زبان و فرهنگ
مردم اردستان به گویش اردستانی سخن می‌گویند که بخشی از خانواده بزرگ «گویش‌های مرکزی ایران» است. این گویش که با لهجه‌های انارکی، نائینی و زفره‌ای هم‌خانواده است، در گروه «گویش‌های شمال غربی ایران مرکزی» دسته‌بندی می‌شود. شنیدن این گویش در کوچه‌پس‌کوچه‌های تاریخی شهر، حس نوستالژیک و اصیلی به شما می‌دهد.
جغرافیا و موقعیت
اردستان در شمال استان اصفهان، در همسایگی کویر نمک و در ارتفاع ۱۲۰۷ متری از سطح دریا واقع شده است. این شهر با آب و هوایی گرم و خشک، تابستان‌های داغ و زمستان‌های سردی دارد. رشته‌کوه کرکس از جنوب آن می‌گذرد و پوشش گیاهی اش بیشتر از نوع استپ بیابانی است. موقعیت جغرافیایی اردستان در مرکز ایران و بر سر راه ترانزیت شمال-جنوب، آن را به نقطه‌ای کلیدی برای حمل و نقل تبدیل کرده است.
راه‌های ارتباطی
یکی از بزرگ‌ترین مزیت‌های اردستان، دسترسی آسان به آن است:
- جاده‌ای: در مسیر ترانزیت تهران به بندرعباس، در فاصله ۳۵۰ کیلومتری جنوب شرق تهران و ۱۲۰ کیلومتری شمال اصفهان.
- ریلی: خط راه‌آهن تهران-بندرعباس از این شهرستان عبور می‌کند و ایستگاه قطار آن در ۲۰ کیلومتری شهر قرار دارد.
سابقه تاریخی
اردستان در روزگار باستان
اردستان شهری است با ریشه‌های اسطوره‌ای. برخی پژوهشگران معتقدند که این شهر بخشی از املاک رستم دستان، پهلوان نامدار شاهنامه بوده است. روایت است که رستم در اینجا ارگی به نام خود داشت که بعدها «ارگ دستان» به «اردستان» تبدیل شد. پس از او، برادرش شغاد به دلیل خودداری مردم از پرداخت باج، به شهر حمله کرد و آن را ویران ساخت؛ از آن زمان ضرب‌المثلی در میان مردم رایج شد: «اردستانی‌ها باج به شغاد ندادند».
اردستان همچنین مدتی پایتخت اردوان چهارم اشکانی بود. داستان عاشقانه دختر او که بر بام قصر پدری ظاهر می‌شد و خواستگاران از روی تلی به نام «کپه عاشقان» او را تماشا می‌کردند، هنوز در حافظه تاریخی شهر زنده است.
اردستان پس از اسلام
نخستین کتابی که از اردستان نام برده، «البلدان» نوشته احمد بن یعقوبی در قرن سوم هجری است. او از اشرافیت دهقانان و فرزندان خسرو انوشیروان در این شهر یاد کرده. اصطخری در قرن چهارم، اردستان را شهری مستحکم با مسجد جامع در مرکز و پارچه‌های ابریشمی توصیف کرده که به شهرهای دیگر صادر می‌شد.
برخی مورخان، اردستان را زادگاه کاوه آهنگر، نماد مقاومت و عدالت در اسطوره‌های ایرانی می‌دانند. قنات دوطبقه مون نیز به او نسبت داده شده است. همچنین گفته می‌شود که انوشیروان دادگر در این شهر متولد شده و بناهای او هنوز پابرجاست.
آثار تاریخی
مسجد جامع اردستان
این مسجد، یکی از نخستین و زیباترین نمونه‌های مساجد چهار ایوانی ایران است که در قرن سوم هجری بر روی ویرانه‌های یک آتشکده ساسانی ساخته شد. ویژگی منحصربه‌فرد آن، عدم استفاده از کاشی‌های لاجوردی و ساخت کامل با خشت و گل است. در کنار مسجد، مجموعه‌ای کم‌نظیر شامل مدرسه، آب‌انبار، راسته بازار و حمام قرار دارد که شما را به دل تاریخ می‌برد.
قنات دوطبقه مون
این قنات ۸۰۰ ساله در محله مون، یکی از شگفتی‌های مهندسی ایران باستان است. در دو طبقه مجزا، دو جریان آب مستقل بدون نفوذ به یکدیگر جاری هستند. این اثر که تنها قنات دوطبقه جهان محسوب می‌شود، گواهی بر نبوغ نیاکان ما در مدیریت آب در دل کویر است.
دیگر آثار تاریخی
- باغ کاوه: خانه و باغی در محله کبودان که به کاوه آهنگر نسبت داده می‌شود.
- قنات ارونه: با سیستم فرزه‌بندی دیدنی که آب کشاورزی پنج محله را تأمین می‌کند.
شخصیت‌های برجسته و مشاهیر
اردستان مهد پرورش چهره‌های تأثیرگذاری در تاریخ ایران بوده است:
- خسرو انوشیروان دادگر: شاهنشاه ساسانی و نماد عدالت
- کاوه آهنگر: پهلوان اسطوره‌ای شاهنامه
- پیرجمال اردستانی: عارف و شاعر قرن نهم
- سید حسن مدرس: روحانی مبارز و نماینده مجلس شورای ملی
- دکتر مسعود میرکاظمی: وزیر نفت و رئیس سازمان برنامه و بودجه
- علی فدوی: جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران
محله‌ها و شهرک‌ها
محلات قدیمی و اصیل اردستان شامل راهمیان، مون، باب الرحی، فهره، کبودان و محال هستند. شهرک‌های مدرن مانند طباطبایی، بهشتی، مدرس و کاوه نیز بخش بزرگی از جمعیت شهر را در خود جای داده‌اند.
سینما و مراکز فرهنگی
سینما فرهنگ با فناوری دیجیتال، تنها سینمای فعال شهر است. سینمای درخشان نیز با وجود بنای کامل، سال‌هاست که تعطیل مانده و چشم انتظار احیا است.
اماکن ورزشی
- استخر آبشار: مجهز به سونای خشک، بخار و جکوزی
- سالن‌های ورزشی: ارشاد، ۱۷ شهریور، کوثر، مفتح و کارگران
- مجموعه ۱۷ شهریور: شامل زمین چمن طبیعی و مصنوعی و سالن کشتی
- زورخانه شاه مردان: برای علاقه‌مندان به ورزش باستانی
مراکز علمی و دانشگاهی
اردستان میزبان چندین مرکز آموزش عالی است که به تربیت نسل جدیدی از دانشجویان و پژوهشگران کمک می‌کنند.
روستاهای شهرستان اردستان
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان اردستان ۱۴۷ آبادی در ۷ دهستان و ۲ بخش ثبت شده است که ۹۸ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۱۲٬۶۸۲ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان اردستان ببینید.
دهستان‌های شهرستان اردستان
- دهستان برزاوند — بخش مرکزی، ۲۴ آبادی، ۳٬۸۸۹ نفر جمعیت
- دهستان ریگستان — بخش زواره، ۱۳ آبادی، ۲٬۹۱۸ نفر جمعیت
- دهستان گرمسیر — بخش مرکزی، ۲۳ آبادی، ۱٬۹۳۰ نفر جمعیت
- دهستان علیا — بخش مرکزی، ۱۶ آبادی، ۱٬۲۹۱ نفر جمعیت
- دهستان کچو — بخش مرکزی، ۲۲ آبادی، ۱٬۲۶۸ نفر جمعیت
- دهستان سفلی — بخش زواره، ۱۴ آبادی، ۷۰۲ نفر جمعیت
- دهستان همبرات — بخش مرکزی، ۳۵ آبادی، ۶۸۴ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان اردستان
- روستای تلک‌آباد — دهستان ریگستان، ۱٬۴۲۲ نفر
- روستای موغار — دهستان گرمسیر، ۱٬۲۷۲ نفر
- روستای نیسیان — دهستان برزاوند، ۱٬۱۸۲ نفر
- روستای کهنگ — دهستان برزاوند، ۸۵۴ نفر
- روستای امیران — دهستان ریگستان، ۶۷۳ نفر
- روستای نهوج — دهستان برزاوند، ۵۷۲ نفر
- روستای کچورستاق — دهستان ریگستان، ۵۵۴ نفر
- روستای هندواباد — دهستان کچو، ۴۳۷ نفر
- روستای خیراباد — دهستان برزاوند، ۳۴۳ نفر
- روستای کچومثقال — دهستان کچو، ۳۳۲ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی اردستان
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۲۳ شعبه از ۱۱ بانک در شهرستان اردستان فعال است که ۲ شعبه از آن‌ها دارای خودپرداز هستند. پرشعبه‌ترین بانک‌های اردستان بانک سپه با ۵ شعبه، بانک کشاورزی با ۴ شعبه و بانک صادرات ایران با ۴ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در اردستان
- شعب بانک سپه در اردستان — ۵ شعبه
- شعب بانک کشاورزی در اردستان — ۴ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در اردستان — ۴ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در اردستان — ۲ شعبه، ۲ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک مسکن در اردستان — ۲ شعبه
- شعب بانک ملت در اردستان — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در اردستان — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در اردستان — ۱ شعبه
- شعب بانک سینا در اردستان — ۱ شعبه
- شعب بانک تجارت در اردستان — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در اردستان — ۱ شعبه
بیمارستان‌های اردستان
در ایران‌گاه ۲ بیمارستان از شهرستان اردستان ثبت شده است که مجموعاً ۸۴ تخت فعال دارند.
- بیمارستان شهید دکتر بهشتی اردستان — عمومی، ۷۴ تخت فعال
- بیمارستان زواره — عمومی، ۱۰ تخت فعال
نظرهای مخاطبان دربارهٔ اردستان
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر