محدوده شهر بستک
شهر بستک در منطقهای کوهستانی واقع شده و از شمال به کوه گاهبست (گاوبست)، از جنوب به کوه گچ، از شرق به کوه هرمزان (هرمیزان) و از غرب به فرودگاه بستک و برد اکالی محدود میشود. مساحت این شهر ۴۶ کیلومتر مربع و ارتفاع آن از سطح دریا ۴۸۵ متر است.
پیشینه تاریخی
داستانهای محلی که سینه به سینه نقل شده، حکایت از آن دارد که منطقه بستک حداقل تا قرن ۴ و ۵ هجری قمری، پناهگاه زرتشتیانی بوده که پس از حمله اعراب مسلمان به ایران در این منطقه ساکن شده بودند. در زبان محلی به این زرتشتیان «گبر» یا «گور» گفته میشد. وجود آثاری مانند قلعه گبریها، قناتهای قدیمی و دخمههایی در دامنه کوه گاوبست، همگی گواه بر این قدمت کهن هستند. همچنین نام «گری سسن» در جنوب شرقی بستک، یادآور واژه پهلوی «گریوه» به معنای گردنه و «ساسان» است که به «گردنه ساسان» اشاره دارد. نقاشیهای قدیمی در غارهای کوه گاوبست و خطوط شبیه به پهلوی و میخی بر سنگهای تنگ پی، این روایتها را تأیید میکنند.
جمعیت
بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت بستک ۹,۹۵۹ نفر (۲,۶۶۱ خانوار) بوده است.
فرهنگ و معماری بستکی در کرانههای خلیج فارس
فرهنگ و معماری بستک فراتر از مرزهای ایران رفته است. با مهاجرت بازرگانان بستکی به امارات متحده عربی، محلهای به نام «بستکیه» در دبی شکل گرفت که امروزه به یکی از نمادهای هویت بومی در آن منطقه تبدیل شده است. معماران بستکی با خلاقیت خود، سبک معماریشان را تا بندرلنگه و جزایر خلیج فارس گسترش دادند. از سال ۱۸۹۰ میلادی، این محله با بادگیرهای معروف «البراجیل» (برگرفته از واژه فارسی بادگیر) و خانههایی با سنگهای مرجانی و درهای چوب ساج و تیک، به یک جاذبه گردشگری مهم در دبی تبدیل شد. این نشاندهنده تأثیر عمیق هنر و معماری بستکی در دو سوی خلیج فارس است.
مهاجرت بازرگانان بستکی و تأسیس بستکیه در دبی
محله بستکیه در سال ۱۸۹۰ میلادی توسط بستکیهای مهاجر تأسیس شد. خانههای این محله با سنگهای مرجانی، گچ، آهک و گاهی ساروج ساخته شدهاند. در و پنجرهها از چوبهای قیمتی ساج و تیک از هند و مومباسا تهیه میشد و تزیینات دیواری با گچ و شیشههای رنگارنگ انجام میگرفت. بادگیرهای معروف «البراجیل» برای تهویه هوا در بالای خانهها ساخته میشدند. کوچههای تنگ و باریک محله، ضمن ایجاد سایه در بیشتر ساعات روز، به جریان باد کمک میکنند. امروزه تمام ساختمانهای این محله با گچ سفیدکاری شده و به یکی از مناطق مهم گردشگری دبی تبدیل شده است.
آموزش و پرورش در بستک
اولین مدرسه مدرن و مجهز بستک، «مدرسه مصطفویه»، در سال ۱۳۰۲ خورشیدی توسط بازرگان بستکی ساکن بمبئی، شیخ مصطفی عبداللطیف، ساخته شد. این مدرسه با معلمانی از هندوستان از جمله مولوی عبدالله (مدیر مدرسه با مدرک فوق لیسانس ادبیات و ریاضیات) و پنج معلم دیگر، فعالیت خود را آغاز کرد. هزینه تحصیل، کتاب، لوازم التحریر و حتی یک دست کت و شلوار سالانه برای دانشآموزان کاملاً رایگان بود و همه این هزینهها توسط شیخ مصطفی تأمین میشد. پیش از ساخت مدرسه، کلاسها به مدت دو سال در مدرسه دینی شیخ عبدالرحمن برگزار میگردید.
جغرافیا
شهر بستک در طول جغرافیایی ۵۴ درجه و ۲۳ دقیقه و عرض ۲۷ درجه و ۱۴ دقیقه واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا ۲۱۲۰ گز است. شهرستان بستک با وسعت ۵۵۲۵.۵۹ کیلومتر مربع در غرب استان هرمزگان قرار دارد و از شمال به شهرستان لار، از جنوب به بندر لنگه، از غرب به لامرد و از شرق به بندرعباس محدود میشود.
وضعیت توپوگرافی
شهرستان بستک یکی از ناهموارترین مناطق استان هرمزگان است. ارتفاعات آن از کمتر از ۱۰۰ متر تا بیش از ۳۰۰۰ متر متغیر است. کوههای گاهبست و سیاه در شمال و کوه ناخ و زنگارد در جنوب شرقی از جمله بلندترین نقاط هستند. بیشترین وسعت منطقه مربوط به طبقه ارتفاعی ۴۰۰ تا ۵۰۰ متر (۲۴٪) و کمترین آن مربوط به ارتفاع کمتر از ۱۰۰ متر (۲٪) است.
موقعیت اقلیمی
بستک به دلیل نزدیکی به خلیج فارس و مدار رأسالسرطان و موقعیت کوهستانی، آب و هوایی گرم و خشک در تابستان و سرد و خشک در زمستان دارد. میانگین دما ۴۹.۵ درجه سانتیگراد و حداقل مطلق آن صفر درجه است. به همین دلیل این منطقه «گرمسیر» یا «گرمسیرات» نامیده میشود و حدود ۳۰۰ روز از سال دمای هوا بیش از ۲۵ درجه سانتیگراد است.
بارندگی و رطوبت و روزهای یخبندان
متوسط بارندگی سالانه در بستک حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیمتر است. رطوبت در تابستان افزایش یافته و هوا را طاقتفرسا میکند، اما همین رطوبت باعث تشکیل شبنم و مه صبحگاهی میشود که به حیات گیاهان کمک میکند. در زمستان، قلههای کوههایی مانند گاهبست و ناخ یخ میبندند و حتی آب در ظروف باز نیز یخ میزند.
پوشش گیاهی
بیشتر اراضی شهرستان بستک قابلیت مرتعی دارند، اما با محدودیتهایی مانند شیب تند، فرسایش، شوری خاک و کمبود آب مواجه هستند. با اقداماتی مانند حفاظت از آبخیز، کنترل چرا و احیای مراتع میتوان این مشکلات را کاهش داد.
خدمات عمومی و زیربنایی
بر اساس تقسیمات جدید، شهرستان بستک دارای سه بخش کوخردهرنگ، مرکزی و جناح است. نرخ باسوادی در سال ۱۳۷۵ برای مردان ۷۵.۵٪ و برای زنان ۶۳.۹۲٪ بوده است. همچنین ۶۶.۹۴٪ از جمعیت ۶ تا ۲۴ ساله در آن سال در حال تحصیل بودهاند. جمعیت شهرستان بستک در سال ۱۳۷۵، ۴۹,۶۷۶ نفر گزارش شده است.
روستاهای شهرستان بستک
بر اساس دادههای ایرانگاه، در شهرستان بستک ۸۰ آبادی در ۷ دهستان و ۳ بخش ثبت شده است که ۶۱ آبادی از آنها دارای جمعیت ساکن هستند و مجموع جمعیت روستایی ثبتشدهی آنها ۴۴٬۸۳۴ نفر است. فهرست کامل را در صفحهی روستاهای شهرستان بستک ببینید.
دهستانهای شهرستان بستک
- دهستان فرامرزان — بخش جناح، ۸ آبادی، ۹٬۳۲۹ نفر جمعیت
- دهستان گوده — بخش مرکزی، ۱۴ آبادی، ۸٬۱۲۳ نفر جمعیت
- دهستان هرنگ — بخش کوخرد، ۶ آبادی، ۷٬۶۱۹ نفر جمعیت
- دهستان فتویه — بخش مرکزی، ۱۳ آبادی، ۶٬۳۹۸ نفر جمعیت
- دهستان ده تل — بخش مرکزی، ۲۲ آبادی، ۵٬۳۲۱ نفر جمعیت
- دهستان کوخرد — بخش کوخرد، ۱۲ آبادی، ۴٬۸۳۴ نفر جمعیت
- دهستان جناح — بخش جناح، ۵ آبادی، ۳٬۲۱۰ نفر جمعیت
پرجمعیتترین روستاهای شهرستان بستک
- روستای هرنگ — دهستان هرنگ، ۴٬۵۳۱ نفر
- روستای هنگوییه — دهستان فرامرزان، ۳٬۸۰۰ نفر
- روستای کوخرد — دهستان کوخرد، ۳٬۲۱۴ نفر
- روستای کمشک — دهستان فرامرزان، ۳٬۰۵۹ نفر
- روستای کوهیج — دهستان جناح، ۲٬۹۱۱ نفر
- روستای فتویه — دهستان فتویه، ۲٬۵۶۵ نفر
- روستای زنگارد — دهستان گوده، ۲٬۰۸۰ نفر
- روستای تدروییه — دهستان گوده، ۲٬۰۱۵ نفر
- روستای دهنگ — دهستان گوده، ۱٬۷۰۵ نفر
- روستای ده تل — دهستان ده تل، ۱٬۵۳۵ نفر
بانکها و شعب بانکی بستک
بر اساس دادههای ایرانگاه، ۳۱ شعبه از ۱۱ بانک در شهرستان بستک فعال است که ۴ شعبه از آنها دارای خودپرداز هستند. پرشعبهترین بانکهای بستک بانک صادرات ایران با ۱۱ شعبه، بانک ملی ایران با ۸ شعبه و بانک کشاورزی با ۲ شعبه هستند.
فهرست شعب بانکها در بستک
- شعب بانک صادرات ایران در بستک — ۱۱ شعبه
- شعب بانک ملی ایران در بستک — ۸ شعبه، ۴ شعبه دارای خودپرداز
- شعب بانک کشاورزی در بستک — ۲ شعبه
- شعب بانک قرضالحسنه مهر ایران در بستک — ۲ شعبه
- شعب بانک تجارت در بستک — ۲ شعبه
- شعب بانک مسکن در بستک — ۱ شعبه
- شعب بانک ملت در بستک — ۱ شعبه
- شعب پست بانک ایران در بستک — ۱ شعبه
- شعب بانک رفاه کارگران در بستک — ۱ شعبه
- شعب بانک سپه در بستک — ۱ شعبه
- شعب بانک توسعه تعاون در بستک — ۱ شعبه
بیمارستانهای بستک
در ایرانگاه ۲ بیمارستان از شهرستان بستک ثبت شده است که مجموعاً ۱۵۲ تخت فعال دارند.
- بیمارستان فارابی بستک — عمومی، ۱۱۴ تخت فعال
- بیمارستان فکری بستک — عمومی، ۳۸ تخت فعال