ سال در برابر خلفای عباسی ایستادگی کرد.
عصر طلایی صفویان
اردبیل در زمان صفویان به اوج شکوه خود رسید. شاه اسماعیل یکم در سال ۹۰۷ هجری قمری قیام خود را از اردبیل آغاز کرد و این شهر به پایتخت معنوی صفویان تبدیل شد. شاه عباس بزرگ با پای برهنه از نیم فرسنگی شهر تا آرامگاه شیخ صفی را پیاده می‌رفت. در این دوره، اردبیل به عنوان «دارالامان» پناهگاه مجرمان و بست‌نشینان بود.
دوران معاصر
پس از انقراض صفویه، اردبیل اهمیت خود را از دست داد. در جنگ‌های ایران و روسیه، این شهر مرکز استقرار نیروهای عباس میرزا بود و در سال ۱۲۴۲ هجری قمری به تصرف روس‌ها درآمد. پس از انقلاب اسلامی، در ۲۴ فروردین ۱۳۷۲، اردبیل به مرکز استان تبدیل شد.
جاذبه‌های گردشگری
مجموعه بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی
این مجموعه که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، شامل مقبره شیخ صفی، شاه اسماعیل صفوی و بناهای متعددی مانند قندیل‌خانه، چینی‌خانه، حرمخانه و مسجد جنت‌سرا است. کاشیکاری‌های معرق و مقرنس‌کاری‌های طلایی این بنا، آن را به یکی از شاهکارهای معماری اسلامی تبدیل کرده است.
مسجد جمعه اردبیل
این مسجد که بر روی یک آتشکده ساسانی ساخته شده، بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین مسجد اردبیل است. قدمت آن به قرن پنجم هجری می‌رسد و در طول تاریخ چندین بار بازسازی شده است.
بازار تاریخی اردبیل
بازاری به یادگار مانده از دوره صفوی با راسته‌های متعدد از جمله راسته قیصریه، بازار زرگران، مسگران و چاقوسازان. این بازار زمانی از موقوفات بقعه شیخ صفی بوده است.
جاذبه‌های طبیعی
- کوه سبلان: با ارتفاع ۴۸۱۱ متر، سومین قله بلند ایران و محل نزول کتاب یسنا بر زرتشت
- دریاچه شورابیل: دریاچه‌ای در داخل شهر با امکانات تفریحی
- گردنه حیران: جاده‌ای کوهستانی با مناظر خیره‌کننده
- جنگل فندقلو: بخشی از جنگل‌های هیرکانی و میراث جهانی یونسکو
- پیست اسکی آلوارس: یکی از بهترین پیست‌های اسکی ایران
- آب‌های گرم معدنی سرعین: با خاصیت درمانی
فرهنگ و آداب و رسوم
محرم در اردبیل
آیین تشت‌گذاری، یکی از قدیمی‌ترین سنت‌های محرم در ایران است که از دوران صفویه در اردبیل برگزار می‌شود. مراسم سینه‌زنی و زنجیرزنی در اردبیل با نظم و ترتیب خاصی و با نوحه‌خوانی‌های معروفی مانند «زینب زینب» و «عمواوغلی» همراه است.
تکم‌گردانی
آیینی باستانی برای استقبال از بهار که در اسفندماه برگزار می‌شود و در فهرست میراث ناملموس کشور ثبت شده است.
صنایع دستی و سوغات
- عسل سبلان: ثبت جهانی در سازمان مالکیت فکری (WIPO)
- حلوای سیاه (قره حلوا): با قدمت بیش از ۳۰۰ سال
- شکلات رسته: شیرینی مخصوص اردبیل با قدمت ۱۰۰ سال
- لبنیات محلی: پنیر، کره، سرشیر و دوغ
- فرش و قالی: با طرح‌های اصیل اردبیلی
غذاهای سنتی
آش دوغ اردبیل (آیران آشی) مهم‌ترین غذای سنتی این شهر است که در سطح جهانی شناخته شده است. از دیگر غذاها می‌توان به کباب شیشلیک، پیچاق قیمه، قویماق، خشیل و انواع آش‌های محلی اشاره کرد.
مراکز آموزشی
اردبیل دارای دانشگاه‌های معتبری از جمله دانشگاه محقق اردبیلی، دانشگاه علوم پزشکی اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه فنی و حرفه‌ای است.
حمل و نقل
- فرودگاه بین‌المللی اردبیل: با پروازهای روزانه به تهران و مشهد
- جاده‌های اصلی: اتصال به تبریز، آستارا و زنجان
- راه‌آهن: خط میانه-اردبیل در حال اتمام است
منطقه آزاد تجاری-صنعتی
اردبیل با ۳۸۰ کیلومتر مرز مشترک با جمهوری آذربایجان، از پتانسیل بالایی برای تجارت برخوردار است. منطقه آزاد اردبیل در سال ۱۴۰۰ به تصویب نهایی رسید.
روستاهای شهرستان اردبیل
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان اردبیل ۱۶۰ آبادی در ۱۱ دهستان و ۳ بخش ثبت شده است که ۱۳۳ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۹۸٬۶۷۳ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان اردبیل ببینید.
دهستان‌های شهرستان اردبیل
- دهستان بالغلو — بخش مرکزی، ۱۷ آبادی، ۱۸٬۷۵۴ نفر جمعیت
- دهستان سردابه — بخش مرکزی، ۳۳ آبادی، ۱۵٬۹۸۶ نفر جمعیت
- دهستان شرقی — بخش مرکزی، ۷ آبادی، ۱۴٬۵۶۸ نفر جمعیت
- دهستان غربی — بخش مرکزی، ۱۸ آبادی، ۹٬۲۵۲ نفر جمعیت
- دهستان کلخوران — بخش مرکزی، ۱۰ آبادی، ۸٬۹۱۶ نفر جمعیت
- دهستان فولادلوی شمالی — بخش هیر، ۶ آبادی، ۷٬۰۳۱ نفر جمعیت
- دهستان آب گرم — بخش سرعین، ۱۲ آبادی، ۶٬۳۷۱ نفر جمعیت
- دهستان هیر — بخش هیر، ۱۰ آبادی، ۶٬۰۹۸ نفر جمعیت
- دهستان ارشق شرقی — بخش مرکزی، ۱۹ آبادی، ۴٬۹۵۱ نفر جمعیت
- دهستان سبلان — بخش سرعین، ۱۲ آبادی، ۴٬۳۳۳ نفر جمعیت
- دهستان فولادلوی جنوبی — بخش هیر، ۱۶ آبادی، ۲٬۴۱۳ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان اردبیل
- روستای نیار — دهستان شرقی، ۸٬۴۰۵ نفر
- روستای گل مغان — دهستان بالغلو، ۶٬۰۹۴ نفر
- روستای ملایوسف — دهستان بالغلو، ۴٬۷۵۲ نفر
- روستای ملاباشی — دهستان بالغلو، ۳٬۵۳۱ نفر
- روستای خیارک — دهستان سردابه، ۳٬۱۸۳ نفر
- روستای ثمرین — دهستان غربی، ۳٬۱۴۹ نفر
- روستای ارالوی بزرگ — دهستان فولادلوی شمالی، ۲٬۲۷۹ نفر
- روستای طالب قشلاقی — دهستان ارشق شرقی، ۲٬۱۴۰ نفر
- روستای خلیل‌آباد — دهستان فولادلوی شمالی، ۱٬۹۵۵ نفر
- روستای اقبلاغ اقاجان خان — دهستان شرقی، ۱٬۸۰۲ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی اردبیل
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۱۶۹ شعبه از ۲۳ بانک در شهرستان اردبیل فعال است که ۲۶ شعبه از آن‌ها دارای خودپرداز هستند. پرشعبه‌ترین بانک‌های اردبیل بانک سپه با ۳۴ شعبه، بانک ملی ایران با ۳۳ شعبه و بانک تجارت با ۱۷ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در اردبیل
- شعب بانک سپه در اردبیل — ۳۴ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در اردبیل — ۳۳ شعبه، ۲۶ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک تجارت در اردبیل — ۱۷ شعبه
- شعب بانک کشاورزی در اردبیل — ۱۶ شعبه
- شعب بانک مسکن در اردبیل — ۱۲ شعبه
- شعب بانک ملت در اردبیل — ۱۲ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در اردبیل — ۹ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در اردبیل — ۹ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در اردبیل — ۶ شعبه
- شعب بانک سینا در اردبیل — ۳ شعبه
- شعب بانک کارآفرین در اردبیل — ۲ شعبه
- شعب بانک پارسیان در اردبیل — ۲ شعبه
- شعب بانک پاسارگاد در اردبیل — ۲ شعبه
- شعب پست بانک ایران در اردبیل — ۲ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در اردبیل — ۲ شعبه
- شعب بانک دی در اردبیل — ۱ شعبه
- شعب بانک اقتصاد نوین در اردبیل — ۱ شعبه
- شعب بانک گردشگری در اردبیل — ۱ شعبه
- شعب بانک ایران زمین در اردبیل — ۱ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه رسالت در اردبیل — ۱ شعبه
- شعب بانک سامان در اردبیل — ۱ شعبه
- شعب بانک سرمایه در اردبیل — ۱ شعبه
- شعب بانک شهر در اردبیل — ۱ شعبه
بیمارستان‌های اردبیل
در ایران‌گاه ۱۵ بیمارستان از شهرستان اردبیل ثبت شده است که ۲ مورد از آن‌ها بیمارستان تخصصی‌اند و مجموعاً ۱٬۶۹۱ تخت فعال دارند.
- بیمارستان امام خمینی (ره) اردبیل — عمومی، ۵۲۵ تخت فعال
- بیمارستان دکتر فاطمی — عمومی، ۲۲۸ تخت فعال
- بیمارستان علوی اردبیل — عمومی، ۲۱۶ تخت فعال
- بیمارستان سبلان اردبیل — عمومی، ۱۸۴ تخت فعال
- بیمارستان ایثار اردبیل — تخصصی روانپزشکی، ۱۶۰ تخت فعال
- بیمارستان بوعلی اردبیل — تخصصی اطفال، ۱۴۹ تخت فعال
- بیمارستان امام رضا اردبیل — عمومی، ۱۱۶ تخت فعال
- بیمارستان قائم (عج) اردبیل — عمومی، ۵۷ تخت فعال
- بیمارستان ارتا اردبیل — عمومی، ۵۶ تخت فعال
- کلینیک اقماری فردوس اردبیل — عمومی
- کلینیک امام علی(ع) اردبیل — عمومی
- کلینیک توحید اردبیل — عمومی
- کلینیک دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی اردبیل — عمومی
- کلینیک وحدت اردبیل — عمومی
- کلینیک کوثر اردبیل — عمومی
دانشگاه‌های اردبیل
در ایران‌گاه معرفی کامل دانشگاه محقق اردبیلی از شهرستان اردبیل ثبت شده است که در سال ۱۳۵۱ تاسیس شده است.
در صفحه‌ی هر دانشگاه، دانشکده‌ها، رشته‌ها، شرایط پذیرش، خوابگاه‌ها، امکانات رفاهی و راه‌های ارتباطی آن را می‌بینید.
- دانشگاه محقق اردبیلی — تاسیس ۱۳۵۱، دارای خوابگاه، دارای پارک علم و فناوری
فهرست همه‌ی دانشگاه‌های کشور در صفحه‌ی دانشگاه‌های ایران در دسترس است.
نظرهای مخاطبان دربارهٔ اردبیل
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر