تاریخ؛ از آل‌مظفر تا امروز
روزگار پرآشوب آل‌مظفر
تاریخ شهرضا با فراز و نشیب‌های بسیاری گره خورده است. در روزگار سلاطین آل‌مظفر، قصبۀ قمشه حصاربندی شد و به یکی از پایگاه‌های مهم این خاندان تبدیل گردید. شاه‌منصور مظفری، آخرین فرمانروای این دودمان، از سال ۷۹۰ تا ۷۹۵ هجری برای یکدست کردن قدرت تلاش کرد، اما سرانجام در نبردی با تیمور لنگ جان باخت. پس از این واقعه، تیمور فرمان داد تمامی شاهزادگان آل‌مظفر را در قمشه گرد آورند و به قتل برسانند. برخی مورخان دلیل این قتل‌عام را آسیب‌هایی می‌دانند که این شاهزادگان به رعایا وارد کرده بودند.
آخرین سنگر مقاومت در برابر افغان‌ها
در پایان دورۀ صفویه، هنگام محاصرۀ اصفهان توسط محمود افغان، قلعۀ بزرگ قمشه آخرین پایگاه مقاومت پایتخت بود. مردم این دیار با فرستادن ۱۰ هزار سوار تفنگدار برای نجات شاه سلطان حسین، تا آخرین نفس جنگیدند. سرانجام تمامی مردان جنگجو کشته شدند، قلعه با خاک یکسان گردید و آنگاه تصرف اصفهان ممکن شد.
از قمشه تا شهرضا
در سال ۱۳۰۳ شمسی، هنگامی که رضاخان پهلوی از قمشه عبور می‌کرد، نام این شهر را به شهرضا تغییر دادند. اما این تنها تغییر نام در تاریخ شهر نبود. پس از انقلاب اسلامی، به دلیل اینکه سید حسن مدرس در این شهر نشو و نما یافته بود، «مدرس‌شهر» نامیده شد. اما چندی بعد، نام شهرضا بر قمشه برتر دانسته شد و امروز این شهر با همین نام رسمی شناخته می‌شود.
تغییر نام؛ راز واژه‌ها
شهرضا در گذشته «قُمشه» نامیده می‌شد، واژه‌ای پهلوی ساسانی که از روزگار باستان به این مکان گفته می‌شد. در اصل «کُمشه» بوده که پس از اسلام، «کُم» به «قُم» تبدیل یافت. در فرهنگ نوبهار آمده است که قمشه در اصل «کومه‌شه» بوده؛ خانه‌ای از چوب و علف که شاهان قدیم هنگام شکار در آن اقامت می‌کردند. رفته‌رفته این مکان به شهری آباد تبدیل شد.
برخی پژوهشگران نیز معتقدند قمشه از دو بخش «قم» و «شه» ترکیب شده و به معنای جای آب جوشنده و روان است. واژۀ قمشه به معنای سرزمین پُرکاریز نیز هست، چرا که بیشتر زمین‌های کشاورزی شهرضا با قنات‌ها آبیاری می‌شوند. گروهی دیگر می‌گویند وجود امامزاده شاهرضا در شمال شهر، دلیل نام‌گذاری شهرضا بوده است.
مردم‌شناسی؛ لهجه‌ای شیرین از دیار فارس
مردم شهرضا از قوم فارس هستند و به فارسی با لهجۀ شهرضایی سخن می‌گویند. این لهجه شیرین و دلنشین، یکی از ویژگی‌های فرهنگی این منطقه است. پس از توسعۀ شهرنشینی، گروه‌هایی از اقوام لر و ترک نیز در این شهر سکنا گزیدند و به غنای فرهنگی آن افزودند.
آثار تاریخی؛ قدم‌زدن در گذر زمان
شهرضا به واسطۀ نزدیکی به اصفهان، در دوران‌های مختلف شاهد توسعه‌های متعددی بوده است. این امر باعث شده بناهایی از دوره‌های گوناگون در این شهر باقی بمانند. از مهم‌ترین آثار تاریخی شهرضا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- بازار و تیمچه‌های تاریخی
- دو برج قلعۀ تخریب‌شده در روستای ولندان
- مسجد نو و مسجد جامع
- کاروانسرای امین‌آباد، مَهیار و ملک
- بازار سرپوشیده
- کورۀ آجرپزی مناره
- آسیاب‌های متعدد
آب و هوا؛ از کوهستان تا کویر
شهرستان شهرضا ترکیبی از مناطق جلگه‌ای و کوهستانی است و آب‌وهوایی نسبتاً خشک دارد. دمای هوا از جنوب به سمت شمال شرق افزایش می‌یابد؛ به‌گونه‌ای که میانگین سالانه دما در جنوبی‌ترین قسمت حدود ۱۰ درجه و در شرق به ۱۶ درجه سانتیگراد می‌رسد. بارندگی سالانه نیز از ۴۰۰ میلی‌متر در جنوب غرب تا ۱۱۹ میلی‌متر در شرق متغیر است.
موقعیت جغرافیایی؛ چهارراه تاریخ
شهرستان شهرضا از شمال به اصفهان، از شمال غربی به مبارکه، از جنوب شرقی به استان فارس، از شرق به استان یزد، از غرب به دهاقان و از جنوب غربی به سمیرم متصل می‌شود. این شهرستان با مساحت حدود ۹٫۴۵ کیلومتر مربع، بین ۵۱ تا ۵۲ درجه طول شرقی و ۳۱ تا ۳۲ درجه عرض شمالی، بخشی از مرکز فلات ایران را تشکیل می‌دهد.
سوغات؛ طعم بهشت در انار شهرضا
شهرضا به دلیل شرایط مساعد برای دامداری و کشاورزی، سوغاتی‌های متنوعی دارد. فراورده‌های دامی و لبنی مانند ماست، کشک و خامه، فرش دستباف، منداب، گیوه و کتیرا از جمله محصولات این منطقه هستند. اما بی‌شک، انار شهرضا معروف‌ترین سوغات این دیار است.
انار شهرضا شامل انواع مِیخوش، یاقوتی و دانه‌مشکی است که بهترین کیفیت را در میان گونه‌های دیگر دارند و گران‌ترین انارهای کشور محسوب می‌شوند. همین ویژگی‌ها باعث شده شهرضا به عنوان «پایتخت انار ایران» شناخته شود. پوست قرمز، دانه‌های تیره‌رنگ، هستۀ نرم و درصد بالای آب، از مهم‌ترین ویژگی‌های انار این منطقه است.
چنانچه در آبان‌ماه، فصل برداشت انار، به شهرضا سفر کنید، می‌توانید از نزدیک شاهد جشن برداشت این محصول ارزشمند باشید. انار صحرای پودان و روستای امامزاده علی‌اکبر، بهترین کیفیت را در کشور دارند و زبان‌زد خاص و عام هستند.
روستاهای شهرستان شهرضا
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، در شهرستان شهرضا ۳۰ آبادی در ۴ دهستان و ۱ بخش ثبت شده است که ۱۴ آبادی از آن‌ها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبت‌شده‌ی آن‌ها ۱۲٬۷۹۷ نفر است. فهرست کامل را در صفحه‌ی روستاهای شهرستان شهرضا ببینید.
دهستان‌های شهرستان شهرضا
- دهستان اسفرجان — بخش مرکزی، ۶ آبادی، ۵٬۵۶۷ نفر جمعیت
- دهستان منظریه — بخش مرکزی، ۱۲ آبادی، ۲٬۹۶۰ نفر جمعیت
- دهستان کهرویه — بخش مرکزی، ۱ آبادی، ۲٬۳۱۴ نفر جمعیت
- دهستان دشت — بخش مرکزی، ۱۱ آبادی، ۱٬۹۵۶ نفر جمعیت
پرجمعیت‌ترین روستاهای شهرستان شهرضا
- روستای هونجان — دهستان اسفرجان، ۲٬۸۰۰ نفر
- روستای اسفرجان — دهستان اسفرجان، ۲٬۷۲۷ نفر
- روستای کهرویه — دهستان کهرویه، ۲٬۳۱۴ نفر
- روستای قصرچم — دهستان منظریه، ۱٬۷۱۶ نفر
- روستای جرم افشار — دهستان دشت، ۱٬۶۸۷ نفر
- روستای سولار — دهستان منظریه، ۴۱۳ نفر
- روستای ولندان — دهستان منظریه، ۲۷۶ نفر
- روستای اسفه — دهستان دشت، ۲۶۹ نفر
- روستای مسینه — دهستان منظریه، ۱۹۲ نفر
- روستای بوان — دهستان منظریه، ۱۷۹ نفر
بانک‌ها و شعب بانکی شهرضا
بر اساس داده‌های ایران‌گاه، ۴۵ شعبه از ۱۷ بانک در شهرستان شهرضا فعال است که ۷ شعبه از آن‌ها دارای خودپرداز هستند. پرشعبه‌ترین بانک‌های شهرضا بانک سپه با ۱۱ شعبه، بانک ملی ایران با ۹ شعبه و بانک کشاورزی با ۵ شعبه هستند.
فهرست شعب بانک‌ها در شهرضا
- شعب بانک سپه در شهرضا — ۱۱ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در شهرضا — ۹ شعبه، ۷ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک کشاورزی در شهرضا — ۵ شعبه
- شعب بانک ملت در شهرضا — ۳ شعبه
- شعب بانک صادرات ایران در شهرضا — ۳ شعبه
- شعب بانک مسکن در شهرضا — ۲ شعبه
- شعب بانک تجارت در شهرضا — ۲ شعبه
- شعب بانک اقتصاد نوین در شهرضا — ۱ شعبه
- شعب بانک ایران زمین در شهرضا — ۱ شعبه
- شعب بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در شهرضا — ۱ شعبه
- شعب بانک پارسیان در شهرضا — ۱ شعبه
- شعب بانک پاسارگاد در شهرضا — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در شهرضا — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در شهرضا — ۱ شعبه
- شعب بانک سرمایه در شهرضا — ۱ شعبه
- شعب بانک سینا در شهرضا — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در شهرضا — ۱ شعبه
بیمارستان‌های شهرضا
در ایران‌گاه ۳ بیمارستان از شهرستان شهرضا ثبت شده است که مجموعاً ۱۷۹ تخت فعال دارند.
- بیمارستان صاحب الزمان شهرضا — عمومی، ۱۲۰ تخت فعال
- بیمارستان حضرت سجاد شهرضا — عمومی، ۳۵ تخت فعال
- بیمارستان جرجانی اصفهان — عمومی، ۲۴ تخت فعال
شاعران و نویسندگان شهرضا
یکی از چهره‌های ادبیات ایران با شهرضا پیوند دارد:
فهرست کامل شاعران و نویسندگان ایران را در صفحه‌ی ادبیات فارسی ببینید.
نظرهای مخاطبان دربارهٔ شهرضا
هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این صفحه چیزی می‌دانید — یک اصلاح، یک تجربه یا نکته‌ای محلی — اولین نفر باشید.
نوشتن نظر