تاریخ
وجه تسمیه
ایلام واژهای است با ریشههای عمیق در فرهنگ و تاریخ این سرزمین. بسیاری بر این باورند که «ایلام» به معنای کوهستان است و به مردم کرد اشاره دارد. در متون دینی نیز به این منطقه اشاره شده؛ در سوره فتح آیه ۱۶، خداوند از پیامبر میخواهد به سوی قومی جنگجو و پر قدرت برود. ابوهریره در تفسیر این آیه میگوید: «اینها کردهایی هستند که روی تپهها زندگی میکردند.» همچنین ابن عمر از ابوهریره نقل کرده که: «شما با قومی جنگ میکنید که کفشهایشان از پوست دامهایشان ساخته شده است.»
اما داستان نامگذاری ایلام به همین جا ختم نمیشود. این شهر در گذشته «ده بالا» نامیده میشد و بعدها به دلیل حکومت و ساختوساز حسینقلی خان ابوقداره، والی پشتکوه، به «حسینآباد» معروف شد. در دوره قاجار نیز به دلیل اینکه مقر تابستانی والی بود، «پشتکوه» نام داشت. سرانجام در شهریور سال ۱۳۰۷ شمسی، با تصویب فرهنگستان ایران، نام «ایلام» برای این شهر برگزیده شد. نکته جالب توجه این است که تلفظ «عیلام» (با عین) برای این شهر کاملاً نادرست است، زیرا «عیلام» در زبان عربی به معنای کفتار نر است. معانی دیگری که برای ایلام ذکر شده، مانند «طعام عروسی ساختن» و «مهمانی عروسی کردن»، همگی با ویژگیهای مهماننوازی و فرهنگ بومی این منطقه همخوانی دارد.
پیشینهٔ تاریخی
قدمت تاریخی ایلام به دوران پیش از اسلام بازمیگردد. مفصلترین گزارش درباره مرگ مهدی، خلیفه عباسی، در منطقه ماسبذان توسط طبری ثبت شده است. او روایت میکند که مهدی در سال ۱۶۹ هجری قمری در دهکدهای به نام «رَذ» که از توابع ماسبذان بوده و در شهر ایلام امروزی قرار داشته، در جریان یک شکار جان خود را از دست میدهد. رستم رفعتی، تاریخنگار ایلامی، مینویسد: «قبر مهدی خلیفه عباسی در ده بالا (ایلام کنونی) بود و تیرههایی از ایل دهبالایی خادمین این قبر بودند. بر روی این قبر تا سال ۱۳۱۴ بارگاهی برقرار بود، اما این اثر تاریخی-اسلامی در سال ۱۳۴۳ تخریب شد.»
از اوایل سده چهارم تا اوایل سده ششم قمری، ایلام به عنوان یک شهر مهم و حتی پایتخت فصلی خاندان حسنویه کرد درآمد. این منطقه برای مدت طولانی بخشی از ایالت کرمانشاهان بود، اما ایلام کنونی در سال ۱۳۰۸ شمسی در منطقهای به نام «حسینآباد» از نو احداث شد. ایلام از دیرباز گهواره فرهنگی ایرانیان بوده و در دوره ساسانی بخشی از سرزمین «پهله» یا «پهلو» به شمار میرفته است. متأسفانه، این شهر در دوران جنگ ایران و عراق به شدت آسیب دید و خسارات زیادی متحمل شد.
جغرافیا
موقعیت
شهر ایلام با مساحتی بالغ بر ۲۱۲۸۰۴ هکتار، در شمال غربی استان ایلام واقع شده است. این شهر بین ۳۳ درجه و ۲۱ دقیقه تا ۳۳ درجه و ۵۱ دقیقه عرض شمالی و ۴۵ درجه و ۴۱ دقیقه تا ۴۶ درجه و ۵۱ دقیقه طول شرقی قرار دارد و با شهرستانهای سیروان، چرداول، بدره، چوار، مهران، ملکشاهی و کشور عراق همسایه است. از شمال به کوههای شنهچیر، از شرق به کوههای شلم، از غرب به کوه قلاقیران و در نهایت به رشته کوه کبیرکوه در جنوب منتهی میشود.
۹۲ درصد از سطح شهرستان ایلام را عرصههای ملی تشکیل میدهد که شامل ۱۰۲۷۲۴ هکتار جنگل، ۷۰۴۸۴ هکتار مرتع و ۲۳۲۹۲ هکتار اراضی بیابانی است. بلندترین نقطه استان، قله «کانصیفی» در کبیرکوه با ارتفاع ۳۰۶۲ متر از سطح دریا، در این شهرستان واقع شده است. از کوههای مهم دیگر میتوان به مانشت، سیاهکوه و گچان اشاره کرد. رودخانههای مهم این منطقه نیز عبارتند از: گدارخوش، تلخاب و رودخانه قلا (قلعه).
تقسیمبندی سیاسی
شهر ایلام به ۲ منطقه شهرداری تقسیم شده است.
آب و هوا
ایلام در میان حصاری از کوهها و ارتفاعات جنگلی قرار گرفته و از آب و هوایی معتدل کوهستانی برخوردار است. میانگین بارش سالیانه در این شهر ۶۱۹.۵ میلیمتر است و دمای مطلق آن بین ۱۳.۶- تا ۴۱.۲ درجه سانتیگراد متغیر است. سردترین ماه سال، ژانویه (دی-بهمن) و گرمترین ماه، ژوئیه (تیر-مرداد) است. دمای هوا از فروردین تا تیرماه سیر صعودی داشته و پس از آن به تدریج کاهش مییابد.
مردم
زبان و گویش
مردم شهر ایلام به زبان کردی صحبت میکنند. علاوه بر کردی، زبان لری نیز دستکم در گذشته در این منطقه رایج بوده است.
لباس
لباس محلی ایلام، جلوهای از فرهنگ و هنر این دیار است. لباس مردان شامل «کراس» (نیمتنهای شبیه چوخه از جنس پشم یا کتان) و شلواری گشاد به نام «شِوال جافی» است که در قسمت باسن و رانها کاملاً گشاد و در پایین باریک میشود. کفش سنتی مردان «کِلاش» نام دارد که با نخ پنبه روی یک قطعه لاستیک کهنه بافته میشود.
لباس زنان نیز بسیار رنگارنگ و زیباست. پوشش غالب زنان، چادر و مانتو است، اما لباس سنتی شامل پیراهن بلند (کراس یا شَوو)، شلوار جافی (مشابه شلوار مردان)، «گُلوَنی» (سربند ابریشمی یا نخی با نقشهای اسلیمی)، «کَمَر چین» (پالتوی مخمل زنانه با نوارهای زربافت)، «کُلَنجَه» (بالاپوش کوتاهتر از کمرچین) و «سُخمَه» (جلیقه بدون آستین) میشود. «قیوَن» نیز شال کمری است که در مناطق عشایری و روستایی استفاده میشود.
فرهنگ و هنر
استان ایلام با وجود سهم اندک از جمعیت کل کشور (۰.۷۷ درصد در سال ۱۳۸۵)، دارای فرهنگ و هنری غنی است. نسبت جنسی، رشد شهرنشینی و بعد خانوار در این استان در بیشتر سرشماریها بالاتر از سطح کشوری بوده است. با این حال، به دلیل فقدان زیرساختهای اقتصادی لازم، استان ایلام در سالهای ۱۳۶۵ تا ۱۳۸۵ خالص مهاجرتی منفی داشته است.
گسترش
هسته اولیه شهر ایلام از پیوستن چند قلعه کشاورزی در کنار یکدیگر شکل گرفت. توسعه اولیه شهر از سوی شرق بود و محله «پنجه شاه» که دارای صحن زیارت است، به شهر افزوده شد. شهر ایلام در میان چندین کوه قرار دارد که آب و هوای معتدلتری نسبت به دیگر نقاط استان ایجاد کرده است. تپه زیبای خرگوشان (چَقا که رگویه)، قبر صی می (مهدی، پدر هارون الرشید) و دره زیبای ارغوان از جاذبههای طبیعی این منطقه هستند. در زمان قاجار، غلامرضا خان والی، قلعه والی را در میان این کوهها بنا کرد. امروزه، ایلام به عنوان مرکز سیاسی-اداری استان، یکی از شهرهای توسعهیافته غرب کشور است و به دلیل داشتن تفرجگاههای جنگلی و آثار تاریخی متعدد، از زیباترین شهرهای استان محسوب میشود.
جاذبههای گردشگری
(متن اصلی فاقد بخش جاذبههای گردشگری بود)
مراکز آموزشی
دانشگاهها
(متن اصلی فاقد جزئیات بود)
کتابخانههای همگانی
(متن اصلی فاقد جزئیات بود)
صنعت
صنایع
(متن اصلی فاقد جزئیات بود)
نگارخانه
(متن اصلی فاقد تصاویر بود)
روستاهای شهرستان ایلام
بر اساس دادههای ایرانگاه، در شهرستان ایلام ۱۰۵ آبادی در ۴ دهستان و ۲ بخش ثبت شده است که ۶۷ آبادی از آنها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبتشدهی آنها ۳۱٬۸۰۰ نفر است. فهرست کامل را در صفحهی روستاهای شهرستان ایلام ببینید.
دهستانهای شهرستان ایلام
- دهستان ده پایین — بخش مرکزی، ۱۶ آبادی، ۱۶٬۷۶۶ نفر جمعیت
- دهستان میش خاص — بخش مرکزی، ۳۲ آبادی، ۹٬۱۴۲ نفر جمعیت
- دهستان ارکوازی — بخش چوار، ۴۱ آبادی، ۴٬۴۳۴ نفر جمعیت
- دهستان بولی — بخش چوار، ۱۶ آبادی، ۱٬۴۵۸ نفر جمعیت
پرجمعیتترین روستاهای شهرستان ایلام
- روستای شهرک شهیدکشوری — دهستان ده پایین، ۳٬۷۵۴ نفر
- روستای هفتچشمه — دهستان ده پایین، ۳٬۴۹۷ نفر
- روستای چال سرا — دهستان ده پایین، ۲٬۹۱۰ نفر
- روستای بانقلان — دهستان ده پایین، ۲٬۵۸۶ نفر
- روستای جعفراباد — دهستان میش خاص، ۲٬۱۰۵ نفر
- روستای فاطمیه — دهستان ده پایین، ۱٬۴۳۷ نفر
- روستای مهدیآباد — دهستان ده پایین، ۱٬۳۵۷ نفر
- روستای مورت — دهستان ارکوازی، ۱٬۱۴۶ نفر
- روستای پاگل گراب — دهستان میش خاص، ۱٬۱۳۹ نفر
- روستای چشمه کبود — دهستان ده پایین، ۹۴۱ نفر
بانکها و شعب بانکی ایلام
بر اساس دادههای ایرانگاه، ۱۰۰ شعبه از ۲۲ بانک در شهرستان ایلام فعال است که ۱۵ شعبه از آنها دارای خودپرداز هستند. پرشعبهترین بانکهای ایلام بانک ملی ایران با ۲۱ شعبه، بانک سپه با ۲۰ شعبه و بانک تجارت با ۹ شعبه هستند.
فهرست شعب بانکها در ایلام
- شعب بانک ملی ایران در ایلام — ۲۱ شعبه، ۱۵ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک سپه در ایلام — ۲۰ شعبه
- شعب بانک تجارت در ایلام — ۹ شعبه
- شعب بانک مسکن در ایلام — ۷ شعبه
- شعب بانک کشاورزی در ایلام — ۷ شعبه
- شعب بانک ملت در ایلام — ۷ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در ایلام — ۷ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در ایلام — ۴ شعبه
- شعب بانک قرضالحسنه مهر ایران در ایلام — ۳ شعبه
- شعب پست بانک ایران در ایلام — ۲ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در ایلام — ۲ شعبه
- شعب بانک دی در ایلام — ۱ شعبه
- شعب بانک اقتصاد نوین در ایلام — ۱ شعبه
- شعب بانک گردشگری در ایلام — ۱ شعبه
- شعب بانک ایران زمین در ایلام — ۱ شعبه
- شعب بانک پارسیان در ایلام — ۱ شعبه
- شعب بانک پاسارگاد در ایلام — ۱ شعبه
- شعب بانک قرضالحسنه رسالت در ایلام — ۱ شعبه
- شعب بانک سامان در ایلام — ۱ شعبه
- شعب بانک سرمایه در ایلام — ۱ شعبه
- شعب بانک شهر در ایلام — ۱ شعبه
- شعب بانک سینا در ایلام — ۱ شعبه
بیمارستانهای ایلام
در ایرانگاه ۹ بیمارستان از شهرستان ایلام ثبت شده است که مجموعاً ۷۱۷ تخت فعال دارند.
- بیمارستان امام خمینی (ره) ایلام — عمومی، ۱۸۲ تخت فعال
- بیمارستان رازی — عمومی، ۱۸۲ تخت فعال
- بیمارستان شهید مصطفی خمینی ایلام — عمومی، ۱۰۰ تخت فعال
- بیمارستان کوثر ایلام — عمومی، ۸۹ تخت فعال
- بیمارستان آیت اله طالقانی ایلام — عمومی، ۸۸ تخت فعال
- بیمارستان شهدای زاگرس — عمومی، ۴۰ تخت فعال
- بیمارستان حضرت قائم (عج) ایلام — عمومی، ۳۶ تخت فعال
- کلینیک ویژه شماره 1 دانشگاه — عمومی
- کلینیک ویژه شماره 2 دانشگاه — عمومی
دانشگاههای ایلام
در ایرانگاه معرفی کامل دانشگاه ایلام از شهرستان ایلام ثبت شده است که در سال ۱۳۷۰ تاسیس شده است.
در صفحهی هر دانشگاه، دانشکدهها، رشتهها، شرایط پذیرش، خوابگاهها، امکانات رفاهی و راههای ارتباطی آن را میبینید.
- دانشگاه ایلام — تاسیس ۱۳۷۰، دارای خوابگاه، دارای پارک علم و فناوری
فهرست همهی دانشگاههای کشور در صفحهی دانشگاههای ایران در دسترس است.