تاریخچه؛ از پارتهای باستان تا امروز
اسفراین از آن دست شهرهایی است که ریشه در اعماق تاریخ دارد. نام این شهر در منابع کهن با آب و هوای دلپذیرش گره خورده است. ابوعبدالله مقدسی، جغرافیدان نامدار قرن چهارم، اسفراین را روستایی بزرگ با انگورهای مرغوب و کشتزارهای پربار توصیف کرده و آن را شهری «آباد و گرانقدر» خوانده است.
روایت است که قباد ساسانی به دلیل هوای خوش این منطقه، نام «مهرجان» را بر آن نهاد. اما پیش از آن، اسفراین بخشی از ایالت باستانی پارت بود؛ همان سرزمینی که اشکانیان از دل آن برخاستند و ایران را از دست بیگانگان آزاد کردند. برخی منابع، بانی اولیه شهر را اسفندیار، پسر گشتاسب پادشاه کیانی، میدانند.
اسفراین در سال ۳۱ هجری به دست مسلمانان فتح شد و به تدریج دین اسلام در آن گسترش یافت. در دورههای بعد، این شهر بارها شاهد فراز و نشیبهای تاریخی بود؛ از قتل و غارت ازبکان در عصر صفوی تا ویرانی توسط افاغنه در سال ۱۷۳۱ میلادی. این رویدادها باعث شد مردم شهر قدیمی را رها کرده و در مکان فعلی، قلعهای کوچک بنا کنند که هسته اولیه اسفراین امروزی شد.
صفویان تا اکنون؛ روایتی از مقاومت
اسفراین در دوره صفویه بارها صحنه نبرد با ازبکان بود. شاه اسماعیل صفوی برای دفع آنان از این شهر عبور کرد و در مرو به پیروزی رسید. اما پس از او، عبیدالله خان ازبک بار دیگر اسفراین را تصرف و مردم را به خاک و خون کشید. در دوره شاه عباس، این شهر توسط امرای صفوی اداره میشد و بعدها نادرشاه نیز از آن گذر کرد. تا اواخر دوره قاجار، اسفراین همچنان از ناامنیها در امان نبود و مردم به تدریج شهر جدید را بنا نهادند.
موقعیت جغرافیایی؛ جایی میان کوه و کویر
اسفراین در نقطهای استراتژیک قرار دارد: از جنوب و جنوب شرقی به سبزوار، از شمال شرق به فاروج، از شمال به شیروان و از غرب به بجنورد میرسد. ارتفاع آن از سطح دریا ۱۲۶۰ متر است و در جنوب به ارتفاعات جغتای متصل میشود. این موقعیت، تنوع آب و هوایی شگفتانگیزی به آن بخشیده است؛ از زمستانهای سرد کوهستانی تا تابستانهای گرم و خشک کویری.
رودخانههای مهمی چون قرهسو (اصلیترین رود)، بیدواز و رویین از دل این سرزمین میگذرند و پس از آبیاری دشتها، راهی کویر مرکزی ایران میشوند.
فرهنگ و آداب و رسوم؛ جشنهایی به وسعت تاریخ
قومیتها
مردم اسفراین از سه قوم اصلی تشکیل شدهاند: تاتها (ساکنین بومی)، ترکهای خراسان (شامل اقوام قزلباش، بیات، افشار و جغتایی که از قفقاز و آناتولی کوچانده شدهاند) و کردهای کرمانج. این تنوع، غنای فرهنگی بینظیری را رقم زده است.
پوشش
لباس محلی اسفراین برگرفته از پوشش اصیل خراسان شمالی است. زنان از یاشار (چارقد)، کراس، شلوار، دامن و جلیقه استفاده میکنند. چاوک (مانتوی ابریشمی قرمز)، کوتله (کت)، چلپی (سوزندوزی شده) و یلک (تزیین شده با سکه) از جمله پوششهای زنان است. مردان نیز دون (لباس ابریشمی قرمز با راهراه مشکی) و اچمک (دارای دو بخش درونی و بیرونی) بر تن میکنند و چاروق (کفش چرمی طبیعی) به پا میکنند.
آداب و رسوم
عید نوروز در اسفراین حال و هوای دیگری دارد. رسم است که در لحظه تحویل سال، اگر کسی سنجد بخورد، تا پایان سال از گزند خطرها در امان خواهد ماند. اما شگفتانگیزترین رسم، برگزاری مراسم چهارده فروردین است؛ اسفراین تنها نقطه ایران است که علاوه بر سیزده بدر، این روز را نیز جشن میگیرد. در این روز، بزرگترین مسابقه کشتی با چوخه ایران در فضای باز و بر روی خاک «گود چشمه زینل خان» برگزار میشود.
کشتیگیران با پوشیدن چوخه (شنل کوتاهی که با شال سفید محکم میشود) به میدان میآیند. این ورزش ریشه در تاریخ عشایر کرد خراسان دارد و نمادی از شجاعت و مردانگی است.
سوغات و صنایع دستی؛ طعم و هنر اصیل
از اسفراین چه ببریم؟ عسل، گردو، گیلاس، انگور، پنبه، زیره و شیرینیهای خوشمزهای مانند فطیل، شکرپنیر و آبنبات از جمله سوغاتیهای این شهر هستند.
در حوزه صنایع دستی، فرش، چادرشب، گلیم، چاروق، گیوه، جاجیم و پوستیندوزی شهرت دارند. پارچهبافی در روستاهای رویین، محمودی و ایرج رونق ویژهای دارد.
غذای محلی؛ سفری به طعمهای ناب
غذاهای محلی اسفراین، میراثی از ذائقه اقوام مختلف است. حتماً طعم کمه جوش، کچی، قیسوه، آش قلیه دار (آش دو طبقه)، دوشووه، فتیرمسکه، بوی شله و اشکنه را امتحان کنید.
آب و هوا و حیات وحش؛ بهشتی برای طبیعتدوستان
آب و هوای اسفراین معتدل است و به دلیل مجاورت با کویر، زمستانهای سرد و تابستانهای گرم و خشک دارد. وجود مراتع و جنگلها، زیستگاه جانورانی چون شغال، آهو، گرگ، گورکن، روباه، پلنگ، کفتار و بزکوهی را فراهم کرده است. پارک ملی سالوک و منطقه حفاظت شده ساری گل با وسعت ۲۸۰۰۰ هکتار، از مهمترین مناطق حفاظت شده حیات وحش در این شهرستان هستند.
گردشگری؛ جاذبههایی که باید دید
اسفراین با درهها، آبشارها و ییلاقات بکر خود، مقصدی ایدهآل برای گردشگران است. حتماً از این مکانها دیدن کنید:
- بوستان ملی و منطقه حفاظت شده ساریگل و سالوک
- روستای هدف گردشگری رویین (با معماری پلکانی و بافت تاریخی)
- دره ییلاقی بیدواز
- آبشار زیبای ایزی و توی
- ارتفاعات شاه جهان و چشمه سارهای کرکز
آموزش؛ شهری دانشگاهی
اسفراین به عنوان یک شهر دانشگاهی در شمال شرق ایران شناخته میشود. سالانه بیش از ده هزار دانشجو در مراکز آموزش عالی این شهر مشغول به تحصیل هستند و دانشآموزان آن همواره افتخارات علمی فراوانی کسب میکنند.
روستاهای شهرستان اسفراین
بر اساس دادههای ایرانگاه، در شهرستان اسفراین ۲۴۲ آبادی در ۷ دهستان و ۲ بخش ثبت شده است که ۱۲۷ آبادی از آنها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبتشدهی آنها ۵۴٬۴۹۶ نفر است. فهرست کامل را در صفحهی روستاهای شهرستان اسفراین ببینید.
دهستانهای شهرستان اسفراین
- دهستان رویین — بخش مرکزی، ۵۵ آبادی، ۱۵٬۸۱۱ نفر جمعیت
- دهستان آذری — بخش مرکزی، ۲۹ آبادی، ۱۰٬۲۷۷ نفر جمعیت
- دهستان بام — بخش بام وصفی آباد، ۳۳ آبادی، ۷٬۴۶۷ نفر جمعیت
- دهستان دامن کوه — بخش مرکزی، ۱۸ آبادی، ۶٬۲۹۲ نفر جمعیت
- دهستان صفی آباد — بخش بام وصفی آباد، ۳۱ آبادی، ۵٬۸۶۴ نفر جمعیت
- دهستان زرق آباد — بخش مرکزی، ۳۷ آبادی، ۵٬۵۲۵ نفر جمعیت
- دهستان میلانلو — بخش مرکزی، ۳۹ آبادی، ۳٬۲۶۰ نفر جمعیت
پرجمعیتترین روستاهای شهرستان اسفراین
- روستای رویین — دهستان رویین، ۲٬۶۰۷ نفر
- روستای سست — دهستان رویین، ۲٬۵۸۶ نفر
- روستای چهاربرج — دهستان دامن کوه، ۱٬۹۹۶ نفر
- روستای خوشین — دهستان رویین، ۱٬۷۲۵ نفر
- روستای بام — دهستان بام، ۱٬۵۷۰ نفر
- روستای ایرج — دهستان رویین، ۱٬۵۱۱ نفر
- روستای سارمران — دهستان دامن کوه، ۱٬۴۲۰ نفر
- روستای چهل حصار — دهستان زرق آباد، ۱٬۳۹۶ نفر
- روستای کلات — دهستان رویین، ۱٬۳۷۲ نفر
- روستای توی — دهستان دامن کوه، ۱٬۳۲۷ نفر
بانکها و شعب بانکی اسفراین
بر اساس دادههای ایرانگاه، ۲۶ شعبه از ۱۲ بانک در شهرستان اسفراین فعال است که ۴ شعبه از آنها دارای خودپرداز هستند. پرشعبهترین بانکهای اسفراین بانک ملی ایران با ۶ شعبه، بانک سپه با ۵ شعبه و بانک کشاورزی با ۴ شعبه هستند.
فهرست شعب بانکها در اسفراین
- شعب بانک ملی ایران در اسفراین — ۶ شعبه، ۴ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک سپه در اسفراین — ۵ شعبه
- شعب بانک کشاورزی در اسفراین — ۴ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در اسفراین — ۳ شعبه
- شعب بانک مسکن در اسفراین — ۱ شعبه
- شعب بانک ایران زمین در اسفراین — ۱ شعبه
- شعب بانک قرضالحسنه مهر ایران در اسفراین — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در اسفراین — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در اسفراین — ۱ شعبه
- شعب بانک قرضالحسنه رسالت در اسفراین — ۱ شعبه
- شعب بانک تجارت در اسفراین — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در اسفراین — ۱ شعبه
بیمارستانهای اسفراین
در ایرانگاه ۲ بیمارستان از شهرستان اسفراین ثبت شده است که مجموعاً ۱۶۹ تخت فعال دارند.
- بیمارستان امام خمینی اسفراین — عمومی، ۱۶۹ تخت فعال
- کلینیک ویژه شهید سردار قاسم سلیمانی — عمومی
نظرهای مخاطبان دربارهٔ اسفراین
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی میدانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکتهای محلی — اولین نفر باشید.